eso1805tr — Bilim Bülteni

TRAPPIST-1 Gezegenleri Su Yönünden Zengin Olabilir

Dünya-boyutlarındaki ötegezegenlerin yapıtaşlarına ilk bakış

05 Şubat 2018

Yeni bir çalışmaya göre yakın, soğuk-cüce yıldız TRAPPIST-1’in etrafındaki yedi gezegenin çoğunlukla kayalık ve bazılarının Dünya’dan daha çok suya sahip olabileceği bulundu. Gezegenlerin yoğunlukları artık daha hassas bir şekilde biliniyor, bu sayede bazılarının kütlelerinin yüzde beşi oranında suya sahip olduğu düşünülüyor — Dünya’nın okyanuslarından 250 kat daha fazla. Yıldıza daha yakın olan sıcak gezegenlerin yoğun ve buharlı bir atmosferi, daha uzaktakilerin ise buzdan yüzeyleri olabilir. Boyut, yoğunluk ve yıldızdan gelen radyasyon miktarına göre, içlerinden Dünya’ya en benzer olanı dördüncü sıradaki. Yedi gezegen içerisindeki en kayalık gezegenin bu olduğu görülüyor ve potansiyel olarak sıvı suya sahip olabilir.

Yeryüzünden sadece 40 ışık-yılı uzaklıktaki sönük kırmızı yıldız TRAPPIST-1’in etrafındaki gezegenler ilk kez 2016 yılında ESO’nun La Silla Gözlemevi’ndeki TRAPPIST-Güney teleskopu ile tespit edildi. Takip eden yılda, aralarında yer -konuşlu ESO’nun Çok Büyük Teleskopu ve NASA’nın Spitzer Uzay Teleskopu ile yapılan yeni gözlemler, sistemde her biri Dünya’ya benzer boyutlarda en az yedi gezegenin olduğunu ortaya çıkardı. Merkezi yıldızdan uzaklıklarına göre gezegenlere TRAPPIST-1b, c, d, e, f, g ve h isimleri verildi [1].

Şimdi hem yerden ESO’nun Paranal Gözlemevi’ndeki neredeyse tamamlanmış SPECULOOS tesisi hem de NASA’nın Spitzer Uzay Teleskopu ve Kepler Uzay Teleskopu ile yeni gözlemler yapıldı. İsviçre’deki Bern Üniversitesi’nden bilimci Simon Grimm liderliğindeki bir araştırma grubu eldeki tüm verileri incelemek için oldukça karmaşık bilgisayar modelleri kullanarak gezegenlerin yoğunluk bilgisini bilinen en duyarlı hale getirdi [2].

Kütlelerin nasıl bulunduğunu şöyle açıklıyor Simon Grimm: “TRAPPIST-1 gezegenleri birbirlerine öyle yakınlar ki, kütleçekimsel olarak etkileşim halindeler, bu nedenle de yıldızın önünden geçişlerinde hafif kaymalar yaşanıyor. Bu kayma miktarları gezegenlerin kütlelerine, uzaklıklarına ve diğer yörünge değişkenlerine bağlı oluyor. Bir bilgisayar modeli yardımıyla hesapladığımız geçişler gözlenen değerlere eşit oluncaya kadar gezegenlerin yörüngelerini deniyoruz ve bu sayede gezegen kütle bilgisine ulaşabiliyoruz.

Ekip üyesi Eric Agol ise çalışmanın önemini şu şekilde açıklıyor: “Bir süredir ötegezegen araştırmalarının hedefi boyut ve sıcaklık açısından Dünya-benzeri gezegenlerin bileşimlerini belirmeye yoğunlaştı. TRAPPIST-1’in keşfi ve ESO’nun Şili’deki tesislerinin yetenekleri ile NASA’nın yörüngedeki Spitzer Uzay Teleskopu bunu mümkün hale getirdi — yani Dünya-boyutlarındaki ötegezegenlerin nelerden oluştuğuna dair ilk izlenimlerimizi almış olduk.”

Yoğunluk ölçümleri gezegenlerin bileşenlerine ait modellerle birleştirildiğinde yedi TRAPPIST-1 gezegeninin kurak kayalık gezegenler olmadığı ortaya çıkıyor. Bazı durumlarda gezegen kütlesinin % 5’ine varan oranlarda, muhtemelen su [3] gibi uçucu maddelerden bolca içerdikleri görülüyor — Yeryüzünde bulunan % 0.02 oranındaki su miktarına karşın oldukça yüksek bir miktar!

Gezegenin bileşimi açısından önemli olsa da, yoğunluklar yaşanabilirlik açısından yeterli şeyler söylemiyor. Bununla birlikte, çalışmamız bu gezegenlerin yaşamı destekleyip desteklemediği konusundaki keşiflerimize devam ederken önemli bir adım olarak görülüyor,” diyor Bern Üniversitesi’nden eş-yazar Brice-Olivier Demory.

En içteki gezegenler TRAPPIST-1b ve c’nin kayalık çekirdeklere ve Dünya’nınkinden daha kalın bir atmosfere sahip olduğu düşünülüyor. Diğer yandan TRAPPIST-1d ise Dünya’nın yüzde 30’u civarındaki kütlesiyle en hafif olanları. Gökbilimciler bu gezegenin geniş bir atmosferi, okyanus ya da buz tabasıyla kaplı olup olmadığı konusunda emin değiller.

Bilim insanları sistemde Dünya’dan bir miktar daha yoğun tek gezegen olan TRAPPIST-1e’nin, yoğun bir demirden çekirdeğe sahip olabileceği ve bunun kalın bir atmosfer tabakası, okyanus ya da buz tabakası gerektirmediği konusunda şaşırmış durumdalar. TRAPPIST-1e’nin diğer gezegenlere göre yapısal olarak çok daha kayalık olması gizemini koruyor. Boyut, yoğunluk ve yıldızdan gelen ışınım miktarına göre bu gezegen Dünya’ya en benzer olanı.

TRAPPIST-1f, g ve h ise yıldızdan, yüzeylerindeki suyun donarak buza dönüşebileceği kadar uzaklar. Eğer ince bir atmosferleri varsa bile, Dünya’da bulunan karbon dioksit gibi ağır moleküllerden yoksun olacaktır.

En yoğun gezegenler yıldıza en yakın olanlar değil, diğer yandan daha soğuk olanlar ise kalın bir atmosfer tabakasına sahip değiller ve bu oldukça ilginç,” diyor İsviçre’deki Zürih Üniversitesi’nden eş-yazar Caroline Dorn.

TRAPPIST-1 sistemi aralarında ESO’nun Aşırı Büyük Teleskopu ve NASA/ESA/CSA James Webb Uzay Teleskopu’nun da bulunduğu yer ve uzay konuşlu çoğu tesis tarafından gelecekte yoğun incelemelerin odağında olmaya devam edecek.

Gökbilimciler ayrıca TRAPPIST-1 gibi sönük kırmızı yıldızların etrafındaki diğer gezegenleri araştırmaya devam ediyorlar. Ekip üyesi Michaël Gillon bunu şöyle açıklıyor [4]: “Bu sonuçlar TRAPPIST-1 gibi yakın soğuk cüce yıldızların etrafında geçiş yapan yersel gezegenlere olan ilgiyi vurguluyor. Bu tam olarak ESO’nun Şili’deki Paranal Gözlemevi’nde görevine başlayacak olan yeni ötegezegen avcısı SPECULOOS’un hedefindeki şey.”

Notlar

[1] Gezegenler şu gözlemevleri ve teleskoplar tarafından keşfedilmiştir; ESO’nun Şili’deki Paranal Gözlemevi’nde bulunan TRAPPIST-Güney; Fas’taki TRAPPIST-Kuzey; yörüngedeki NASA Spitzer Uzay Teleskopu; ESO’nun Paranal Gözlemevi’ndeki Çok Büyük Teleskop’a bağlı olan HAWK-I aygıtı; Hawaii’deki 3.8-metrelik UKIRT; Kanarya Adaları’ndaki La Palma’da bulunan 2-metrelik Liverpool ve 4-metrelik William Herschel teleskopları ile Güney Afrika’daki 1-metrelik SAAO teleskopu.

[2] Ötegezegenlerin yoğunluklarını ölçmek kolay değildir. Gezegenin hem büyüklüğünü hem de kütlesini bulmanız gerekiyor. TRAPPIST-1 gezegenleri geçiş yöntemi ile bulundu — gezegen yıldızın önünden geçişi sırasında yıldız ışığını bir miktar engeller ve yıldızın parlaklığı azalır. Bu sayede gezegenin boyutları tahmin edilir. Bununla birlikte, gezegenin kütlesini ölçmek daha zordur — eğer başka bir etki yoksa aynı yörüngedeki farklı kütleye sahip gezegenleri birbirlerinden ayırt etmenin doğrudan bir yolu yoktur. Ancak çoklu gezegen sistemleri için bir yol bulunuyor — daha büyük kütleye sahip olan gezegenlerin diğerlerinin yörüngeleri üzerindeki bozucu etkisi daha fazla olmaktadır. Bu da geçişlerin süresini değiştirmektedir. Simon Grimm liderliğindeki ekip bu karmaşık ve ince etkileri kullanarak tüm yedi gezegenin kütlesini tahmin etmeye çalıştı. Çalışmada zamanlama verisi, ayrıntılı analiz ve modellemeler kullanıldı.

[3] Modelde ayrıca karbon dioksit gibi alternatif uçucular da göz önüne alındı. Bununla birlikte ekip, güneş bolluğu gezegenimsi disklerde en bol uçucu kaynağı olarak görülen suyu, gezegen yüzeyi maddesi olarak, buhar, sıvı ya da buz halde tercih ettiler.

[4] ESO’nun Paranal Gözlemevi’ndeki SPECULOOS tarama teleskopları tesisi neredeyse tamamlanmak üzeredir.

Daha fazla bilgi

S. Grimm ve arkadaşlarınca kaleme alınan “The nature of the TRAPPIST-1 exoplanets” başlıklı makale Astronomy & Astrophysics adlı dergide yayımlanmak üzere sunulmuştur.

Araştırma ekibinde Simon L. Grimm (University of Bern, Center for Space and Habitability, Bern, İsviçre) , Brice-Olivier Demory (University of Bern, Center for Space and Habitability, Bern, İsviçre), Michaël Gillon (Space Sciences, Technologies and Astrophysics Research Institute, Université de Liège, Liège, Belçika), Caroline Dorn (University of Bern, Center for Space and Habitability, Bern, İsviçre; University of Zurich, Institute of Computational Sciences, Zurich, İsviçre), Eric Agol (University of Washington, Seattle, Washington, ABD; NASA Astrobiology Institute’s Virtual Planetary Laboratory, Seattle, Washington, ABD; Institut d’Astrophysique de Paris, Paris, Fransa), Artem Burdanov (Space Sciences, Technologies and Astrophysics Research Institute, Université de Liège, Liège, Belçika), Laetitia Delrez (Cavendish Laboratory, Cambridge, BK; Space Sciences, Technologies and Astrophysics Research Institute, Université de Liège, Liège, Belçika), Marko Sestovic (University of Bern, Center for Space and Habitability, Bern, İsviçre), Amaury H.M.J. Triaud (Institute of Astronomy, Cambridge, BK; University of Birmingham, Birmingham, BK), Martin Turbet (Laboratoire de Météorologie Dynamique, IPSL, Sorbonne Universités, UPMC Univ Paris 06, CNRS, Paris, Fransa), Émeline Bolmont (Université Paris Diderot, AIM, Sorbonne Paris Cité, CEA, CNRS, Gif-sur-Yvette, Fransa), Anthony Caldas (Laboratoire d’astrophysique de Bordeaux, Univ. Bordeaux, CNRS, Pessac, Fransa), Julien de Wit (Department of Earth, Atmospheric and Planetary Sciences, Massachusetts Institute of Technology, Cambridge, Massachusetts, ABD), Emmanuël Jehin (Space Sciences, Technologies and Astrophysics Research Institute, Université de Liège, Liège, Belçika), Jérémy Leconte (Laboratoire d’astrophysique de Bordeaux, Univ. Bordeaux, CNRS, Pessac, Fransa), Sean N. Raymond (Laboratoire d’astrophysique de Bordeaux, Univ. Bordeaux, CNRS, Pessac, Fransa), Valérie Van Grootel (Space Sciences, Technologies and Astrophysics Research Institute, Université de Liège, Liège, Belçika), Adam J. Burgasser (Center for Astrophysics and Space Science, University of California San Diego, La Jolla, California, ABD), Sean Carey (IPAC, Calif. Inst. of Technology, Pasadena, California, ABD), Daniel Fabrycky (Department of Astronomy and Astrophysics, Univ. of Chicago, Chicago, Illinois, ABD), Kevin Heng (University of Bern, Center for Space and Habitability, Bern, İsviçre), David M. Hernandez (Department of Physics and Kavli Institute for Astrophysics and Space Research, Massachusetts Institute of Technology, Cambridge, Massachusetts, ABD), James G. Ingalls (IPAC, Calif. Inst. of Technology, Pasadena, California, ABD), Susan Lederer (NASA Johnson Space Center, Houston, Texas, ABD), Franck Selsis (Laboratoire d’astrophysique de Bordeaux, Univ. Bordeaux, CNRS, Pessac, Fransa) ve Didier Queloz (Cavendish Laboratory, Cambridge, BK) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi, Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Simon Grimm
SAINT-EX Research Group, University of Bern, Center for Space and Habitability
Bern, Switzerland
Tel: +41 31 631 3995
E-posta: simon.grimm@csh.unibe.ch

Brice-Olivier Demory
SAINT-EX Research Group, University of Bern, Center for Space and Habitability
Bern, Switzerland
Tel: +41 31 631 5157
E-posta: brice.demory@csh.unibe.ch

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1805.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1805tr
Adı:TRAPPIST-1
Tür:Milky Way : Star : Circumstellar Material : Planetary System
Facility:Kepler Space Telescope, SPECULOOS, Spitzer Space Telescope, Télescope à Action Rapide pour les Objets Transitoires, Very Large Telescope
Instruments:HAWK-I

Görüntüler

Artist’s impressions of the TRAPPIST-1 planetary system
Artist’s impressions of the TRAPPIST-1 planetary system
sadece İngilizce
Artist’s impressions of the TRAPPIST-1 planetary system
Artist’s impressions of the TRAPPIST-1 planetary system
sadece İngilizce
Artist’s impressions of the TRAPPIST-1 planetary system
Artist’s impressions of the TRAPPIST-1 planetary system
sadece İngilizce
The ultracool dwarf star TRAPPIST-1 in the constellation of Aquarius
The ultracool dwarf star TRAPPIST-1 in the constellation of Aquarius
sadece İngilizce
The sizes, masses and temperatures of the seven TRAPPIST-1 planets and others
The sizes, masses and temperatures of the seven TRAPPIST-1 planets and others
sadece İngilizce
Properties of the seven TRAPPIST-1 planets compared to other known planets
Properties of the seven TRAPPIST-1 planets compared to other known planets
sadece İngilizce
Properties of the seven TRAPPIST-1 planets
Properties of the seven TRAPPIST-1 planets
sadece İngilizce
Comparison of the properties of the seven TRAPPIST-1 planets
Comparison of the properties of the seven TRAPPIST-1 planets
sadece İngilizce
Comparison of the TRAPPIST-1 system and the Solar System
Comparison of the TRAPPIST-1 system and the Solar System
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 150 Light: Planets around TRAPPIST-1 Probably Rich in Water
ESOcast 150 Light: Planets around TRAPPIST-1 Probably Rich in Water
sadece İngilizce
Planet Parade: the seven planets of TRAPPIST-1
Planet Parade: the seven planets of TRAPPIST-1
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...