eso1814tr — Bilim Bülteni

Güneş Sistemi’nin Dış Sınırına Sürgün Edilmiş Asteroid Keşfedildi

ESO teleskopları Kuiper Kuşağı’nda ilk karbon-zengini asteroidi buldu

09 Mayıs 2018

ESO teleskoplarını kullanan uluslararası bir gökbilimciler ekibi Güneş Sistemi’nin bir kalıntısını inceledi. Ekip beklenmedik Kuiper Kuşağı Nesnesi 2004 EW95’in karnon zengini bir asteroid olduğunu bularak bu türden bir nesnenin Güneş Sistemi’nin dış sınırlarında keşfedilen ilk tür olduğunu onaylamış oldu. Bu tuhaf nesne Mars ve Jüpiter arasındaki asteroid kuşağında oluşarak ait olduğu yere milyarlarca kilometre uzaktaki yeni evi Kuiper Kuşağı’na taşınmış olabilir.

Güneş Sistemimiz’in ilk zamanları oldukça çalkantılıydı. Bu döneme ait teorik modeller gaz devi gezegenlerin oluştuktan sonra Güneş Sistemi boyunca karmaşık hareketlerle küçük kayalık nesneleri iç Güneş Sistemi’nden çıkartarak Güneş’e en uzak yörüngelere fırlatmışlardır [1]. Bu modeller özellikle Kuiper Kuşağı’nın — Neptün’ün ötesindeki soğuk bölge — iç Güneş Sistemi’nden az miktarda karbonlu asteroidler olarak bilinen karbon zengini  kayalık nesneler içerdiğini öne sürmektedir [2].

Yeni yayınlanan bir araştırmayla Kuiper Kuşağı’nda ilk kez karbon zengini bir asteroidin varlığı onaylanarak Güneş Sistemi’mizin kararsız ilk dönemlerine dair teorik modellere güçlü bir destek sağlanmış oldu. ESO’nun Çok Büyük Teleskopu (VLT) üzerindeki çoklu aygıtlarla alınan dikkatli ölçümlerden sonra, BK Queen’s Belfast Üniversitesi’nden Tom Seccull liderliğindeki küçük bir gökbilimciler ekibi düzensiz hareketler sergileyen Kuiper Kuşağı Nesnesi’nin içeriğini ölçebildi ve karbon zengini bir asteroid olduğunu belirledi. Bu sayede aslında bu nesnenin Güneş Sistemi’nin iç kısımlarında oluşarak dışarıya doğru göç ettirildiği gösterilmiş oldu [3].

2004 EW95’in tuhaf doğası yine keşfi yapan ekibin bir üyesi olan Belfast Queen’s Üniversitesi’nden gökbilimci Wesley Fraser tarafından NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu ile yapılan rutin gözlemler esnasında fark edildi. Asteroidin yansıtma tayfı — bir nesne tarafınan yansıtılan ışığın özel bir örgüye sahip ışık dalgaboyu — benzer büyüklükteki Kuiper Kuşağı nesnelerinden (KBO’lar) farklıydı — genellikle ilgi çekmeyen, yapıları hakkında oldukça az bilgi veren özelliksiz bir tayf.

2004 EW95’in yansıtma tayfı açıkça gözlenen gözlenen diğer dış Güneş Sistemi nesnelerinden farklıydı,” diye açıklıyor yazar Seccull. “Yakından bakmamızı gerektirecek kadar garipti.

Ekip 2004 EW95’i VLT üzerindeki X-shooter ve FORS aygıtları ile gözledi. Bu tayfçekerlerin duyarlılığı ekibin asteroidden yansıyan ışığı daha ayrıntılı bir şekilde incelemelerini ve bu sayede içeriğini anlayabilmelerini sağladı.

Ancak VLT’nin etkileyici ışık-toplama gücüne rağmen, 2004 EW95 gözlenmesi zor bir kaynaktır. Genişliği 300 kilometre kadar olsa da, şu anda Dünya’dan 4 milyar kilometre uzakta olduğundan karanlık, karbon zengini yüzeyinden veri toplamak bilimsel olarak zorlayıcı olmaya devam ediyor.

Bu iş sanki kömürden dev bir dağı geceleyin gökyüzünün zifiri karanlığında gözlemeye benziyor, diyor Şili’deki Pontificia Katolik Üniversitesi’nden Thomas Puzia.

“2004 EW95 sadece hareket halinde değil, aynı zamanda oldukça sönük,” diye ekliyor Seccull. “Elde ettiğimiz verilerden mümkün olduğunca faydalanabilmek için çok gelişmiş veri işleme yöntemleri kullanmak zorunda kaldık.” Nesnenin tayfındaki iki özellik özellikle dikkat çekiciydi, ve demir oksit ile fillosilikata (levha silikatı) karşılık geliyordu. Bu maddelerin varlığı daha once hiçbir KBO nesnesinde onaylanmamıştı, bu da 2004 EW95 Güneş Sistemi’nin iç kısımlarında oluştuğunu güçlü bir şekilde öne sürüyor.

Seccull son olarak şunu söylüyor: “2004 EW95‘ün şimdiki günleri Güneş Sistemi’nin buzlu dış sınırları olsa da, Güneş Sistemi’nin erken dönemlerinde göç etmekte olan bir gezegen tarafından şu andaki yörüngesine sürüklenmiştir.

Şimdiye kadar “tipik”olmayan KBO nesnesi tayfları rapor edilmiş olsa da, hiçbiri bu düzeyde bir kaliteye ulaşamamıştır,” diyor ekibin içinde olmayan ESO gökbilimcisi Olivier Hainaut. “Kuiper Kuşağında keşfedilen bir karbonlu asteroid Güneş Sistemi’nin erken dönemlerine ışık tutan dinamik modellerin temel tahminlerinden birini doğrulamak için oldukça önemli.

Notlar

[1] Güneş Sistemi’nin erken evrimi ile ilgili büyük yol hipotezi ve Nice modeli gibi şu anki dinamik modeler dev gezegenlerin once içeriye sonra da dışarıya doğru göç ederek nesneleri iç Güneş Sistemi’nden dışarıya doğru saçtığını tahmin etmektedir. Sonuç olarak küçük oranda kayalık asteroidin Oort Bulutu ve Kuiper Kuşağı yörüngelerine atılmış olduğu bekleniyor.

[2] Karbonlu asteroidler karbon elementi ya da çeşitlerini içeren türden nesnelerdir. Karbonlu ya da C-türü asteroidler karanlık yüzleri sayesinde tespit edilebilir, bu duruma karbon moleküllerinin varlığı neden olmaktadır.

[3] Diğer Güneş Sistemi nesneleri de sistemin dış sınırlarında keşfedilmiştir, ancak ilk kez evinden çok uzakta, Kuiper Kuşağı’nda bir karbonlu asteroid bulunmuştur.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma T. Seccull ve arkadaşlarınca kaleme alınan “2004 EW95: A Phyllosilicate-bearing Carbonaceous Asteroid in the Kuiper Belt” başlıklı bir makale olarak Astrophysical Journal Letters adlı dergide yayımlanacaktır.

Araştırma ekibinde Tom Seccull (Astrophysics Research Centre, Queen’s University Belfast, BK), Wesley C. Fraser (Astrophysics Research Centre, Queen’s University Belfast, BK) , Thomas H. Puzia (Institute of Astrophysics, Pontificia Universidad Católica de Chile, Şili), Michael E. Brown (Division of Geological and Planetary Sciences, California Institute of Technology, ABD) ve Frederik Schönebeck (Astronomisches Rechen-Institut, Zentrum für Astronomie der Universität Heidelberg, Almanya) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 15 Üye Ülke: Avusturya, Belçika,  Çekya, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere ile ev sahibi Şili ve stratejik ortak Avustralya tarafından desteklenmektedir. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi, Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +903246514800 (1250)
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Tom Seccull
Postgraduate Research Student — Queen's University, Belfast
Belfast, United Kingdom
Tel: +44 2890 973091
E-posta: tseccull01@qub.ac.uk

Wesley C. Fraser
Lecturer — Queen’s University, Belfast
Belfast, United Kingdom
Tel: +44 28 9097 1084
E-posta: wes.fraser@qub.ac.uk

Thomas H. Puzia
Professor — Institute of Astrophysics, Pontificia Universidad Catolica
Santiago, Chile
Tel: +56-2 2354 1645
E-posta: tpuzia@astro.puc.cl

Calum Turner
ESO Assistant Public Information Officer
Garching bei München Tel: +49 89 3200 6670
E-posta: calum.turner@eso.org

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1814.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1814tr
Tür:Solar System : Interplanetary Body : Asteroid
Facility:Very Large Telescope
Instruments:FORS2, X-shooter
Science data:2018ApJ...855L..26S

Görüntüler

Artist’s impression of exiled asteroid 2004 EW95
Artist’s impression of exiled asteroid 2004 EW95
sadece İngilizce
Orbital exile
Orbital exile
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 160 Light: Lost in Space (4K UHD)
ESOcast 160 Light: Lost in Space (4K UHD)
sadece İngilizce
Lost in space (artist's impression)
Lost in space (artist's impression)
sadece İngilizce
Asteroid fly-by
Asteroid fly-by
sadece İngilizce
Orbit in exile
Orbit in exile
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...