Çok Büyük Teleskop (VLT) dizgesi üçüncü bin yıl başında Avrupa’nın yerde konuşlandırdığı en önemli gökbilim tesisidir. Dünya’nın en gelişmiş bu optik aleti, dört adet 8.2m çaplı ana aynalardan oluşan Birim Teleskop ve taşınabilir dört adet 1.8m çapında Yardımcı Teleskop’u içerir. Teleskoplar ESO Çok Büyük Teleskop Girişimölçer’i (VLTI) olarak tanımlanan dev bir girişimölçer şeklinde, gökbilimcilere tek bir teleskopun verebileceğinden 25 kat daha ince ayrıntı görmelerine izin verecek biçimde birlikte çalışabilir. Işık ışınları, karmaşık ayna sistemleri kullanılarak VLTI ile yer altı tünellerinde 100 metre boyunca 1/1000 mm’den daha az incelikte ilerleyerek birleştirilmektedir. Bu tip hassaslıkla VLTI, Ay uzaklığında bulunan bir arabanın iki farını ayırt edebilecek kadar, yani milyarsaniyelik açısal çözünürlüklü resimleri yeniden yapılandırabilmektedir.

8.2 m çaplı Birim Teleskoplar ayrı ayrı da kullanılabiliyor. Böyle bir teleskopla 30 kadir sönüklüğündeki bir gök cisminin görüntüsü bir saatlik pozlamayla elde edilebilir. Bu, çıplak gözle görülebilenden dört milyar (dört bin milyon) kat daha sönük cisimlerin görülebilmesi demektir.

Büyük teleskoplara Antu, Kueyen, Melipal ve Yepun isimleri verilmiştir. Bu isimlerin anlamları hakkında daha fazla bilgi edinmek için, buraya tıklayınız.

VLT hakkında daha detaylı geçmiş bilgisi, VLT Detaylı Raporu’nda sağlanmıştır. Detaylı Rapor (İngilizce), VLT’nin planlanmasında ve inşa safhası esnasında çevrimiçi yapılmış ve Mayıs 1998 sonlarında VLT’nin İlk Işık etkinliği gerçekleşene kadar muhafaza edilmiştir. Detaylı Rapor, kapsamı ve düzeyi farklı, çok sayıda makale ve belgelere dayanmaktaydı. Bu dökümanın artık güncel olmadığını lütfen göz önünde bulundurun.

Teleskoplar ve Aletler

VLT alet üretim programı tek bir gözlemevi için düşünülmüş en kararlı programdır. Geniş alan görüntüleyicileri, uyarlamalı optik düzeltmeli kamera ve tayf-ölçlerleri yanısıra derin mor-ötesinden  (300 nm) orta kırmızı-ötesi (24  µm) dalgaboylarına kadar geniş tayf bölgesini kapsayan yüksek çözünürlüklü ve çoklu-nesne tayfölçeri içermektedir.

Birim Teleskoplar

8.2m çaplı teleskoplar küçültülmüş, ısı kontrollü, teleskop ile eş zamanlı dönebilen binalarda bulunmaktadır. Bu tasarım gözlem koşulları üzerindeki herhangi bir ters etkiyi minimize etmektedir. Örneğin sıcaklık ve rüzgar esintisindeki değişimlerden dolayı teleskop tüpünde meydana gelen  hava boşluğu gibi.

Birim Teleskoplar’ın ilki olan 'Antu' rutin bilimsel işlemlere 1 Nisan 1999’da başladı. Bugün, dört Birim Teleskop ve dört Yardımcı Teleskop işlevsel durumdadır.

Panoramaları görmek için mavi noktalara tıklayın!

VLT gözlemsel gökbilime tartışılmayacak bir etki yaptı. Burası özgün ve yer temelli en üretken tesistir ve VLTI’dan gelen sonuçlarla günlük hakemli bilimsel yayınların sayısı ortalama olarak 1’in üzerine  çıkmıştır. VLT ESO'yu dünyadaki yer temelli en üretken gözlemevi haline getirmiştir. VLT yeni bir keşifler çağına, göze çarpan pek çok  bilimsel ilklerle birlikte, bir ötegezegenin doğrudan ilk kez görüntülenmesini de içeren (eso0428), Samanyolu gökadasının merkezindeki süper-kütleli karadeliğin etrafında hareket eden yıldızların izlenmesi (eso0846) ve bilinen en uzak Gama-Işını Patlaması’nın parlama sonrası ışınımını gözleyerek katkı yapmıştır.

Yardımcı Teleskoplar

Her ne kadar dört adet 8.2-metrelik Birim Teleskop VLTI içerisinde bir araya getirilebilse de, teleskoplar daha çok ayrı projelerde kullanılıyorlar ve her yıl sadece sınırlı sayıda gecede girişim-ölçer gözlemleri için uygun oluyorlar. Fakat tahsis edilmiş daha küçük dört Yardımcı Teleskop (AT) VLTI’nın her gece işlevsel olmasına imkan vermektedir.

Her AT’nin üstü açılan ve kapanan iki ayarlı üç parçalı yuvarlak bir kubbe ile kaplıdır. Görevi 1.8 metrelik hassas teleskopu çöl koşullarından korumaktır. Kubbe küçük taşıyıcı kısmı ile desteklenmektedir, bu kısım elektronik dolabını, sıvı soğutma sistemlerini, havalandırma birimini, güç kaynağını ve diğer kısımları içermektedir. Gözlemler süresince  kubbe ve taşıyıcı teleskoptan mekanik olarak ayrılır, bunun sebebi veri toplanırken titreşim problemi yaşamamaktır.

Taşıyıcı bölme, hatlar üzerinde çalışmaktadır, böylece AT’ler 30 farklı gözlem bölgesine taşınabilir. VLT Girişimölçeri (VLTI) tek bir teleskop yerine, grup olarak birleştirilerek çalışan büyük bir teleskop olarak çalıştığından, ATlerin konumunun değişmesi, VLTI’nin gözlem projesinin gereksinimine göre ayarlanabilmesi anlamına gelmektedir.

Residencia

VLT oteli Konutlar, ödül kazanmış bir binadır, ve James Bond’un “Quantum of Solace” filminin sahne arkasının bir parçası olarak hizmet vermiştir.

VLT Tanıtım Filmi

Google haritada VLT

• Daha fazla görüntü ve video ESO çoklu ortam arşivinde bulunabilir.
• Daha detaylı bilgi için lütfen teknik sayfalarımıza bir göz atın.