Girişimölçer

The principle of interferometryKural olarak daha büyük bir teleskop aynası daha ince detayları görebilir. Uyarlamalı optik ve aktif optik gibi her ikisi de ESO tarafından kullanılmakta olan teknikler, büyük bir aynadan tam anlamıyla yararlanmayı sağlayabilir. Uyarlamalı optik atmosferik türbülansa karşı koymaya yardım ederken, aktif optik ise ESO’nun Çok Büyük Teleskop’unun 8.2 metrelik ana aynalarını   sabit tutmaktadır. Bu iki güçlü tenik VLT’nin dört Bilim Teleskop’unun, iki avroluk bir emir paranın 100 km öteden görülebilmesine eşit ölçekte, 50 mili-yay-saniyesine kadar olan ince detayları görebilmesini (ayırt edebilmesini) sağlamaktadır. Bir teleskopun detayların farkına varabilmesi yeteneği onun çözünürlüğü olarak bilinir.      

Teleskop aynalarının boyutlarını arttırmaya çalışmak kolay bir görev değil, bu nedenle gökbilimiler daha ince detayları görebilmek için yeni bir teknoloji ortaya çıkardılar: girişimölçüm. Bu gözlemsel teknik iki veya daha fazla teleskoptan alınan ışığın birleştirilmesine imkan sağlıyor ve bu teleskopların, ayna çapı teleskoparın arasındaki mesafe kadar geniş olan tek bir teleskop gibi davranmasını sağlıyor.

The VLTI tunnelsVLT’yi tasarlayan mühendisler tesisin bir girişimölçer olarak da kullanılması sağladılar. Dört adet 8.2-metrelik Birim Teleskop’lara ilave olarak, dört adet hareket edebilen 1.8-metrelik Yardımcı Teleskoplar (Ats) da Çok Büyük Teleskop Girişimölçeri’ni (VLTI) oluşturmak için tüm VLT konsepti içerisinde yer alıyor. AT’ler 30 farklı konuma kadar taşınabildiklerinden şimdi girişimölçüm için ikili ya da üçlü gruplara ayrılabiliyorlar.

Using interferometryKarmaşık bir aynalar sistemi farklı teleskoplardan alınan ışığın gökbilimsel aygıtlara taşınarak birleştirilmesi ve işlenilmesi sağlanır. Bu başarı hayret verici bir yetenek gerektirir ― ışığın izlediği yol yüzlerce metre boyunca 1/1000 mm’e eşit tutulmalıdır. Birim Teleskoplar için bu 130 metreye kadar olan bir ayna çapına eşittir, buna Yardımcı Teleskoplar da eklenince 200 metreye kadar ayna çapına ulaşılabilmektedir. Bu tek bir VLT Birim Teleskopunun 25 katı çözünürlüğe eşittir.

VLTI gökbilmcilerin göksel nesneleri eşi görülmemiş detaylarıyla araştırabilmelerini sağladı. Yıldızların yüzeylerindeki detayların görülebilmesi ve hatta bir karadeliğe yakın çevrenin araştırılabilmesi mümkün hale geldi. VLTI gökbilimcilerin bir yıldıza ait en keskin görüntüyü elde etmelerini sağladı, uzaysal çözünürlüğü sadece 4 mili-yay-saniyesi boyutundaki bir bölge görüntülendi. Bu 300 km öteden bir vida başının ayırt edilebildiği anlamına geliyor.