//Font select and font size $FontName = Arial $FontSize = 30 //Character attributes (global) $Bold = FALSE $UnderLined = FALSE $Italic = FALSE //Position Control $HorzAlign = Center $VertAlign = Bottom $XOffset = 0 $YOffset = 0 //Contrast Control $TextContrast = 15 $Outline1Contrast = 8 $Outline2Contrast = 15 $BackgroundContrast = 0 //Effects Control $ForceDisplay = FALSE $FadeIn = 0 $FadeOut = 0 //Other Controls $TapeOffset = FALSE //$SetFilePathToken = <<:>> //Subtitles 00:00:05:05,00:00:08:20,Door ons gezichtsvermogen verder te vergroten|dan onze voorouders voor 00:00:08:21,00:00:13:05,mogelijk hielden,banen deze wonderbaarlijke instrumenten, de telescopen, 00:00:13:06,00:00:17:06,de weg naar een dieper en volmaakter begrip|van de natuur. - René Descartes, 1637 00:00:17:17,00:00:22:13,Duizenden jaren heeft de mensheid|de fascinerende nachthemel bekeken 00:00:22:14,00:00:28:08,zonder te beseffen dat de sterren van|ons Melkwegstelsel andere zonnen zijn 00:00:28:09,00:00:33:10,of dat het heelal met miljarden|van zulke stelsels gevuld is 00:00:35:10,00:00:38:19,of dat wij slechts een voetnoot|zijn in de al 13,7 miljard jaar 00:00:38:20,00:00:42:12,durende kosmische geschiedenis. 00:00:42:13,00:00:46:02,Met slechts onze ogen als|instrument konden we geen 00:00:46:03,00:00:50:03,zonnestelsels bij andere sterren|ontdekken of vaststellen 00:00:50:04,00:00:55:00,of er ook elders in het|heelal leven bestaat. 00:00:58:01,00:01:00:08,Maar inmiddels hebben we al veel|vraagstukken over het heelal 00:01:00:09,00:01:03:13,opgelost: we leven in een tijd waarin|meer sterrenkundige ontdekkingen 00:01:03:14,00:01:05:23,zijn gedaan dan ooit tevoren. 00:01:05:24,00:01:08:24,Ik ben Dr. J en ik zal je gids|zijn bij de telescoop - 00:01:09:00,00:01:11:21,het verbazingwekkende instrument|dat de sleutel bleek 00:01:11:22,00:01:15:12,tot de poorten van het heelal. 00:01:17:22,00:01:21:21,OGEN OP DE HEMEL|400 jaar van ontdekkingen met de telescoop 00:01:22:03,00:01:26:23,1. Een nieuwe kijk op de hemel 00:01:28:24,00:01:32:03,Vier eeuwen geleden, in 1609,|wandelde een man 00:01:32:04,00:01:34:15, de velden bij zijn huis in. 00:01:34:16,00:01:39:00,Hij richtte zijn zelfgebouwde telescoop|op de maan, de planeten en de sterren. 00:01:39:00,00:01:42:14,Zijn naam was Galileo Galilei. 00:01:43:25,00:01:47:07,De sterrenkunde zou nooit|meer dezelfde zijn. 00:02:07:10,00:02:12:10,Nu, 400 jaar nadat Galilei als eerste|een telescoop op de hemel richtte 00:02:12:14,00:02:18:07,gebruiken sterrenkundigen enorme spiegels|op verre bergtoppen om de hemel te bestuderen. 00:02:18:08,00:02:23:12,Radiotelescopen ontvangen zwakke|bliepjes en geruis uit de ruimte. 00:02:23:13,00:02:27:16,Wetenschappers hebben zelfs|telescopen de ruimte in gebracht 00:02:27:16,00:02:31:23,ver boven de verstorende|invloed van onze atmosfeer. 00:02:33:10,00:02:38:16,En het uitzicht was|adembenemend! 00:02:42:23,00:02:46:15,Maar Galilei was niet degene die|de telescoop uitvond. 00:02:46:16,00:02:49:18,Die eer gaat naar Hans Lipperhey,|een vrij onbekende 00:02:49:19,00:02:53:10,Nederlands/Duitse brillenmaker. 00:02:53:11,00:02:57:21,Maar Hans Lipperhey keek nooit|met zijn telescoop naar de sterren. 00:02:57:22,00:03:00:20,Hij dacht dat zijn|uitvinding vooral nuttig was 00:03:00:21,00:03:03:15,voor zeevaarders en soldaten. 00:03:03:18,00:03:07:06,Lipperhey kwam uit Middelburg,|destijds een grote handelsstad 00:03:07:06,00:03:10:11,in de jonge Republiek der Nederlanden. 00:03:13:24,00:03:18:01,In 1608 ontdekte Lipperhey dat|als je een ver object 00:03:18:02,00:03:24:00,door een bolle en een holle lens bekeek,|het object groter leek als je 00:03:24:01,00:03:29:15, de twee lenzen maar precies ver|genoeg achter elkaar hield. 00:03:29:15,00:03:33:19,De telescoop was geboren! 00:03:33:20,00:03:37:12,In september 1608 liet Lipperhey|zijn uitvinding zien aan 00:03:37:13,00:03:39:21,Prins Maurits van de Nederlanden. 00:03:39:22,00:03:42:20,Hij had geen beter moment|kunnen uitkiezen, want 00:03:42:21,00:03:45:21,in die tijd waren de Nederlanden|verwikkeld in de 00:03:45:22,00:03:49:08,Tachtigjarige Oorlog met Spanje. 00:03:55:07,00:03:59:02,De nieuwe verrekijker kon|objecten vergroten, zodat je 00:03:59:02,00:04:02:07,vijandige schepen en troepen kon zien|die eigenlijk te ver weg waren 00:04:02:08,00:04:04:09,om met het blote oog zichtbaar te zijn. 00:04:04:10,00:04:07:11,Dat was nog eens een nuttige uitvinding! 00:04:07:12,00:04:12:00,Maar de Nederlandse regering verleende|Lipperhey geen octrooi op zijn telescoop. 00:04:12:00,00:04:15:10,Dat kwam doordat ook andere kooplieden|beweerden de uitvinder te zijn 00:04:15:10,00:04:19:05,met name Lipperheys concurrent|Sacharias Janssen. 00:04:19:06,00:04:21:12,De kwestie is nooit opgelost. 00:04:21:13,00:04:27:22,Tot aan de dag van vandaag staat niet|precies vast wie de telescoop uitvond. 00:04:28:21,00:04:32:17,De Italiaanse sterrenkundige Galileo Galilei,|de vader van de moderne natuurkunde 00:04:32:18,00:04:37:15,hoorde van de telescoop|en besloot er zelf een te bouwen. 00:04:38:07,00:04:42:09,Ongeveer tien maanden geleden,|kwam mij ter ore dat een zekere 00:04:42:10,00:04:48:05,Vlaming een oogglas had geconstrueerd|waarmee je zichtbare objecten 00:04:48:06,00:04:52:24,ondanks hun grote afstand tot het oog|van de waarnemer, kon bekijken 00:04:53:00,00:04:56:03,alsof ze dichtbij waren. 00:04:56:11,00:04:59:11,Galilei was de grootste|wetenschapper van zijn tijd. 00:04:59:12,00:05:02:14,Hij was ook een fanatiek aanhanger|van het nieuwe wereldbeeld van de 00:05:02:15,00:05:06:04,Poolse sterrenkundige Nicolaus|Copernicus, die voorstelde dat 00:05:06:05,00:05:10:11,de aarde om de zon draaide,|in plaats van andersom. 00:05:11:12,00:05:14:06,Gebaseerd op wat hij van de Hollandse|kijker had gehoord, bouwde Galilei 00:05:14:07,00:05:16:14,zijn eigen instrumenten. 00:05:16:15,00:05:19:04,Deze waren van veel betere kwaliteit. 00:05:20:12,00:05:25:08,Uiteindelijk, kosten noch moeite|sparend, slaagde ik 00:05:25:09,00:05:29:20,erin een instrument te bouwen|dat zo uitstekend was dat 00:05:29:20,00:05:33:22, de objecten die ik bekeek bijna|duizend keer groter leken 00:05:33:23,00:05:38:20,dan wanneer ik hen met het blote oog|aanschouwde. 00:05:39:16,00:05:43:15,Het werd tijd om de telescoop|omhoog te richten. 00:05:45:21,00:05:49:03,Ik ben tot de overtuiging gekomen|dat het oppervlak van de maan 00:05:49:03,00:05:53:12,niet zo glad, gelijkmatig en|volmaakt bolvormig is 00:05:53:17,00:05:57:11,als zeer vele filosofen beweren. 00:05:57:12,00:06:01:17,Het is juist ongelijkmatig en vertoont|tal van gaten en uitsteeksels 00:06:01:18,00:06:06:06,net als het aangezicht|van de aarde. 00:06:11:14,00:06:15:08,Een landschap van kraters,|bergen en valleien. 00:06:15:08,00:06:18:08,Een wereld als de onze! 00:06:19:13,00:06:24:18,Enkele weken later, in januari|1610, keek Galilei naar Jupiter. 00:06:24:18,00:06:28:14,Dicht bij de planeet zag hij vier|lichtpuntjes die zich 00:06:28:16,00:06:32:24,samen met Jupiter langs de|nachthemel verplaatsten. 00:06:33:00,00:06:37:22,En het leek alsof deze begeleiders een|trage dans om de planeet maakten. 00:06:37:22,00:06:40:18,Deze vier lichtpuntjes staan|nu bekend als 00:06:40:18,00:06:43:14,de Galileïsche manen van Jupiter. 00:06:43:16,00:06:46:06,Wat heeft Galilei nog meer ontdekt? 00:06:46:06,00:06:48:10,De schijngestalten van Venus! 00:06:48:12,00:06:51:22,Net als de maan doorloopt Venus|een cyclus van sikkel tot 00:06:51:24,00:06:54:06,volle schijf en weer terug. 00:06:54:06,00:06:58:14,Vreemde uitsteeksels aan|weerszijden van Saturnus. 00:06:58:14,00:07:01:04,Donkere vlekken op de zon. 00:07:01:06,00:07:03:12,En sterren natuurlijk. 00:07:03:12,00:07:06:04,Duizenden sterren,|misschien zelfs miljoenen. 00:07:06:04,00:07:09:08,Stuk voor stuk te zwak|voor het blote oog. 00:07:09:10,00:07:13:22,Het was alsof de mensheid plotseling|haar blinddoek was kwijtgeraakt. 00:07:13:24,00:07:18:00,Er bleek een compleet heelal|op ontdekking te wachten. 00:07:23:10,00:07:27:20,Het nieuws over de telescoop ging|als een lopend vuurtje door Europa. 00:07:27:20,00:07:32:02,In Praag, aan het hof van keizer|Rudolf II, bracht Johannes Kepler 00:07:32:04,00:07:34:20,verbeteringen aan in het|ontwerp van het instrument. 00:07:34:20,00:07:38:20,In Antwerpen maakte de Nederlandse|cartograaf Michael van Langren 00:07:38:22,00:07:41:22,de eerste betrouwbare maankaarten|waarop hij structuren tekende die 00:07:41:24,00:07:44:10,continenten en oceanen voorstelden. 00:07:44:12,00:07:49:16,En Johannes Hevelius, een rijke|brouwer uit Polen, bouwde enorme 00:07:49:16,00:07:53:05,telescopen in zijn|sterrenwacht in Danzig. 00:07:53:06,00:07:57:21,Deze sterrenwacht was zó groot dat hij|zich over drie daken uitstrekte! 00:07:59:04,00:08:02:06,Maar de beste instrumenten uit die|tijd werden waarschijnlijk gemaakt 00:08:02:07,00:08:05:09,door de Nederlander Christiaan Huygens. 00:08:05:10,00:08:11:02,In 1655 ontdekte Huygens Titan,|de grootste maan van Saturnus. 00:08:11:03,00:08:15:04,Enkele jaren later, stelde hij vast|dat Saturnus omgeven is door een ring 00:08:15:04,00:08:20:08,iets wat Galilei|nooit begrepen had. 00:08:20:09,00:08:24:15,En ten slotte zag Huygens ook|nog donkere vlekken en heldere 00:08:24:16,00:08:27:09,poolkappen op Mars. 00:08:27:10,00:08:31:02,Zou er leven kunnen zijn op|deze verre, vreemde wereld? 00:08:31:03,00:08:35:06,Deze vraag houdt sterrenkundigen|ook nu nog bezig. 00:08:35:20,00:08:39:12,De eerste telescopen maakten|allemaal gebruik van lenzen 00:08:39:13,00:08:42:16,om het licht van sterren te|verzamelen en samen te brengen. 00:08:42:17,00:08:45:11,Later maakten de lenzen|plaats voor spiegels. 00:08:45:12,00:08:49:02,De eerste spiegeltelescoop werd|gebouwd door Niccolò Zucchi 00:08:49:03,00:08:51:25,en later verbeterd door Isaac Newton. 00:08:52:01,00:08:55:18,Eind 18de eeuw werden de grootste|spiegels ter wereld gegoten 00:08:55:19,00:08:59:14,door William Herschel, een|organist die astronoom werd 00:08:59:15,00:09:02:12,en samenwerkte met|zijn zus Caroline. 00:09:02:13,00:09:06:05,In hun huis in Bath, in Engeland,|goten de Herschels roodgloeiend 00:09:06:06,00:09:09:21,gesmolten metalen in een vorm en|als het geheel was afgekoeld 00:09:09:22,00:09:15:11,polijstten zij het oppervlak net zo|lang totdat het sterlicht weerkaatste. 00:09:15:12,00:09:20:08,In de loop van zijn leven bouwde|Herschel meer dan 400 telescopen. 00:09:24:11,00:09:28:09,De grootste van deze was zo enorm,|dat hij vier hulpen nodig had om 00:09:28:10,00:09:31:14,alle touwen, wielen en katrollen|te bedienen die nodig waren 00:09:31:15,00:09:36:00,om de beweging van de sterren|langs de nachthemel te volgen 00:09:36:01,00:09:39:11,die uiteraard het gevolg is|van de draaiing van de aarde. 00:09:39:12,00:09:43:02,Herschel ontpopte zich als een echte|verkenner, die de hemel afspeurde en 00:09:43:03,00:09:46:17,honderden nieuwe nevels en|dubbelsterren ontdekte. 00:09:46:18,00:09:50:07,Hij stelde ook vast dat de Melkweg|een platte schijf moest zijn. 00:09:50:08,00:09:54:03,En zelfs mat hij de snelheid van het|zonnestelsel binnen die schijf 00:09:54:04,00:09:58:20,door de onderlinge bewegingen van de|sterren en de planeten te observeren. 00:09:58:21,00:10:06:09,En toen, op 13 maart 1781, ontdekte|hij een nieuwe planeet: Uranus. 00:10:06:10,00:10:10:16,Het zou meer dan 200 jaar duren voordat|de NASA-ruimtesonde Voyager 2 00:10:10:17,00:10:15:21,de eerste close-up foto's|van deze verre wereld maakte. 00:10:16:18,00:10:21:06,Op het weelderige platteland van|lerland bouwde William Parsons 00:10:21:07,00:10:26:13, de derde graaf van Rosse, de|grootste telescoop van de 19de eeuw. 00:10:26:14,00:10:30:13,Met een metalen spiegel van maar|liefst 1,8 meter, stond deze 00:10:30:14,00:10:35:06,reuzentelescoop bekend als|'Het monster van Parsonstown'. 00:10:35:07,00:10:39:08,Tijdens de schaarse heldere, maanloze|nachten keek de graaf door het oculair 00:10:39:10,00:10:44:10,en maakte hij denkbeeldige|lange tochten door het heelal. 00:10:45:06,00:10:50:04,Naar de Orionnevel, waarvan we nu weten|dat het de geboorteplaats van sterren is. 00:10:50:06,00:10:55:22,En ook naar de geheimzinnige Krabnevel, het|overblijfsel van een supernova-explosie. 00:10:55:23,00:10:57:22,En de Draaikolknevel? 00:10:57:23,00:11:02:13,Graaf Rosse was de eerste die zag dat deze|een indrukwekkende spiraalvorm heeft. 00:11:02:14,00:11:08:10,Het is een sterrenstelsel als het onze,|met wolken van donker stof en gloeiend gas 00:11:08:11,00:11:12:10,miljarden afzonderlijke sterren,|en wie weet - 00:11:12:11,00:11:16:13,misschien zelfs planeten als de onze. 00:11:18:21,00:11:24:22,De telescoop was het vaartuig geworden|waarmee de mens het heelal kon ontdekken.