//Font select and font size
$FontName       = Arial
$FontSize       = 30

//Character attributes (global)
$Bold           = FALSE
$UnderLined     = FALSE
$Italic         = FALSE

//Position Control
$HorzAlign      = Center
$VertAlign      = Bottom
$XOffset        = 0
$YOffset        = 0

//Contrast Control
$TextContrast           = 15
$Outline1Contrast       = 8
$Outline2Contrast       = 15
$BackgroundContrast     = 0

//Effects Control
$ForceDisplay   = FALSE
$FadeIn         = 0
$FadeOut        = 0

//Other Controls
$TapeOffset          = FALSE
//$SetFilePathToken  = <<:>>

//Subtitles
00:00:00:00,00:00:04:14,6. Weg van de aarde    
00:00:06:13,00:00:08:10,De Hubble-ruimtetelescoop.    
00:00:08:11,00:00:11:09,Dit is verreweg de beroemdste|telescoop aller tijden.    
00:00:11:10,00:00:12:20,En niet zonder reden.    
00:00:12:21,00:00:16:14,Hubble heeft een revolutie veroorzaakt|op tal van sterrenkundige terreinen.    
00:00:16:15,00:00:20:01,Naar moderne maatstaven is de|spiegel van Hubble vrij klein.    
00:00:20:02,00:00:23:01,Hij heeft een middellijn|van slechts 2,4 meter.    
00:00:23:02,00:00:26:16,Maar zijn 'standplaats' is|nogal uitzonderlijk.    
00:00:26:17,00:00:30:09,Hoog boven de beeld-vervagende|aardatmosfeer heeft hij een onverstoord    
00:00:30:10,00:00:32:15,zicht op het heelal.    
00:00:32:16,00:00:37:09,En bovendien kan Hubble ook ultraviolette|en nabij-infrarode straling zien.    
00:00:37:10,00:00:40:12,Dit soort licht is met telescopen op|aarde niet waarneembaar, omdat het    
00:00:40:13,00:00:43:22,door de atmosfeer wordt tegengehouden.    
00:00:43:23,00:00:47:22,Camera's en spectrografen, waarvan sommige|ter grootte van een telefooncel    
00:00:47:23,00:00:52:15,ontleden en registreren het licht|uit de kosmische verten.    
00:00:52:16,00:00:57:08,Net als telescopen op aarde, krijgt|Hubble af en toe een upgrade.    
00:00:57:09,00:01:00:19,Deze onderhoudsbeurten worden|uitgevoerd door astronauten.    
00:01:00:20,00:01:02:11,Kapotte onderdelen worden gerepareerd.    
00:01:02:12,00:01:05:00,En oude instrumenten worden|vervangen door nieuwe en    
00:01:05:01,00:01:07:20,modernere exemplaren.    
00:01:07:21,00:01:11:07,Hubble is het werkpaard van de|observationele sterrenkunde geworden.    
00:01:11:08,00:01:15:06,Hij heeft ons een nieuwe kijk|op de kosmos gegeven.    
00:01:17:20,00:01:22:20,Met zijn scherpe oog zag Hubble de|seizoensveranderingen op Mars    
00:01:23:22,00:01:26:20,een komeetinslag op Jupiter    
00:01:28:12,00:01:31:22,de ringen van Saturnus van opzij    
00:01:34:22,00:01:38:10,en zelfs het oppervlak van Pluto.    
00:01:38:11,00:01:44:08,Hij heeft ons de levenscyclus van sterren|getoond, vanaf het moment van geboorte    
00:01:44:14,00:01:50:14,in de kraamkamers van stofrijke|gaswolken tot hun laatste ademstoten:    
00:01:50:15,00:01:55:20,delicate nevels, die door stervende|sterren de ruimte in worden geblazen    
00:01:55:22,00:02:02:24,of de enorme supernova-explosies, die hun|omringende sterrenstelsels bijna overstralen.    
00:02:03:00,00:02:06:24,Diep in de Orionnevel zag Hubble|zelfs de geboorte van nieuwe    
00:02:07:00,00:02:12:02,zonnestelsels: stofrijke schijven|rond jonge sterren waaruit spoedig    
00:02:12:02,00:02:14:02,planeten kunnen condenseren.    
00:02:14:04,00:02:18:08,De ruimtetelescoop bekeek ook duizenden|afzonderlijke sterren in grote bolhopen    
00:02:18:10,00:02:23:24,de oudste verzamelingen van|sterren in het heelal.    
00:02:24:00,00:02:26:08,En sterrenstelsels natuurlijk.    
00:02:26:10,00:02:29:24,Nooit eerder zagen sterrenkundigen|zulke detailrijke beelden.    
00:02:29:24,00:02:36:20,Imposante spiralen, donkere stofbanden,|kolossale botsingen.    
00:02:39:00,00:02:43:12,Extreem lang belichte opnamen van|'lege' hemelgebieden bleken zelfs    
00:02:43:12,00:02:48:02,nog duizenden zwakke sterrenstelsels|op miljarden lichtjaren te vertonen.    
00:02:48:02,00:02:51:24,Hun fotonen werden uitgezonden|toen het heelal nog jong was.    
00:02:52:00,00:02:56:10,Een venster op het verre verleden,|dat een nieuwe kijk geeft op het    
00:02:56:10,00:02:59:14,alsmaar veranderende heelal.    
00:03:00:04,00:03:02:22,Hubble is niet de enige|telescoop in de ruimte.    
00:03:02:22,00:03:07:20,Dit is de Spitzer-ruimtetelescoop, die|de NASA in augustus 2003 lanceerde.    
00:03:07:22,00:03:11:18,Eigenlijk is dit Hubble's|kleinere infrarood-broertje.    
00:03:11:18,00:03:15:24,Spitzer heeft een spiegel met een|middellijn van slechts 85 centimeter.    
00:03:15:24,00:03:19:02,De telescoop is voorzien van een|warmteschild dat hem    
00:03:19:04,00:03:20:12,tegen de zon beschermt.    
00:03:20:12,00:03:25:04,En zijn detectors zitten in een soort|thermosfles met vloeibare helium.    
00:03:25:04,00:03:28:02,Daarin worden de detectors afgekoeld|tot slechts enkele graden    
00:03:28:04,00:03:29:20,boven het absolute nulpunt.    
00:03:29:22,00:03:33:14,Dat maakt ze heel erg gevoelig.    
00:03:33:16,00:03:36:18,Spitzer laat zien hoe stoffig het heelal is.    
00:03:36:18,00:03:40:14,Donkere, ondoorzichtige stofwolken|gloeien in het infrarood als    
00:03:40:16,00:03:42:14,ze van binnen worden verhit.    
00:03:42:14,00:03:46:18,De schokgolven van botsende stelsels|vegen het stof bijeen tot opvallende    
00:03:46:18,00:03:51:12,ringen waarin in hoog tempo|vele nieuwe sterren ontstaan.    
00:03:53:12,00:03:57:02,Stof komt ook vrij bij|de dood van een ster.    
00:03:57:04,00:04:01:02,Spitzer heeft ontdekt dat planetaire|nevels en supernova-resten rijk zijn    
00:04:01:04,00:04:06:08,aan stofdeeltjes - de eerste vereiste|voor de vorming van toekomstige planeten.    
00:04:06:10,00:04:10:02,Op andere infrarode golflengten kan|Spitzer ook dwars door stofwolken    
00:04:10:04,00:04:15:18,heen kijken en de sterren zien die|zich in hun donkere kernen verbergen.    
00:04:15:20,00:04:18:24,En ten slotte hebben Spitzers|spectrografen ook de atmosferen    
00:04:18:24,00:04:22:22,van planeten bij andere sterren|onderzocht - gasreuzen zoals Jupiter    
00:04:22:22,00:04:26:22,die in slechts enkele dagen om|hun moedersterren draaien.    
00:04:28:16,00:04:30:22,En hoe zit het met röntgen-|en gammastraling?    
00:04:30:22,00:04:33:14,Ook die worden volledig tegengehouden|door de atmosfeer van de aarde.    
00:04:33:16,00:04:37:04,Zonder ruimtetelescopen zouden|sterrenkundigen dus volkomen    
00:04:37:04,00:04:40:02,blind zijn voor deze energierijke|soorten straling.    
00:04:41:16,00:04:45:02,Röntgen- en gammatelescopen in de ruimte|tonen ons het hete, energierijke    
00:04:45:02,00:04:49:20,en helse heelal van clusters van|sterrenstelsels, zwarte gaten    
00:04:49:20,00:04:54:02,supernova-explosies en|botsende sterrenstelsels.    
00:04:56:18,00:04:58:21,Maar ze zijn niet makkelijk te maken.    
00:04:58:22,00:05:02:11,Energierijke straling gaat dwars|door een gewone spiegel heen.    
00:05:02:12,00:05:07:17,Röntgenstraling laat zich alleen opvangen|met speciale spiegels van zuiver goud.    
00:05:07:18,00:05:11:03,En gammastraling wordt bekeken met|geavanceerde gaatjescamera's    
00:05:11:04,00:05:14:14,of met scintillators die een kort|lichtflitsje afgeven als ze door    
00:05:14:15,00:05:17:17,een gammafoton worden getroffen.    
00:05:18:24,00:05:23:03,In de jaren negentig beschikte de NASA|over het Compton Gamma Ray Observatory.    
00:05:23:04,00:05:26:07,Dat was toen de grootste en|zwaarste wetenschappelijke    
00:05:26:08,00:05:27:22,satelliet die ooit gelanceerd was.    
00:05:27:23,00:05:31:03,Een compleet natuurkundig|laboratorium in de ruimte.    
00:05:31:04,00:05:34:12,In 2008 is Compton opgevolgd door GLAST:    
00:05:34:13,00:05:38:13,De Gamma Ray Large|Area Space Telescope.    
00:05:38:14,00:05:42:03,Deze zal alles in het energierijke|heelal bestuderen, van donkere    
00:05:42:04,00:05:44:13,materie tot pulsars.    
00:05:46:10,00:05:50:09,Inmiddels beschikken sterrenkundigen|over twee röntgentelescopen in de ruimte.    
00:05:50:10,00:05:55:10,NASA's Chandra X-ray Observatory|en ESA's XMM-Newton Observatory    
00:05:55:11,00:05:59:12,bestuderen beide de heetste|plekken in het heelal.    
00:06:01:25,00:06:05:17,Zo ziet de hemel eruit|door een röntgenbril.    
00:06:05:18,00:06:10:04,De grote structuren zijn hete gaswolken|met temperaturen van miljoenen graden    
00:06:10:05,00:06:13:17,die het gevolg zijn van schokgolven|in supernova-resten.    
00:06:13:18,00:06:17:24,De heldere puntbronnen zijn röntgen-|dubbelsterren: neutronensterren of    
00:06:17:25,00:06:21:16,zwarte gaten die materie van een|naburige ster opslokken.    
00:06:21:17,00:06:25:07,Dit hete, invallende gas zendt|röntgenstraling uit.    
00:06:25:08,00:06:29:14,Röntgentelescopen verraden ook het bestaan|van superzware zwarte gaten in    
00:06:29:15,00:06:31:19,de kernen van verre sterrenstelsels.    
00:06:31:20,00:06:35:20,Materie die naar zo'n zwart gat toe|spiraalt, wordt heet genoeg om    
00:06:35:21,00:06:40:04,röntgenstraling uit te zenden vóórdat|zij definitief uit het zicht verdwijnt.    
00:06:40:05,00:06:44:21,Ook de ruimte tussen de afzonderlijke|sterrenstelsels van een cluster    
00:06:44:22,00:06:46:08,is gevuld met ijl, heet gas.    
00:06:46:09,00:06:50:06,Soms wordt dit 'intraclustergas' nog|eens extra verhit als    
00:06:50:07,00:06:54:12,twee clusters op elkaar botsen.    
00:06:54:13,00:06:58:19,Nog opwindender zijn de gammaflitsen,|de meest energierijke verschijnselen    
00:06:58:20,00:07:00:15,in het heelal.    
00:07:00:16,00:07:04:23,Dit zijn de catastrofale explosies|van zeer zware, snel    
00:07:04:24,00:07:06:19,ronddraaiende sterren.    
00:07:06:20,00:07:10:19,In minder dan een seconde geven zij|meer energie af dan de zon in    
00:07:10:20,00:07:13:19,10 miljard jaar.    
00:07:16:04,00:07:20:04,Hubble, Spitzer, Chandra,|XMM-Newton en GLAST    
00:07:20:05,00:07:22:15,zijn veelzijdige reuzen.    
00:07:22:16,00:07:25:16,Maar sommige ruimtetelescopen zijn|veel kleiner en hebben een veel    
00:07:25:17,00:07:27:06,specifiekere taak.    
00:07:27:07,00:07:29:07,Zoals COROT bijvoorbeeld.    
00:07:29:08,00:07:32:22,Deze Franse satelliet onderzoekt|sterbevingen en speurt    
00:07:32:23,00:07:34:22,naar planeten bij andere sterren.    
00:07:34:23,00:07:39:06,Of NASA's Swift-satelliet, een combinatie|van röntgen- en gammatelescoop    
00:07:39:07,00:07:43:18,ontworpen om het raadsel van|de gammaflitsen op te lossen.    
00:07:43:19,00:07:48:04,En dan is er nog WMAP, de Wilkinson|Microwave Anisotropy Probe.    
00:07:48:05,00:07:51:21,In iets meer dan twee jaar heeft|deze de kosmische    
00:07:51:22,00:07:55:07,achtergrondstraling ongekend|gedetailleerd in kaart gebracht.    
00:07:55:08,00:07:59:05,WMAP heeft kosmologen het tot nog toe|beste zicht geboden op de begintijd    
00:07:59:06,00:08:04:17,van het heelal, meer dan 13 miljard|jaar geleden.    
00:08:04:18,00:08:07:16,Het doorbreken van de ruimtebarrière|was een van de meest spectaculaire    
00:08:07:17,00:08:10:06,ontwikkelingen in de|geschiedenis van de telescoop.    
00:08:10:07,00:08:12:19,Wat staat ons verder nog te wachten?