$FontName       = Arial
$FontSize       = 30

//Character attributes (global)
$Bold           = FALSE
$UnderLined     = FALSE
$Italic         = FALSE

//Position Control
$HorzAlign      = Center
$VertAlign      = Bottom
$XOffset        = 0
$YOffset        = 0

//Contrast Control
$TextContrast           = 15
$Outline1Contrast       = 8
$Outline2Contrast       = 15
$BackgroundContrast     = 0

//Effects Control
$ForceDisplay   = FALSE
$FadeIn         = 0
$FadeOut        = 0

//Other Controls
$TapeOffset          = FALSE
//$SetFilePathToken  = <<:>>

//Subtitles
00:00:00:10,00:00:04:20,2. Stærra er betra
00:00:06:18,00:00:09:04,Á næturnar aðlagast augun myrkrinu.
00:00:09:05,00:00:13:08,Sjáöldrin breikka og hleypa þannig meira ljósi inn í augun.
00:00:13:09,00:00:18:14,Það þýðir að þú getur séð daufari fyrirbæri og daufari stjörnur.
00:00:18:15,00:00:22:10,Ímyndaðu þér að sjáöldrin væru einn metri í þvermál.
00:00:22:11,00:00:26:16,Þú litir eflaust skringilega út en þú hefðir einnig yfirnáttúrulega sjón!
00:00:26:17,00:00:30:03,Sjónaukinn virkar á sama hátt.
00:00:32:14,00:00:35:08,Sjónauki er eins og trekt.
00:00:35:09,00:00:40:23,Safnlinsan eða -spegillinn safnar ljósi frá stjörnunum og beinir því að auga þínu.
00:00:43:18,00:00:48:12,Því stærri sem linsan eða spegillinn er, þeim mun daufari fyrirbæri er unnt að sjá.
00:00:48:13,00:00:51:10,Stærðin skiptir því öllu máli.
00:00:51:11,00:00:54:02,En hversu stóran sjónauka er hægt að smíða?
00:00:54:03,00:00:57:03,Ekkert allt of stóran ef það er linsusjónauki.
00:01:00:03,00:01:03:10,Ljósið þarf að ferðast í gegnum safnlinsuna.
00:01:03:11,00:01:06:19,En aðeins er hægt að styðja við brún linsunnar.
00:01:06:20,00:01:12:15,Ef linsan er of stór verður hún líka of þung og fer að aflagast undan eigin þunga.
00:01:12:16,00:01:16:08,Það þýðir að myndin bjagast.
00:01:18:01,00:01:25:01,Stærsti linsusjónauki sögunnar var smíðaður árið 1897 við Yerkes stjörnustöðina skammt frá Chicago.
00:01:25:02,00:01:28:05,Safnlinsan var rétt rúmur metri að þvermáli.
00:01:28:06,00:01:32:20,En sjónaukapípan var hvorki meira né minna en 18 metra löng.
00:01:32:21,00:01:39:10,Þegar smíði Yerkessjónaukans lauk höfðu hönnuðir linsusjónauka komist á endastöð.
00:01:39:11,00:01:41:14,Viltu enn stærri sjónauka?
00:01:41:15,00:01:43:13,Þá þarftu að nota spegla.
00:01:47:18,00:01:53:19,Í spegilsjónauka endurvarpar spegill ljósinu í stað þess að það ferðist í gegnum linsu.
00:01:53:20,00:02:00:03,Það þýðir að spegillinn getur verið miklu þynnri en linsa og hægt er að styðja við þá aftan frá.
00:02:00:04,00:02:05:08,Þannig er hægt að smíða miklu stærri spegla en linsur.
00:02:06:07,00:02:10:10,Stórir speglar hófu innreið sína í Suður-Kaliforníu fyrir einni öld.
00:02:10:11,00:02:15:15,Í þá daga var Wilsonfjall fjarri mannabyggðum í víðernum San Gabriel fjallgarðsins.
00:02:15:16,00:02:19:20,Himinninn var heiður og næturnar dimmar.
00:02:19:21,00:02:24:09,Á þessum stað reisti George Ellery Hale fyrstur manna 1,5 metra breiðan sjónauka.
00:02:24:10,00:02:29:02,Sjónaukinn var smærri en sjónauki Rosse lávarðs en af mun meiri gæðum.
00:02:29:03,00:02:32:22,Og miklu betur staðsettur.
00:02:32:23,00:02:38:09,Hale sannfærði viðskiptajöfurinn John Hooker um að fjármagna 2,5 metra breiðan sjónauka.
00:02:38:10,00:02:43:06,Mörg tonn af gleri og stáli voru ferjuð upp Wilsonfjall.
00:02:43:07,00:02:46:18,Smíði Hooker-sjónaukans lauk árið 1917.
00:02:46:19,00:02:50:24,Hann var stærsti sjónauki í heimi um þrjátíu ára skeið.
00:02:51:00,00:02:56:03,Eins og risastór fallbyssa sem beið þess að ráðast á alheiminn.
00:02:59:04,00:03:01:20,Og það gerði hann svo sannarlega.
00:03:01:21,00:03:04:23,Auk geigvænlegrar stærðar nýja stjörnusjónaukans kom fram
00:03:04:24,00:03:07:23,ný tækni sem umbylti því hvernig myndirnar voru skoðaðar.
00:03:07:24,00:03:11:12,Stjörnufræðingar þurftu ekki lengur að gægjast í gegnum augngler nýja risans.
00:03:11:13,00:03:16:16,Þess í stað var ljósinu safnað á ljósmyndaplötur í nokkrar klukkustundir í senn.
00:03:16:17,00:03:21:13,Aldrei áður hafði nokkur gægst svo langt út í alheiminn.
00:03:21:14,00:03:25:21,Þyrilþokur reyndust uppfullar af ótal stjörnum.
00:03:25:22,00:03:30:07,Voru þær hugsanlega víðfeðm stjörnukerfi líkt og Vetrarbrautin okkar?
00:03:30:08,00:03:34:12,Í Andrómeduvetrarbrautinni uppgötvaði Edwin Hubble sérstaka tegund stjörnu
00:03:34:13,00:03:38:02,sem breytir birtu sinni lotubundið.
00:03:38:03,00:03:42:11,Athuganir Hubbles gerðu honum kleift að áætla fjarlægðina til Andrómedu:
00:03:42:12,00:03:46:17,næstum milljón ljósár.
00:03:46:18,00:03:53:11,Þyrilþokur eins og Andrómeda, voru greinilega stakar vetrarbrautir.
00:03:55:03,00:03:58:01,En fleiri ótrúlegar staðreyndir áttu eftir að koma í ljós.
00:03:58:02,00:04:02:18,Flestar vetrarbrautirnar reyndust vera að fjarlægast Vetrarbrautina okkar.
00:04:02:19,00:04:08:08,Á Wilsonfjalli uppgötvaði Hubble að nálægar vetrarbrautir fjarlægðust rólega
00:04:08:09,00:04:13:05,á meðan fjarlægari vetrarbrautir þeyttust burt með miklu meiri hraða.
00:04:13:06,00:04:14:11,Hver var niðurstaðan?
00:04:14:12,00:04:17:06,Alheimurinn var að þenjast út.
00:04:17:07,00:04:24:03,Hooker sjónaukinn gaf vísindamönnum færi á merkustu uppgötvun í stjörnufræði á 20. öld.
00:04:26:19,00:04:31:08,Þökk sé sjónaukanum höfum við rakið þróunarsögu alheimsins.
00:04:31:09,00:04:35:15,Fyrir um 14 milljörðum ára varð alheimurinn til
00:04:35:16,00:04:39:23,í gríðarlegri sprengingu tíma og rúms, efnis og orku sem sem kallast
00:04:39:24,00:04:42:07,miklihvellur.
00:04:42:08,00:04:48:04,Örsmáar skammtaöldur urðu að stórum flekkum í frumsúpunni.
00:04:48:05,00:04:50:22,Úr þessum flekkum mynduðust vetrarbrautir
00:04:50:23,00:04:54:13,af öllum stærðum og gerðum.
00:04:57:06,00:05:01:03,Kjarnasamruni í kjörnum stjarna framleiddi ný atóm.
00:05:01:04,00:05:05:14,Kolefni, súrefni, járn, gull.
00:05:05:15,00:05:10:08,Sprengistjörnur þeyttu þessum þungu frumefnum aftur út í geiminn.
00:05:10:09,00:05:13:20,Hráefni til myndunar nýrra stjarna.
00:05:13:21,00:05:15:13,Og reikistjarna!
00:05:17:13,00:05:25:15,Einhvern tíma, einhvers staðar, einhvern veginn þróuðust einföld lífræn efnasambönd í lífverur.
00:05:25:16,00:05:31:07,Lífið er eitt af kraftaverkunum í þróunarsögu alheimsins.
00:05:31:08,00:05:33:15,Við erum stjörnuryk.
00:05:33:16,00:05:37:18,Það er mikilfengleg sýn og stórbrotin saga
00:05:37:19,00:05:41:22,sem sjónaukinn hefur fært okkur.
00:05:41:23,00:05:46:09,Ímyndaðu þér að án sjónaukans myndum við einungis þekkja sex reikistjörnur
00:05:46:10,00:05:48:22,eitt tungl og fáeinar þúsundir stjarna.
00:05:48:23,00:05:53:03,Stjörnufræðin væri enn að slíta barnsskónum.
00:05:54:08,00:05:58:04,Rétt eins og týndir fjársjóðir hafa fjarlægir staðir í alheiminum laðað fram
00:05:58:05,00:06:00:18,ævintýraþrána í okkur.
00:06:00:19,00:06:06:04,Prinsar og pótintátar, stjórnmálamenn jafnt sem auðmenn, hafa á sama hátt og vísindamenn
00:06:06:05,00:06:10:23,fundið fyrir aðdráttarafli ókunnra djúpa himingeimsins og með sjóntækin
00:06:10:24,00:06:16:03,í farteskinu hefur heimur þekkingarinnar vaxið geysihratt.
00:06:30:11,00:06:33:09,Hinsti draumur George Ellery Hale var
00:06:33:10,00:06:37:16,að reisa tvöfalt stærri sjónauka en fyrirrennarann.
00:06:37:17,00:06:41:15,Hér gefur að líta drottningu stjörnufræði 20. aldar.
00:06:41:16,00:06:46:15,Fimm metra breiði Hale sjónaukinn á Palomarfjalli.
00:06:46:16,00:06:51:06,Yfir fimm hundruð tonna ferlíki jafnvægisstillt af ítrustu nákvæmni
00:06:51:07,00:06:55:09,sem hreyfist mjúklega líkt og ballettdansmær.
00:06:55:10,00:07:00:23,40 tonna spegillinn sýnir okkur stjörnur sem eru 40 milljón sinnum daufari en augað fær greint.
00:07:00:24,00:07:05:23,Lokið var við smíði Hale sjónaukans 1948 sem veitti okkur áður óþekkta sýn til reikistjarnanna
00:07:05:24,00:07:09:13,stjörnuþyrpinga, geimþoka og vetrarbrauta.
00:07:11:18,00:07:15:17,Gasrisinn Júpíter og fjöldamörg tungl hans.
00:07:15:18,00:07:19:19,Hin stórglæsilega Logaþoka.
00:07:19:20,00:07:24:23,Daufar gasslæður Sverðþokunnar í Óríon.
00:07:30:13,00:07:32:20,En gætu sjónaukarnir orðið enn stærri?
00:07:32:21,00:07:36:23,Seint á áttunda áratug tuttugustu aldar reyndu sovéskir stjörnufræðingar fyrir sér í þessu.
00:07:36:24,00:07:41:08,Hátt uppi í Kákasusfjöllum reistu þeir Bolshoi Teleskop Azimutalnyi sjónaukann
00:07:41:09,00:07:45:15,sem skartaði sex metra breiðum spegli.
00:07:45:16,00:07:48:08,Sá sjónauki stóðst því miður aldrei væntingar.
00:07:48:09,00:07:52:11,Hann var einfaldlega of stór, of dýr og of erfiður í notkun.
00:07:52:12,00:07:55:17,Þurftu sjónaukahönnuðir þá að leggja árar í bát?
00:07:55:18,00:07:59:05,Þurftu þeir að segja skilið við draum sinn um að smíða stærri sjónauka?
00:07:59:06,00:08:02:17,Hafði saga sjónaukans hlotið ótímabæran endi?
00:08:02:18,00:08:04:02,Að sjálfsögðu ekki.
00:08:04:03,00:08:07:05,Í dag höfum við 10 metra sjónauka að störfum.
00:08:07:06,00:08:09:21,Enn stærri sjónaukar eru á teikniborðinu.
00:08:09:22,00:08:11:10,Hvað leysti málið?
00:08:11:11,00:08:13:08,Tækninýjungar.