//Font select and font size $FontName = Arial $FontSize = 30 //Character attributes (global) $Bold = FALSE $UnderLined = FALSE $Italic = FALSE //Position Control $HorzAlign = Center $VertAlign = Bottom $XOffset = 0 $YOffset = 0 //Contrast Control $TextContrast = 15 $Outline1Contrast = 8 $Outline2Contrast = 15 $BackgroundContrast = 0 //Effects Control $ForceDisplay = FALSE $FadeIn = 0 $FadeOut = 0 //Other Controls $TapeOffset = FALSE //$SetFilePathToken = <<:>> //Subtitles 00:00:00:00,00:00:04:19,4. Úr silfri í kísil 00:00:05:20,00:00:09:00,Fyrir 400 árum, þegar Galileó Galilei vildi sýna öðrum það sem hann 00:00:09:02,00:00:13:00,sá í gegnum sjónaukann sinn, varð hann að teikna það upp. 00:00:13:02,00:00:16:06,Gígótt yfirborð tunglsins. 00:00:16:08,00:00:20:10,Dans tungla Júpíters. 00:00:20:12,00:00:22:04,Sólbletti. 00:00:22:06,00:00:24:04,Eða stjörnur Óríons. 00:00:24:06,00:00:26:18,Hann birti teikningar sínar í lítilli bók sem hann nefndi 00:00:26:18,00:00:28:10,Sendiboða stjarnanna. 00:00:28:10,00:00:30:20,Þetta var eina leiðin sem hann hafði til að deila uppgötvunum sínum 00:00:30:22,00:00:32:10,með öðrum. 00:00:32:10,00:00:36:16,Í meira en tvær aldir þurftu stjörnufræðingar einnig að vera listamenn. 00:00:36:18,00:00:39:00,Um leið og þeir gægðust í gegnum augnglerin, teiknuðu þeir 00:00:39:02,00:00:40:24,nákvæmar myndir af því sem þeir sáu. 00:00:41:00,00:00:43:02,Hrjóstrugt landslag tunglsins. 00:00:43:04,00:00:45:24,Storma í lofthjúpi Júpíters. 00:00:46:00,00:00:49:00,Smágerar gasslæður í fjarlægri stjörnuþoku. 00:00:49:02,00:00:52:08,En stundum oftúlkuðu þeir það sem fyrir augu bar. 00:00:52:10,00:00:56:14,Dökkar rákir á yfirborði Mars voru taldar vera áveituskurðir 00:00:56:16,00:00:59:22,sem bentu til menningarsamfélags á yfirborði rauðu reikistjörnunnar. 00:00:59:24,00:01:03:12,Í dag vitum við að áveituskurðirnir voru skynvillur. 00:01:03:14,00:01:07:04,Stjörnufræðinga vantaði sárlega hlutlæga aðferð til að varðveita 00:01:07:06,00:01:11:12,ljósið sem sjónaukarnir söfnuðu án þess að upplýsingarnar þyrftu fyrst að 00:01:11:12,00:01:14:12,flækjast um heila þeirra og út í pennana. 00:01:14:14,00:01:17:10,Ljósmyndatæknin kom þeim til bjargar. 00:01:18:18,00:01:21:04,Fyrsta daguerreómyndin af tunglinu. 00:01:21:04,00:01:23:22,Henry Draper tók hana árið 1840. 00:01:23:22,00:01:27:06,Ljósmyndatæknin var innan við 15 ára gömul, en stjörnufræðingar 00:01:27:08,00:01:30:22,höfðu þegar áttað sig á byltingarkenndum möguleikum hennar. 00:01:30:22,00:01:33:02,En hvernig virkaði ljósmyndunin? 00:01:33:02,00:01:37:04,Hinn ljósnæmi hluti ljósmyndaplötunnar innihélt 00:01:37:06,00:01:39:10,lítil korn af silfurhalíði. 00:01:39:10,00:01:42:04,Lendi ljós á þeim verða þau dökk. 00:01:42:04,00:01:44:20,Niðurstaðan var því negatíf ljósmynd af himninum 00:01:44:22,00:01:48:02,með dökkum stjörnum á ljósum bakgrunni. 00:01:48:04,00:01:51:14,Aðalávinningurinn var sá að hægt er að lýsa ljósmyndaplötu 00:01:51:16,00:01:53:24,í margar klukkustundir samfellt. 00:01:54:00,00:01:56:18,Þegar horft er upp í næturhimininn með berum augum sem náð hafa að 00:01:56:18,00:01:59:16,aðlagast myrkrinu sjást ekki sífellt fleiri 00:01:59:16,00:02:02:08,stjörnur þótt horft sé lengur. 00:02:02:10,00:02:05:06,Það er aftur á móti hægt með ljósmyndaplötu. 00:02:05:08,00:02:08:12,Hægt er að safna saman ljósi samfleytt í margar klukkustundir. 00:02:08:14,00:02:12:22,Lengri lýsingartími leiðir því í ljós fleiri og fleiri stjörnur. 00:02:12:22,00:02:14:04,Enn fleiri. 00:02:14:04,00:02:15:06,Enn fleiri. 00:02:15:08,00:02:17:08,Og jafnvel enn fleiri. 00:02:18:08,00:02:22:00,Á sjötta áratug tuttugustu aldar var Schmidt sjónaukinn við Palomar stjörnustöðina 00:02:22:02,00:02:25:04,notaður til þess að ljósmynda allt norðurhvel himins. 00:02:25:06,00:02:30:02,Tæpar 2000 ljósmyndaplötur voru hver um sig lýstar í næstum því klukkustund. 00:02:30:02,00:02:32:24,Heill fjársjóður uppgötvana. 00:02:32:24,00:02:37:02,Ljósmyndunin breytti stjörnuathugunum í sanna vísindagrein. 00:02:37:04,00:02:41:12,Hlutlausa, mælanlega og endurtakanlega. 00:02:41:14,00:02:43:06,En silfrið tók sinn tíma. 00:02:43:06,00:02:45:12,Þolinmæði var dyggð. 00:02:47:02,00:02:49:22,Stafræna byltingin breytti því öllu saman. 00:02:49:22,00:02:51:16,Kísill leysti silfur af hólmi. 00:02:51:18,00:02:54:12,Dílar komu í stað korna. 00:02:56:08,00:03:00:00,Filmur eru jafnvel ekki lengur notaðar í almennum myndavélum. 00:03:00:02,00:03:03:14,Þess í stað eru myndir teknar á ljósnæma flögu: 00:03:03:14,00:03:07:20,svonefnda CCD myndflögu. 00:03:07:22,00:03:11:14,CCD flögur sem stjörnufræðingar nota eru sérstaklega ljósnæmar. 00:03:11:16,00:03:14:16,Svo þær verði enn ljósnæmari eru þær kældar langt niður 00:03:14:16,00:03:17:24,undir frostmark með fljótandi nitri. 00:03:18:00,00:03:20:18,Næstum hver einasta ljóseind er numin. 00:03:20:18,00:03:25:16,Það þýðir að lýsingartíminn getur orðið umtalsvert skemmri. 00:03:25:18,00:03:29:12,Það sem Palomar stjörnustöðin komst yfir á einni klukkustund 00:03:29:14,00:03:33:04,nær CCD myndflaga að fanga á fáeinum mínútum. 00:03:33:04,00:03:35:14,Með smærri sjónauka. 00:03:35:14,00:03:38:02,Kísilbyltingunni er fjarri því að vera lokið. 00:03:38:04,00:03:41:02,Stjörnufræðingar hafa smíðað risastórar CCD myndavélar með 00:03:41:04,00:03:43:14,hundruð milljóna punkta upplausn. 00:03:43:14,00:03:46:08,En það er fleira í pípunum. 00:03:48:02,00:03:52:14,Helsti kostur stafrænna mynda er sá að þær eru jú stafrænar. 00:03:52:14,00:03:55:20,Allar myndirnar eru tilbúnar til þess að vera unnar í tölvum. 00:03:55:20,00:03:58:20,Stjörnufræðingar nota sérhannaðan hugbúnað til að vinna úr 00:03:58:20,00:04:00:22,athugunum sínum. 00:04:00:22,00:04:05:02,Með því að teygja og skerpa myndir geta stjörnufræðingar dregið fram daufustu 00:04:05:04,00:04:07:16,einkenni stjörnuþoka og vetrarbrauta. 00:04:07:18,00:04:11:06,Litastilling eykur og dregur fram smáatriði sem ella 00:04:11:06,00:04:13:16,væri nánast útilokað að sjá. 00:04:13:16,00:04:17:22,Enn fremur má fella saman nokkrar myndir af sama fyrirbærinu sem 00:04:17:22,00:04:20:10,teknar eru í gegnum mismunandi litsíur og útbúa þannig 00:04:20:12,00:04:24:08,stórkostlegar ljósmyndir sem sem sem má út mörkin 00:04:24:10,00:04:26:18,á milli vísinda og listar. 00:04:26:20,00:04:29:22,Þú getur einnig haft hag af stafrænni stjörnufræði. 00:04:29:24,00:04:33:24,Aldrei áður hefur verið eins auðvelt að grafa upp og njóta stórfenglegra 00:04:33:24,00:04:35:20,ljósmynda af alheiminum. 00:04:35:22,00:04:40:02,Með einum músarsmelli má nálgast myndir af alheiminum. 00:04:40:16,00:04:44:04,Fjarstýrðir sjónaukar útbúnir næmum ljósmyndaflögum 00:04:44:06,00:04:47:20,fylgjast með himninum á hverri nóttu. 00:04:47:22,00:04:50:22,Sloan sjónaukinn í Nýju-Mexíkó hefur ljósmyndað 00:04:50:24,00:04:54:00,og skrásett meira en hundrað milljón fyrirbæri á næturhimninum 00:04:54:02,00:04:58:04,mælt fjarlægðir til milljóna vetrarbrauta og uppgötvað 00:04:58:06,00:05:01:12,hundrað þúsund ný dulstirni. 00:05:01:12,00:05:04:00,En ein kortlagning dugir ekki. 00:05:04:02,00:05:07:10,Alheimurinn tekur sífelldum breytingum. 00:05:07:12,00:05:11:06,Halastjörnur koma og fara og skilja eftir sig leifar íss og ryks 00:05:11:06,00:05:13:16,á slóð sinni. 00:05:13:18,00:05:16:18,Smástirni þjóta framhjá okkur. 00:05:16:20,00:05:20:14,Fjarlægar reikistjörnur ferðast umhverfis móðurstjörnu sína 00:05:20:16,00:05:22:22,og draga tímabundið úr birtu stjörnunnar. 00:05:22:24,00:05:28:20,Sprengistjörnur deyja á sama tíma og stjörnur fæðast annars staðar. 00:05:28:20,00:05:37:24,Tifstirni tifa, gammablossar kvikna og svarthol sópa að sér efni. 00:05:38:00,00:05:41:18,Til að skrásetja þessa miklu leikþætti náttúrunnar, vilja stjörnufræðingar 00:05:41:20,00:05:45:06,helst yfirfara allt himinhvolfið einu sinni á hverju ári. 00:05:45:08,00:05:46:21,Eða einu sinni í mánuði. 00:05:46:22,00:05:48:16,Eða tvisvar í viku. 00:05:48:16,00:05:53:20,Það er í það minnsta metnaðarfullt markmið Large Synoptic Survey sjónaukans. 00:05:53:22,00:05:59:10,Verði smíði hans lokið árið 2015 mun þriggja gígapixla myndavélin 00:05:59:10,00:06:02:02,opnar nýjan glugga út í alheiminn. 00:06:02:04,00:06:05:24,Þessi spegilsjónauki fullnægir sannarlega draumum stjörnufræðinga þar sem hann 00:06:06:00,00:06:11:02,ljósmyndar næstum allt himinhvolfið á þriggja nátta fresti.