//Font select and font size
$FontName       = Arial
$FontSize       = 30

//Character attributes (global)
$Bold           = FALSE
$UnderLined     = FALSE
$Italic         = FALSE

//Position Control
$HorzAlign      = Center
$VertAlign      = Bottom
$XOffset        = 0
$YOffset        = 0

//Contrast Control
$TextContrast           = 15
$Outline1Contrast       = 8
$Outline2Contrast       = 15
$BackgroundContrast     = 0

//Effects Control
$ForceDisplay   = FALSE
$FadeIn         = 0
$FadeOut        = 0

//Other Controls
$TapeOffset          = FALSE
//$SetFilePathToken  = <<:>>

//Subtitles
00:00:00:00,00:00:04:19,5. Að sjá hið ósýnilega
00:00:06:08,00:00:09:02,Þegar þú hlustar á uppáhalds tónlistina þína greina eyrun
00:00:09:03,00:00:12:20,mjög breitt tíðnibil frá dýpstu bassatónum
00:00:12:21,00:00:16:03,upp í hæstu tónhæð. 
00:00:16:04,00:00:18:24,Ímyndaðu þér nú að eyru þín næmu einungis tóna á mjög afmörkuðu
00:00:19:08,00:00:20:23,tíðnibili.
00:00:20:24,00:00:23:13,Þú myndir missa af stærstum hluta af bestu tónlistinni!
00:00:23:14,00:00:27:00,Þetta eru hins vegar aðstæðurnar sem stjörnufræðingar þurfa að glíma við.
00:00:27:01,00:00:30:04,Augu okkar eru einungis næm fyrir mjög þröngu
00:00:30:05,00:00:33:00,tíðnibili ljósgeisla sem er sýnilegt ljós.
00:00:33:01,00:00:35:14,En við erum algerlega blind á alla aðra
00:00:35:15,00:00:37:15,rafsegulgeislun.
00:00:37:16,00:00:40:16,Samt eru mörg fyrirbæri í alheiminum sem senda frá sér
00:00:40:17,00:00:43:24,geislun á öðrum sviðum rafsegulrófsins.
00:00:44:00,00:00:47:19,Til dæmis uppgötvaðist fyrir slysni á fjórða áratugnum
00:00:47:20,00:00:51:06,að útvarpsbylgjur berast utan úr himingeimnum.
00:00:51:07,00:00:53:24,Hluti útvarpsbylgjanna hefur sömu tíðni og uppáhalds
00:00:54:00,00:00:57:04,útvarpsstöðin þín, en þær eru daufari og að sjálfsögðu
00:00:57:05,00:00:59:07,er ekkert þar að heyra.
00:01:00:12,00:01:03:24,Til þess að geta stillt sig inn á útvarpsbylgjur utan úr geimnum þarftu einhvers konar
00:01:04:00,00:01:06:14,móttakara: útvarpssjónauka.
00:01:06:16,00:01:10:24,Fyrir flestar bylgjulengdir er útvarpssjónaukinn disklaga
00:01:11:00,00:01:14:02,Svipað og spegillinn í venjulegum spegilsjónauka.
00:01:14:04,00:01:18:10,En vegna þess að útvarpsbylgjur eru miklu lengri en bylgjur sýnilegs ljóss
00:01:18:10,00:01:21:06,þarf yfirborð disksins ekki að vera jafnslétt
00:01:21:08,00:01:23:00,og yfirborð spegils.
00:01:23:02,00:01:25:16,Þetta er ástæðan fyrir því að það er miklu auðveldara að smíða
00:01:25:16,00:01:30:20,stóran útvarpssjónauka en stóran sjónauka fyrir venjulegt ljós.
00:01:30:20,00:01:34:24,Einnig er miklu auðveldara að nota víxlmælingar í útvarpsstjörnufræði.
00:01:34:24,00:01:38:02,Með þeim er hægt að sjá miklu fleiri smáatriði
00:01:38:02,00:01:41:24,með því að tengja saman geislun frá tveimur aðskildum sjónaukum, rétt eins og
00:01:42:00,00:01:45:14,þeir væru hlutar af sama risastóra disknum.
00:01:45:14,00:01:48:16,Very Large Array sjónaukinn í Nýju-Mexíkó er til dæmis samsettur úr
00:01:48:16,00:01:53:18,27 aðskildum skermum sem hver um sig er 25 metra breiður.
00:01:53:18,00:01:56:24,Hægt er að hreyfa hvern skerm um sig og
00:01:57:00,00:02:00:10,í ystu stöðu geta þeir líkt eftir loftnetsdiski
00:02:00:12,00:02:04:20,sem væri 36 kílómetrar í þvermál. 
00:02:04:22,00:02:07:14,En hvernig lítur útvarpsgeislunin frá alheiminum út?
00:02:07:16,00:02:12:00,Til þess að byrja með sendir sólin okkar frá sér mjög bjarta útvarpsgeislun.
00:02:12:02,00:02:14:18,Sama má segja um miðju Vetrarbrautarinnar.
00:02:14:18,00:02:16:10,En það er fleira að sjá.
00:02:16:12,00:02:20:12,Tifstjörnur eru mjög þéttar leifar stjarna sem senda frá sér útvarpsbylgjur
00:02:20:12,00:02:22:16,í örmjóum geisla.
00:02:22:16,00:02:25:20,Þessu til viðbótar snúast þær allt upp í nokkur hundruð
00:02:25:20,00:02:27:18,snúninga á sekúndu.
00:02:27:18,00:02:31:20,Þannig líta tifstjörnur út eins og geislar frá útvarpsvitum.
00:02:31:22,00:02:35:08,Við sjáum stafa frá þeim mjög reglulegum og hröðum
00:02:35:08,00:02:38:08,runum af mjög stuttum útvarpsbylgjutifum.
00:02:38:10,00:02:40:16,Af þeim draga þær nafn sitt.
00:02:40:16,00:02:43:08,Útvarpsuppsprettan Kassíópeia A er í raun
00:02:43:10,00:02:47:16,leifar sprengistjörnu sem sást springa á 17. öld.
00:02:47:16,00:02:52:06,Kentárus A, Cygnus A og Virgo A eru allar risavetrarbrautir sem
00:02:52:06,00:02:54:16,senda frá sér gríðarlega skammta af útvarpsbylgjum.
00:02:54:16,00:02:59:24,Hver þessara vetrarbrauta er knúin áfram af risasvartholi í kjarnanum.
00:03:00:00,00:03:04:00,Sumar af þessum útvarpsvetrarbrautum og dulstirnum eru svo öflug að
00:03:04:02,00:03:09:08,hægt er að greina merki frá þeim í 10 milljarða ljósára fjarlægð.
00:03:09:08,00:03:12:22,Þessu til viðbótar er dauft stuttbylgjusuð
00:03:12:24,00:03:15:08,sem fyllir allan alheiminn.
00:03:15:08,00:03:18:04,Það gengur undir heitinu örbylgjukliðurinn
00:03:18:04,00:03:20:10,og er bergmál frá miklahvelli.
00:03:20:10,00:03:24:14,Eftirskinið af heitu upphafi alheimsins.
00:03:26:02,00:03:30:10,Sérhver hluti rafsegulrófsins hefur sína sögu að segja.
00:03:30:10,00:03:33:24,Bylgjur með öldulengd upp á millimetra eða styttri eru notaðar til þess að skoða
00:03:33:24,00:03:37:02,myndun vetrarbrauta skömmu eftir upphaf alheimsins og uppruna
00:03:37:04,00:03:41:06,stjarna og reikistjarna í Vetrarbrautinni okkar.
00:03:41:06,00:03:45:10,Mest af þessari geislun stöðvast hins vegar vegna vatnsgufu í andrúmsloftinu.
00:03:45:12,00:03:48:10,Til þess að kanna geislunina þarf að fara hátt upp í þurrt loftslag.
00:03:48:10,00:03:51:08,Til dæmis til Llano de Chajnantor.
00:03:51:10,00:03:54:24,Í fimm kílómetra hæð yfir sjávarmáli er þessi yfirnáttúrulega háslétta
00:03:54:24,00:03:57:24,í norðurhluta Chile byggingarsvæði fyrir ALMA:
00:03:58:00,00:04:00:22,Atacama Large Millimeter Array.
00:04:00:22,00:04:05:22,Þegar byggingu ALMA lýkur árið 2014 verður hún stærsta
00:04:05:22,00:04:08:08,stjörnustöð sem byggð hefur verið.
00:04:08:20,00:04:13:24,64 skermar, þar sem hver um sig vegur 100 tonn, munu virka sem einn.
00:04:13:24,00:04:17:22,Risaflutningabílar munu dreifa þeim um svæði á stærð við London til þess að
00:04:17:24,00:04:20:20,auka við smáatriði í myndinni eða færa þá saman til þess að
00:04:20:22,00:04:23:00,ná víðara sjónsviði.
00:04:23:02,00:04:27:06,Sérhver færsla verður framkvæmd með nákvæmni upp á millimetra.
00:04:28:16,00:04:32:04,Mörg fyrirbæri í alheiminum lýsa einnig á innrauða sviðinu.
00:04:32:06,00:04:35:24,William Herschel uppgötvaði innrauða geislun sem einnig er nefnd
00:04:36:00,00:04:40:18,hitageislun því að hún streymir frá tiltölulega heitum fyrirbærum,
00:04:40:18,00:04:43:02,meðal annars mannslíkamanum.
00:04:45:20,00:04:49:06,Það gæti verið að þú kannist betur við innrauða geislun en mætti halda
00:04:49:08,00:04:52:06,því að á jörðu niðri er svona geislun notuð í
00:04:52:08,00:04:55:04,næturgleraugum og myndavélum.
00:04:55:06,00:04:59:04,En til þess að greina daufu innrauðu geislunina frá fjarlægum fyrirbærum þurfa stjörnufræðingar
00:04:59:06,00:05:02:24,mjög næm mælitæki sem eru kæld niður í nokkrar gráður
00:05:03:00,00:05:08:00,yfir alkuli til þess að bæla niður hitageislun frá tækjunum sjálfum.
00:05:10:22,00:05:15:18,Nú eru flestir stórir sjónaukar einnig búnir innrauðum myndavélum.
00:05:15:18,00:05:19:08,Þær gera okkur kleift að sjá í gegnum rykský og birta okkur
00:05:19:10,00:05:24:06,nýmyndaðar stjörnur inni í skýjunum sem ekki er hægt að sjá í venjulegu ljósi.
00:05:24:06,00:05:29:02,Tökum sem dæmi þessa venjulegu mynd af stjörnumyndunarþoku í Óríon.
00:05:29:04,00:05:31:10,Glöggt má sjá hve ólík hún er þegar horft er á hana í gegnum
00:05:31:12,00:05:34:02,innrauða myndavél.
00:05:34:04,00:05:37:08,Það er einnig mjög gagnlegt að geta séð innrauða geislun við rannsóknir á
00:05:37:08,00:05:39:24,fjarlægustu vetrarbrautunum.
00:05:39:24,00:05:45:00,Nýmynduðu stjörnurnar í ungri vetrarbraut senda frá sér skært útfjólublátt ljós.
00:05:45:02,00:05:49:00,Útfjólubláa ljósið þarf síðan að ferðast í milljarða ára um
00:05:49:02,00:05:50:16,alheim sem stöðugt þenst út.
00:05:50:18,00:05:54:14,Útþenslan teygir á ljósbylgjunum svo að þegar við nemum þær
00:05:54:14,00:05:59:06,hafa þær færst alla leið yfir á nær-innrauða sviðið.
00:06:00:14,00:06:04:06,Þetta nýtískulega tæki er MAGIC sjónaukinn á La Palma.
00:06:04:08,00:06:06:24,Hann skimar yfir himininn í leit að gammageislum,
00:06:06:24,00:06:10:20,orkumesta formi geislunar í náttúrunni.
00:06:12:08,00:06:14:24,Sem betur fer sleppa banvænir gammageislar ekki í gegnum
00:06:14:24,00:06:16:08,lofthjúp jarðar.
00:06:16:08,00:06:20:00,Þeir skilja á hinn bóginn eftir sig slóð sem stjörnufræðingar geta rakið.
00:06:20:02,00:06:23:00,Eftir að þeir rekast á lofthjúpinn mynda þeir flóð
00:06:23:02,00:06:24:16,orkumikilla agna.
00:06:24:18,00:06:29:08,Þær framkalla síðan daufan bjarma sem MAGIC getur séð.
00:06:30:22,00:06:34:16,Hér er Pierre Auger stjörnustöðin í Argentínu.
00:06:34:16,00:06:37:02,Hún virðist ekki einu sinni líta út fyrir að vera sjónauki.
00:06:37:02,00:06:42:24,Pierre Auger er sett saman úr 1600 mælum sem dreift er yfir 3000
00:06:42:24,00:06:44:06,ferkílómetra svæði.
00:06:44:08,00:06:48:14,Þeir safna agnaflóðinu frá geimgeislum sem berast frá fjarlægum sprengistjörnum
00:06:48:14,00:06:50:12,og svartholum.
00:06:51:16,00:06:56:10,Og hvað með fiseindasjónauka sem eru í námum djúpt í jörðu eða undir
00:06:56:12,00:06:59:18,yfirborði sjávar eða í ísnum á Suðurskautinu?
00:06:59:20,00:07:01:22,Geta þeir einnig kallast sjónaukar?
00:07:01:24,00:07:03:10,Af hverju ekki?
00:07:03:12,00:07:07:20,Þeir kanna himingeiminn jafnvel þótt þeir safni ekki upplýsingum frá
00:07:07:20,00:07:10:02,rafsegulrófinu.
00:07:10:02,00:07:13:22,Fiseindir eru örfínar agnir sem myndast í sólinni
00:07:13:24,00:07:16:06,og sprengistjörnum.
00:07:16:08,00:07:19:20,Þær mynduðust meira að segja í sjálfum miklahvelli.
00:07:19:22,00:07:24:16,Ólíkt öðrum öreindum geta fiseindir komist í gegnum
00:07:24:16,00:07:29:16,efni, ferðast á næstum því ljóshraða og þær hafa enga rafhleðslu.
00:07:29:18,00:07:34:06,Þótt erfitt geti reynst að rannsaka þessar eindir er nóg til af þeim.
00:07:34:06,00:07:38:04,Á hverri sekúndu fara 50 trilljón fiseindir frá sólinni
00:07:38:04,00:07:40:14,í gegnum líkama þinn.
00:07:40:16,00:07:44:20,Loks hafa stjörnufræðingar og eðlisfræðingar sameinast um að smíða
00:07:44:22,00:07:46:16,þyngdarbylgjunema.
00:07:46:16,00:07:50:16,Þessir sjónaukar skoða hvorki geislun né fanga eindir.
00:07:50:16,00:07:55:06,Þess í stað mæla þeir örlitlar gárur í tímarúminu -
00:07:55:06,00:08:00:24,hugtak sem spáð var fyrir um í afstæðiskenningu Albert Einstein.
00:08:01:00,00:08:05:04,Með ótrúlega fjölbreyttum tækjakosti hafa stjörnufræðingar opnað heim
00:08:05:04,00:08:10:24,alls rafsegulrófsins og komist jafnvel enn lengra.
00:08:11:00,00:08:15:06,Sumar athuganir er þó einfaldlega ekki hægt að framkvæma á jörðu niðri.
00:08:15:06,00:08:16:20,Hvert er svarið við því?
00:08:16:22,00:08:19:06,Geimsjónaukar.