//Font select and font size $FontName = Arial $FontSize = 30 //Character attributes (global) $Bold = FALSE $UnderLined = FALSE $Italic = FALSE //Position Control $HorzAlign = Center $VertAlign = Bottom $XOffset = 0 $YOffset = 0 //Contrast Control $TextContrast = 15 $Outline1Contrast = 8 $Outline2Contrast = 15 $BackgroundContrast = 0 //Effects Control $ForceDisplay = FALSE $FadeIn = 0 $FadeOut = 0 //Other Controls $TapeOffset = FALSE //$SetFilePathToken = <<:>> //Subtitles 00:00:05:05,00:00:08:20, Przenosząc nasz wzrok daleko poza dziedzinę dostępną wyobraźni naszych 00:00:08:21,00:00:13:05, przodków, teleskopy, te cudowne instrumenty, otworzyły drogę ku 00:00:13:06,00:00:17:06, głębszemu i doskonalszemu zrozumieniu przyrody - René Descartes, 1637 00:00:17:17,00:00:22:13, Przez tysiąclecia ludzkość wpatrywała się w hipnotyzujące nocne niebo 00:00:22:14,00:00:28:08, nie rozpoznając innych słońc w gwiazdach naszej Mlecznej Drogi 00:00:28:09,00:00:33:10, ani miliardów podobnych galaktyk składających się na nasz Wszechświat 00:00:35:10,00:00:38:19, lub faktu, że stanowimy jedynie chwilkę 00:00:38:20,00:00:42:12, w trwającej 13.7 miliarda lat historii Wszechświata. 00:00:42:13,00:00:46:02, Używając jedynie naszych oczu jako instrumentów obserwacyjnych nie mieliśmy żadnych szans 00:00:46:03,00:00:50:03, znalezienia układów planetarnych wokół innych gwiazd lub ustalenia 00:00:50:04,00:00:55:00, czy we Wszechświecie istnieje pozaziemskie życie. 00:00:58:01,00:01:00:08, Dzisiaj żyjąc w wieku być może najbardziej znaczących odkryć astronomicznych 00:01:00:09,00:01:03:13, jesteśmy już daleko na naszej drodze do odkrycia wielu 00:01:03:14,00:01:05:23, tajemnic Wszechświata. 00:01:05:24,00:01:08:24, Jestem Dr. J będę waszym przewodnikiem przez historię teleskopu - 00:01:09:00,00:01:11:21, zdumiewającego instrumentu, który stał się dla ludzkości 00:01:11:22,00:01:15:12, bramą do Wszechświata. 00:01:17:22,00:01:21:21, Oczy astronomów - 400 lat historii teleskopu 00:01:22:03,00:01:26:23, 1. Nowe obrazy nieba 00:01:28:24,00:01:32:03, Cztery stulecia temu, w roku 1609, pewien człowiek wyszedł 00:01:32:04,00:01:34:15, na pola w pobliżu własnego domu. 00:01:34:16,00:01:39:00, Skierował swój własnoręcznie zrobiony teleskop na Księżyc, planety i gwiazdy. 00:01:39:00,00:01:42:14, Nazywał się Galileo Galilei. 00:01:43:25,00:01:47:07, Od tego momentu astronomia nigdy nie była już taka jak wcześniej. 00:02:07:10,00:02:12:10, Dzisiaj, 400 lat po pierwszej teleskopowej obserwacji nieba przez Galileusza 00:02:12:14,00:02:18:07, astronomowie, oglądają niebo używając gigantycznych zwierciadeł znajdujących się na szczytach odległych gór. 00:02:18:08,00:02:23:12, Radioteleskopy odbierają z odległej przestrzeni nikłe ćwierkania i szepty. 00:02:23:13,00:02:27:16, Naukowcy umieścili teleskopy nawet w przestrzeni kosmicznej 00:02:27:16,00:02:31:23, wysoko powyżej zakłócającego wpływu naszej atmosfery. 00:02:33:10,00:02:38:16, Widok zapierał dech w piersiach! 00:02:42:23,00:02:46:15, Jednakże, to nie Galileo był wynalazcą teleskopu. 00:02:46:16,00:02:49:18, Ta zasługa należy do Hansa Lipperhey’a, nieco tajemniczego 00:02:49:19,00:02:53:10, holendersko-niemieckiego wytwórcy okularów. 00:02:53:11,00:02:57:21, Lecz Hans Lipperhey nigdy nie użył teleskopu do oglądania gwiazd. 00:02:57:22,00:03:00:20, Myślał on raczej, że jego nowy wynalazek będzie użyteczny 00:03:00:21,00:03:03:15, dla żeglarzy i żołnierzy. 00:03:03:18,00:03:07:06, Lipperhey pochodził z Middelburga, będącego ówcześnie wielkim miastem handlowym 00:03:07:06,00:03:10:11, w młodej Republice Niderlandów. 00:03:13:24,00:03:18:01, W 1608 Lipperhey spostrzegł, że kiedy ogląda się odległy obiekt 00:03:18:02,00:03:24:00, przez zestaw wypukłej i wklęsłej soczewki, obiekt ten może być powiększony o ile 00:03:24:01,00:03:29:15, obie soczewki znajdą się w odpowiedniej odległości od siebie. 00:03:29:15,00:03:33:19, Tak narodził sie teleskop! 00:03:33:20,00:03:37:12, We wrześniu 1608, Lipperhey ujawnił swój nowy wynalazek 00:03:37:13,00:03:39:21, Księciu Mauritsowi Niderlandzkiemu. 00:03:39:22,00:03:42:20, Nie mógł on wybrać bardziej dogodnego momentu, ponieważ 00:03:42:21,00:03:45:21, w tym czasie Niderlandy były uwikłane w 00:03:45:22,00:03:49:08, 80-letnią wojnę z Hiszpanią. 00:03:55:07,00:03:59:02, Nowa luneta mogła powiększać, a tym samym czynić widocznymi 00:03:59:02,00:04:02:07, wrogie okręty i oddziały wojskowe, które znajdowały się zbyt daleko, 00:04:02:08,00:04:04:09, by można je było dostrzec gołym okiem. 00:04:04:10,00:04:07:11, Rzeczywiście, bardzo pożyteczny wynalazek! 00:04:07:12,00:04:12:00, Lecz rząd holenderski nigdy nie wydał Lipperhey’owi patentu na jego teleskop. 00:04:12:00,00:04:15:10, Przyczyną tego był fakt, że inni handlarze również zgłosili taki wynalazek 00:04:15:10,00:04:19:05, a w szczególności główny konkurent Lipperhey'a, Sacharias Janssen. 00:04:19:06,00:04:21:12, Spór nigdy nie został rozstrzygnięty 00:04:21:13,00:04:27:22, …i po dziś dzień prawdziwe pochodzenie teleskopu pozostaje owiane tajemnicą. 00:04:28:21,00:04:32:17, Włoski astronom Galileo Galilei, ojciec nowoczesnej fizyki 00:04:32:18,00:04:37:15, usłyszał o teleskopie i postanowił zbudować swój własny. 00:04:38:07,00:04:42:09, Jakieś dziesięć miesięcy temu, dowiedziałem się, że pewien 00:04:42:10,00:04:48:05, Fleming skonstruował lunetę, za pomocą której 00:04:48:06,00:04:52:24, obiekty oddalone od obserwatora, były wyraźnie 00:04:53:00,00:04:56:03, widoczne jak gdyby znajdowały się w pobliżu. 00:04:56:11,00:04:59:11, Galileo był największym uczonym swych czasów. 00:04:59:12,00:05:02:14, Był on również zdecydowanym zwolennikiem nowego poglądu na świat sformułowanego 00:05:02:15,00:05:06:04, przez polskiego astronoma Mikołaja Kopernika, który zaproponował, że 00:05:06:05,00:05:10:11, to Ziemia obiega dokoła Słońce. 00:05:11:12,00:05:14:06, Na podstawie zasłyszanych informacji o holenderskim teleskopie, Galileo 00:05:14:07,00:05:16:14, skonstruował swoje własne instrumenty. 00:05:16:15,00:05:19:04, Były one dużo lepszej jakości. 00:05:20:12,00:05:25:08, W końcu, nie szczędząc pracy i wydatków, udało mi się 00:05:25:09,00:05:29:20, skonstruować tak doskonały instrument, że… 00:05:29:20,00:05:33:22, oglądane przy jego użyciu obiekty wydawały się prawie tysiąc 00:05:33:23,00:05:38:20, razy większe w stosunku do swych naturalnych rozmiarów. 00:05:39:16,00:05:43:15, Nadszedł czas, aby wypróbować teleskop na niebie. 00:05:45:21,00:05:49:03, Doszedłem do przekonania, że powierzchnia 00:05:49:03,00:05:53:12, Księżyca nie jest gładka i dokładnie sferyczna 00:05:53:17,00:05:57:11, jak uważało wielu filozofów 00:05:57:12,00:06:01:17, lecz, że jest nierówna, chropowata, pełna jaskiń i uderzająco 00:06:01:18,00:06:06:06, podobna do powierzchni Ziemi. 00:06:11:14,00:06:15:08, Krajobraz kraterów, gór i dolin. 00:06:15:08,00:06:18:08, Świat podobny do naszego! 00:06:19:13,00:06:24:18, Kilka miesięcy później, w styczniu 1610, Galileo popatrzył na Jowisza. 00:06:24:18,00:06:28:14, W pobliżu planety spostrzegł cztery jasne punkciki, które z nocy na noc 00:06:28:16,00:06:32:24, zmieniały swe położenie względem Jowisza. 00:06:33:00,00:06:37:22, Wyglądało to jak kosmiczny balet satelitów obiegających planetę. 00:06:37:22,00:06:40:18, Te jasne punkciki stały się znane jako 00:06:40:18,00:06:43:14, Galileuszowe księżyce Jowisza. 00:06:43:16,00:06:46:06, Jakich jeszcze odkryć dokonał Galileo? 00:06:46:06,00:06:48:10, Fazy Wenus! 00:06:48:12,00:06:51:22, Podobnie jak Księżyc, Wenus pojawia się w fazach, 00:06:51:24,00:06:54:06, cyklicznie od nowiu do pełni. 00:06:54:06,00:06:58:14, Dziwne obiekty po obu stronach Saturna. 00:06:58:14,00:07:01:04, Ciemne plamy na tarczy Słońca. 00:07:01:06,00:07:03:12, Wreszcie, gwiazdy. 00:07:03:12,00:07:06:04, Tysiące, a być może nawet miliony gwiazd. 00:07:06:04,00:07:09:08, Każda z nich zbyt słaba, aby mogła być dostrzeżona gołym okiem. 00:07:09:10,00:07:13:22, To tak jakby ludzkość nagle odrzuciła z przed swoich oczu zasłonę. 00:07:13:24,00:07:18:00, Tam na niebie czekał na odkrycie cały Wszechświat. 00:07:23:10,00:07:27:20, Nowina o teleskopie rozeszła się po Europie błyskawicznie. 00:07:27:20,00:07:32:02, W Pradze, na dworze Cesarza Rudolfa II, Johannes Kepler 00:07:32:04,00:07:34:20, udoskonalił konstrukcję instrumentu. 00:07:34:20,00:07:38:20, W Antwerpii, holenderski kartograf Michael van Langren tworzy 00:07:38:22,00:07:41:22, pierwsze wiarygodne mapy Księżyca, pokazujące istniejące tam wedle niego 00:07:41:24,00:07:44:10, kontynenty i oceany. 00:07:44:12,00:07:49:16, A w Polsce, bogaty piwowar, Jan Heweliusz, zbudował ogromny 00:07:49:16,00:07:53:05, teleskop w swym gdańskim obserwatorium. 00:07:53:06,00:07:57:21, Obserwatorium to było tak wielkie, że zajmowało dachy trzech sąsiadujących kamienic! 00:07:59:04,00:08:02:06, Ale najlepszy instrument tamtych czasów został prawdopodobnie skonstruowany 00:08:02:07,00:08:05:09, w Niderlandach przez Christiaan’a Huygens’a. 00:08:05:10,00:08:11:02, W 1655, Huygens odkrył Tytana, największy księżyc Saturna. 00:08:11:03,00:08:15:04, Kilka lat później, jego obserwacje ujawniły istnienie systemu pierścieni Saturna 00:08:15:04,00:08:20:08, coś, czego Galileo nigdy nie pojął. 00:08:20:09,00:08:24:15, Wreszcie, Huygens dostrzegł ciemne plamy i jasne 00:08:24:16,00:08:27:09, czapy polarne na Marsie. 00:08:27:10,00:08:31:02, Czy mogło istnieć życie na tym odległym obcym świecie? 00:08:31:03,00:08:35:06, To pytanie zaprząta głowy astronomów po dziś dzień. 00:08:35:20,00:08:39:12, Pierwsze teleskopy były refraktorami, które 00:08:39:13,00:08:42:16, do zbierania światła gwiazd używały soczewek. 00:08:42:17,00:08:45:11, Później soczewki zostały zastąpione zwierciadłami 00:08:45:12,00:08:49:02, Taki zwierciadlany teleskop został po raz pierwszy zbudowany przez Niccolň Zucchi, 00:08:49:03,00:08:51:25, a później udoskonalony przez Isaaca Newtona. 00:08:52:01,00:08:55:18, Wówczas, w końcu XVIII wieku, największe zwierciadła na świecie 00:08:55:19,00:08:59:14, zostały odlane przez Williama Herschela, organistę który został astronomem. 00:08:59:15,00:09:02:12, pracującym wraz ze swoją siostrą Karoliną. 00:09:02:13,00:09:06:05, W swoim domu w Bath, w Anglii, Herschelowie wlewali rozgrzany do czerwoności 00:09:06:06,00:09:09:21, roztopiony metal do formy, a kiedy ostygł… 00:09:09:22,00:09:15:11, polerowali jego powierzchnię, aby mogła odbijać światło gwiazd. 00:09:15:12,00:09:20:08, W ciągu swego życia, Herschel zbudował ponad 400 teleskopów. 00:09:24:11,00:09:28:09, Największy z nich był tak wielki, że potrzebowano aż czterech służących do 00:09:28:10,00:09:31:14, operowania rozmaitymi linami, kołami i wielokrążkami 00:09:31:15,00:09:36:00, koniecznymi do śledzenia ruchu gwiazd na nocnym niebie 00:09:36:01,00:09:39:11, będącego skutkiem wirowania Ziemi. 00:09:39:12,00:09:43:02, Teraz Herschel niczym mierniczy, przemiatał niebo 00:09:43:03,00:09:46:17, i katalogował setki nowych mgławic oraz gwiazd podwójnych. 00:09:46:18,00:09:50:07, Odkrył on również, że Droga Mleczna musi mieć kształt płaskiego dysku. 00:09:50:08,00:09:54:03, A nawet poprzez obserwacje względnego ruchu gwiazd i planet 00:09:54:04,00:09:58:20, udało mu się zmierzyć prędkość z jaką Układ Słoneczny porusza się w tym dysku. 00:09:58:21,00:10:06:09, Wreszcie 13 marca 1781 roku, odkrył on nową planetę – Urana. 00:10:06:10,00:10:10:16, Było to ponad 200 lat wcześniej zanim wysłana przez NASA sonda Voyager 2 00:10:10:17,00:10:15:21, przekazała astronomom pierwsze zbliżenia tego odległego świata. 00:10:16:18,00:10:21:06, W bujnej i żyznej okolicy w środkowej Irlandii, William Parsons 00:10:21:07,00:10:26:13, hrabia Rosse, zbudował największy teleskop XIX wieku. 00:10:26:14,00:10:30:13, Wyposażony w metalowe zwierciadło ogromny, o średnicy 1.8 metra, olbrzymi 00:10:30:14,00:10:35:06, teleskop stał się znany jako "Lewiatan z Parsonstown". 00:10:35:07,00:10:39:08, W bezchmurne i bezksiężycowe noce Hrabia zasiadał przy okularze 00:10:39:10,00:10:44:10, i rozpoczynał wędrówkę po Wszechświecie. 00:10:45:06,00:10:50:04, Do Mgławicy Oriona – obecnie znanej jako gwiezdny żłobek. 00:10:50:06,00:10:55:22, Do tajemniczej mgławicy Krab, pozostałości po wybuchu supernowej. 00:10:55:23,00:10:57:22, Do mgławicy Wir. 00:10:57:23,00:11:02:13, Lord Rosse był pierwszym, który zauważył jej majestatyczny spiralny kształt. 00:11:02:14,00:11:08:10, To galaktyka podobna do naszej, z zawiłymi kształtami chmur ciemnego pyłu, 00:11:08:11,00:11:12:10, święcącego gazu i z miliardami gwiazd, a kto wie - 00:11:12:11,00:11:16:13, może nawet planet podobnych do Ziemi. 00:11:18:21,00:11:24:22, Teleskop stał się statkiem, którym podróżujemy przez Wszechświat.