//Font select and font size $FontName = Arial $FontSize = 30 //Character attributes (global) $Bold = FALSE $UnderLined = FALSE $Italic = FALSE //Position Control $HorzAlign = Center $VertAlign = Bottom $XOffset = 0 $YOffset = 0 //Contrast Control $TextContrast = 15 $Outline1Contrast = 8 $Outline2Contrast = 15 $BackgroundContrast = 0 //Effects Control $ForceDisplay = FALSE $FadeIn = 0 $FadeOut = 0 //Other Controls $TapeOffset = FALSE //$SetFilePathToken = <<:>> //Subtitles 00:00:00:10,00:00:04:20, 2. Większe jest lepsze 00:00:06:18,00:00:09:04, W nocy nasze oczy adaptują się do ciemności. 00:00:09:05,00:00:13:08, Źrenice rozszerzają się pozwalając większej ilości światła wpadać do oczu. 00:00:13:09,00:00:18:14, W rezultacie potrafimy dostrzec ciemniejsze obiekty i słabsze gwiazdy. 00:00:18:15,00:00:22:10, Wyobraźmy sobie teraz, że nasze źrenice mają metr średnicy. 00:00:22:11,00:00:26:16, Wyglądalibyśmy dość dziwnie, ale posiadalibyśmy niezwykły wzrok! 00:00:26:17,00:00:30:03, Taką właśnie rolę spełnia teleskop. 00:00:32:14,00:00:35:08, Teleskop działa jak lejek. 00:00:35:09,00:00:40:23, Jego główne zwierciadło zbiera światło gwiazdy i kieruje je do naszego oka. 00:00:43:18,00:00:48:12, Im większa jest soczewka lub zwierciadło teleskopu tym słabsze obiekty potrafimy dostrzec. 00:00:48:13,00:00:51:10, A więc rozmiar decyduje tu o wszystkim. 00:00:51:11,00:00:54:02, Jak wielki teleskop można skonstruować? 00:00:54:03,00:00:57:03, Jeśli chodzi o refraktor to niezbyt duży. 00:01:00:03,00:01:03:10, Światło gwiazdy musi przejść przez soczewkę obiektywu. 00:01:03:11,00:01:06:19, Dlatego można ją podeprzeć jedynie na jej brzegach. 00:01:06:20,00:01:12:15, Jeśli zbudujemy zbyt dużą soczewkę będzie ona zbyt ciężka i odkształci się pod własnym ciężarem. 00:01:12:16,00:01:16:08, Oznacza to, że obraz zostanie zdeformowany. 00:01:18:01,00:01:25:01, Największy w historii refraktor został ukończony w 1897,w Yerkes Observatory znajdującym się w pobliżu Chicago. 00:01:25:02,00:01:28:05, Soczewka jego obiektywu ma ponad metr średnicy. 00:01:28:06,00:01:32:20, Ale jego tubus jest niewiarygodnie długi i mierzy 18 metrów. 00:01:32:21,00:01:39:10, Budując teleskop Yerkes’a konstruktorzy osiągnęli graniczne rozmiary refraktora. 00:01:39:11,00:01:41:14, Potrzebujemy jeszcze większego teleskopu? 00:01:41:15,00:01:43:13, Trzeba pomyśleć nad zastosowaniem zwierciadła. 00:01:47:18,00:01:53:19, W teleskopie zwierciadlanym, światło gwiazdy zamiast przechodzić przez soczewkę odbija się od zwierciadła. 00:01:53:20,00:02:00:03, Oznacza to, że można wykonać zwierciadło dużo cieńsze niż odpowiednia soczewka i podeprzeć je od spodu. 00:02:00:04,00:02:05:08, W rezultacie możemy wytwarzać dużo większe zwierciadła niż soczewki. 00:02:06:07,00:02:10:10, Sto lat temu wielkie zwierciadło przybyło do południowej Kaliforni. 00:02:10:11,00:02:15:15, W tamtych czasach Mount Wilson był oddalonym szczytem na pustkowiu gór San Gabriel. 00:02:15:16,00:02:19:20, Niebo tu było czyste, a noce ciemne. 00:02:19:21,00:02:24:09, Właśnie w tym miejscu George Ellery Hale zbudował najpierw 1.5-metrowy teleskop. 00:02:24:10,00:02:29:02, Był on mniejszy niż wysłużony Leviatan Lorda Rosse'a, ale był nieporównanie lepszej jakości. 00:02:29:03,00:02:32:22, Również miejsce obserwacji było dużo lepsze. 00:02:32:23,00:02:38:09, Hale nakłonił lokalnego przedsiębiorcę Johna Hookera do sfinansowania budowy 2.5-metrowego instrumentu. 00:02:38:10,00:02:43:06, Tony szkła i nitowanych stalowych konstrukcji zostały zawiezione na Mount Wilson. 00:02:43:07,00:02:46:18, Teleskop Hookera został ukończony w 1917 roku. 00:02:46:19,00:02:50:24, Przez 30 lat był on największym teleskopem na świecie. 00:02:51:00,00:02:56:03, Wielkie kosmiczne działo gotowe do ataku na Wszechświat. 00:02:59:04,00:03:01:20, W koncu zaatakowało. 00:03:01:21,00:03:04:23, Wraz z niewiarygodnymi rozmiarami nowego teleskopu pojawiła się 00:03:04:24,00:03:07:23, zmiana w sposobie oglądania obrazów. 00:03:07:24,00:03:11:12, Astronomowie nie zaglądali już do okularu giganta. 00:03:11:13,00:03:16:16, Zamiast tego godzinami zbierali światło na kliszach fotograficznych. 00:03:16:17,00:03:21:13, Nigdy przedtem nikt nie zaglądał tak daleko w kosmos. 00:03:21:14,00:03:25:21, Okazało się, że na brzegach spiralnych mgławic widoczne są pojedyncze gwiazdy. 00:03:25:22,00:03:30:07, Czyżby były one olbrzymimi układami gwiazd podobnymi do naszej Drogi Mlecznej? 00:03:30:08,00:03:34:12, W Mgławicy Andromedy, Edwin Hubble odkrył pewien szczególny rodzaj gwiazd 00:03:34:13,00:03:38:02, które z precyzją zegara zmieniają swą jasność. 00:03:38:03,00:03:42:11, Z tych obserwacji Hubble był w stanie oszacować odległość do Andromedy 00:03:42:12,00:03:46:17, na prawie milion lat świetlnych. 00:03:46:18,00:03:53:11, Stało się jasne, że mgławice spiralne, jak Andromeda, to odległe, inne galaktyki. 00:03:55:03,00:03:58:01, Lecz to nie jedyne zadziwiające odkrycie. 00:03:58:02,00:04:02:18, Stwierdzono, że większość tych galaktyk oddala się od Drogi Mlecznej. 00:04:02:19,00:04:08:08, Na Mount Wilson, Hubble odkrył, że pobliskie galaktyki oddalają się z mniejszymi prędkościami 00:04:08:09,00:04:13:05, podczas gdy galaktyki bardziej odległe poruszają się dużo szybciej. 00:04:13:06,00:04:14:11, Wniosek? 00:04:14:12,00:04:17:06, Wszechświat się rozszerza. 00:04:17:07,00:04:24:03, Teleskop Hookera dostarczył naukowcom najbardziej znaczącego odkrycia XX wieku. 00:04:26:19,00:04:31:08, Dzięki teleskopowi mogliśmy prześledzić historię Wszechświata. 00:04:31:09,00:04:35:15, Wszechświat narodził się nieco mniej niż 14 miliardów lat temu, 00:04:35:16,00:04:39:23, w wielkiej eksplozji czasu i przestrzeni, materii i energii 00:04:39:24,00:04:42:07, zwanej Wielkim Wybuchem. 00:04:42:08,00:04:48:04, Niewielkie kwantowe zmarszczki urosły do gęstych zgrupowań pierwotnej materii. 00:04:48:05,00:04:50:22, Na nich skondensowały się galaktyki. 00:04:50:23,00:04:54:13, O oszałamiająco różnorodnych kształtach i rozmiarach. 00:04:57:06,00:05:01:03, Fuzja jądrowa we wnętrzach gwiazd tworzyła nowe pierwiastki. 00:05:01:04,00:05:05:14, Węgiel, tlen, żelazo. 00:05:05:15,00:05:10:08, Wybuchy supernowych rozrzucały te ciężkie pierwiastki w przestrzeni. 00:05:10:09,00:05:13:20, Był to surowiec do budowy nowych gwiazd. 00:05:13:21,00:05:15:13, I planet! 00:05:17:13,00:05:25:15, Pewnego dnia, gdzieś, w tajemniczy sposób, proste cząsteczki organiczne wyewoluowały w żywe organizmy. 00:05:25:16,00:05:31:07, Życie to cud w nieustannie zmieniającym się Wszechświecie. 00:05:31:08,00:05:33:15, Jesteśmy gwiezdnym pyłem. 00:05:33:16,00:05:37:18, To wielka dalekosiężna wizja. 00:05:37:19,00:05:41:22, Przyniosły ją obserwacje teleskopowe. 00:05:41:23,00:05:46:09, Wyobraźmy sobie, że bez teleskopu znalibyśmy jedynie sześć planet 00:05:46:10,00:05:48:22, jeden księżyc i kilka tysięcy gwiazd. 00:05:48:23,00:05:53:03, Astronomia nadal tkwiłaby w swym niemowlęcym okresie. 00:05:54:08,00:05:58:04, Od niepamiętnych czasów obiekty Wszechświata 00:05:58:05,00:06:00:18, kusiły śmiałków niczym zakopane skarby. 00:06:00:19,00:06:06:04, Książęta i możnowładcy, politycy i przedsiębiorcy na równi z naukowcami 00:06:06:05,00:06:10:23, dostrzegali czar niezmierzonych przestrzeni, a dzięki ich zaangażowaniu 00:06:10:24,00:06:16:03, w rozwoju instrumentów obserwacyjnych sfera badań gwałtownie się poszerzyła. 00:06:30:11,00:06:33:09, George Ellery Hale miał jeszcze jedno marzenie: 00:06:33:10,00:06:37:16, zbudować teleskop dwukrotnie większy niż poprzedni rekordzista. 00:06:37:17,00:06:41:15, Oto szacowna starsza dama XX-wiecznej astronomii. 00:06:41:16,00:06:46:15, Pięciometrowy teleskop Hale’a na górze Mount Palomar. 00:06:46:16,00:06:51:06, Ponad pięćset ton doskonale wyważonej maszynerii 00:06:51:07,00:06:55:09, poruszajacej się z gracją baletnicy. 00:06:55:10,00:07:00:23, Jego 40-tonowe zwierciadło pozwala dostrzec gwiazdy 40 milionów razy słabsze niż te oglądane gołym okiem. 00:07:00:24,00:07:05:23, Ukończony w 1948, teleskop Hale’a dał nam obrazy nieosiągalnej do tej pory jakości: 00:07:05:24,00:07:09:13, planet, gromad gwiezdnych, mgławic oraz galaktyk. 00:07:11:18,00:07:15:17, Ogromny Jowisz, z mnóstwem swych księżyców. 00:07:15:18,00:07:19:19, Zadziwiająca Mgławica Płomień. 00:07:19:20,00:07:24:23, Delikatne kosmyki gazu w Mgławicy Oriona. 00:07:30:13,00:07:32:20, Lecz czy możemy budować jeszcze większe tego typu instrumenty? 00:07:32:21,00:07:36:23, Radzieccy astronomowie spróbowali tego w późnych latach siedemdziesiątych. 00:07:36:24,00:07:41:08, Wysoko w górach Kaukazu, zbudowali Bolszoj Azymutalnyj Teleskop 00:07:41:09,00:07:45:15, o sześciometrowej średnicy głównego zwierciadła. 00:07:45:16,00:07:48:08, Lecz teleskop ten nigdy nie spełnił oczekiwań. 00:07:48:09,00:07:52:11, Był zbyt duży, zbyt kosztowny i zbyt skomplikowany. 00:07:52:12,00:07:55:17, Czyż więc budowniczowie teleskopów powinni spasować? 00:07:55:18,00:07:59:05, Czy muszą pogrzebać swe marzenia o jeszcze większych instrumentach? 00:07:59:06,00:08:02:17, Czy historia teleskopu dotarła do swego przedwczesnego końca? 00:08:02:18,00:08:04:02, Nie, oczywiście że nie. 00:08:04:03,00:08:07:05, Dziś pracują 10-metrowe teleskopy. 00:08:07:06,00:08:09:21, A jeszcze większe znajdują się na deskach projektantów. 00:08:09:22,00:08:11:10, Więc na czym polegało rozwiązanie? 00:08:11:11,00:08:13:08, Całkiem nowe technologie.