//Font select and font size $FontName = Arial $FontSize = 30 //Character attributes (global) $Bold = FALSE $UnderLined = FALSE $Italic = FALSE //Position Control $HorzAlign = Center $VertAlign = Bottom $XOffset = 0 $YOffset = 0 //Contrast Control $TextContrast = 15 $Outline1Contrast = 8 $Outline2Contrast = 15 $BackgroundContrast = 0 //Effects Control $ForceDisplay = FALSE $FadeIn = 0 $FadeOut = 0 //Other Controls $TapeOffset = FALSE //$SetFilePathToken = <<:>> //Subtitles 00:00:00:00,00:00:04:19, 3. Ratunek w technologii. 00:00:04:25,00:00:08:20, Podobnie jak nowoczesne samochody w niczym nie przypominają dawnego Forda T, 00:00:08:21,00:00:12:07, tak i współczesne teleskopy różnią się diametralnie od swoich klasycznych poprzedników, 00:00:12:08,00:00:14:17, na przykład od pięciometrowego teleskopu Hale`a. 00:00:14:18,00:00:17:22, Po pierwsze, ich montaż jest o wiele mniejszy. 00:00:17:23,00:00:21:21, Ten klasyczny, to montaż równikowy, gdzie jedna z osi 00:00:21:22,00:00:25:18, jest zawsze położona równolegle do osi obrotu Ziemi. 00:00:25:19,00:00:29:12, Aby śledzić obracające się niebo teleskop musi 00:00:29:13,00:00:34:05, po prostu obracać się wokół tej osi z taką samą szybkością, z jaką obraca się Ziemia. 00:00:34:06,00:00:37:04, Rozwiązanie łatwe, lecz potrzebujące dużo przestrzeni. 00:00:37:05,00:00:42:01, Nowoczesne montaże alt-azymutalne są bardziej zwarte. 00:00:42:02,00:00:46:11, Z takim montażem, teleskop jest kierowany niczym działo. 00:00:46:12,00:00:51:06, Wybieramy po prostu kierunek, wysokość i gotowe. 00:00:51:07,00:00:54:16, Ale problemem jest śledzenie ruchu nieba. 00:00:54:17,00:01:00:06, Teleskop musi obracać się wokół obu osi, na dodatek z różnymi prędkościami. 00:01:00:07,00:01:06:18, Stało się to możliwe dopiero wtedy, gdy kontrolę nad teleskopami przejęły komputery. 00:01:06:19,00:01:08:21, Mniejszy montaż jest tańszy w budowie. 00:01:08:22,00:01:13:13, Co więcej, pasuje wtedy do mniejszej kopuły, co jeszcze bardziej redukuje koszty 00:01:13:14,00:01:16:08, jak i poprawia jakość obrazu. 00:01:16:09,00:01:19:20, Weźmy jako przykład bliźniacze teleskopy Keck`a na Hawajach. 00:01:19:21,00:01:22:15, Chociaż ich 10-metrowe zwierciadła są dwa razy większe niż to 00:01:22:16,00:01:26:11, w teleskopie Hale`a, mieszczą się one w mniejszych kopułach 00:01:26:12,00:01:29:06, niż ta na górze Palomar. 00:01:31:01,00:01:33:11, Zwierciadła teleskopów również uległy zmianie. 00:01:33:12,00:01:35:03, Wcześniej były grube i masywne. 00:01:35:04,00:01:37:21, Teraz są cienkie i lekkie. 00:01:37:22,00:01:42:20, Duże, wielometrowej średnicy zwierciadła są odlewane w olbrzymich obrotowych piecach. 00:01:42:21,00:01:46:08, Mimo olbrzymich rozmiarów ich grubość nie przekracza 20 cm. 00:01:46:09,00:01:48:25, Skomplikowana konstrukcja wzmacniająca zapobiega pękaniu zwierciadła 00:01:49:01,00:01:51:05, pod wpływem własnego ciężaru. 00:01:51:06,00:01:55:03, Komputerowo sterowane wsporniki z tłokami, pomagają utrzymać zwierciadło 00:01:55:04,00:01:56:21, w idealnym kształcie. 00:01:59:09,00:02:01:13, Ten system nazywamy optyką aktywną. 00:02:01:14,00:02:05:21, Cel, to skompensowanie i poprawienie wszelkich deformacji głównego zwierciadła 00:02:05:22,00:02:10:14, wywołanych przez grawitację, wiatr i zmiany temperatury. 00:02:10:15,00:02:14:06, Współczesne cienkie zwierciadło również mniej waży. 00:02:14:07,00:02:17:11, Oznacza to, że podtrzymująca je konstrukcja, włączając montaż 00:02:17:13,00:02:19:11, może być znacznie węższa i lżejsza. 00:02:19:12,00:02:21:14, A także tańsza! 00:02:21:15,00:02:24:09, Oto 3,6-metrowy New Technology Telescope (NTT) 00:02:24:10,00:02:27:19, zbudowany przez europejskich astronomów w późnych latach 80-tych. 00:02:27:20,00:02:30:21, Służył do testowania wielu nowych technologii 00:02:30:22,00:02:32:03, wykorzystywanych w konstrukcji teleskopów. 00:02:32:04,00:02:36:25, Nawet jego kopuła nie przypomina tej dla tradycyjnych teleskopów. 00:02:37:01,00:02:40:06, Teleskop NTT okazał się wielkim sukcesem. 00:02:40:07,00:02:43:07, Nadszedł czas, aby przekroczyć granicę sześciu metrów. 00:02:43:14,00:02:47:10, Obserwatorium Mauna Kea znajduje się na najwyżej położonym punkcie Pacyfiku, 00:02:47:11,00:02:50:24, 4200 metrów nad poziomem morza. 00:02:52:24,00:02:57:03, Na hawajskich plażach turyści cieszą się słońcem i surfingiem. 00:02:57:04,00:03:00:13, A wysoko ponad nimi, astronomowie wyprawiając się odkrywać tajemnice Wszechświata 00:03:00:14,00:03:07:04, zmagają się z niskimi temperaturami i chorobą wysokościową. 00:03:07:05,00:03:10:03, Teleskopy Keck`a to jedne z największych na świecie. 00:03:10:04,00:03:15:03, Ich zwierciadła mają po 10 metrów średnicy i są niesłychanie cienkie. 00:03:15:04,00:03:20:01, Wyłożone niczym glazura w łazience 36 sześciokątnymi segmentami, 00:03:20:02,00:03:23:12, a każdy sterowany z nanometrową precyzją. 00:03:23:13,00:03:27:05, To prawdziwe giganty, oddane obserwacjom nieba. 00:03:27:06,00:03:30:03, Filary nauki. 00:03:30:04,00:03:32:15, Zmierzch na Mauna Kea. 00:03:32:16,00:03:37:18, Teleskopy Keck`a zbierają fotony z najdalszych zakątków Kosmosu. 00:03:37:19,00:03:40:13, Ich działające w duecie zwierciadła są bardziej efektywne 00:03:40:14,00:03:43:11, niż wszystkie wcześniejsze teleskopy razem wzięte. 00:03:43:12,00:03:46:09, Jaka będzie zdobycz tej nocy? 00:03:50:16,00:03:55:13, Może para zderzających się galaktyk, odległe o miliardy lat świetlnych? 00:03:55:14,00:04:01:08, Albo umierająca gwiazda, wydająca ostatnie tchnienie tworząc mgławicę planetarną? 00:04:01:09,00:04:07:01, A może pozasłoneczna planeta będąca siedliskiem życia? 00:04:07:02,00:04:11:23, Na Cerro Paranal na chilijskiej pustyni Atacama, najbardziej suchym miejscu na Ziemi 00:04:11:24,00:04:16:01, spotykamy największą astronomiczną maszynerię jaką kiedykolwiek zbudowano: 00:04:16:02,00:04:19:14, europejski Very Large Telescope - VLT. 00:04:32:04,00:04:35:13, VLT to po prostu cztery teleskopy w jednym. 00:04:35:14,00:04:38:19, Każdy posiada 8,2 metrowe zwierciadło. 00:04:38:20,00:04:40:03, Antu. 00:04:40:04,00:04:41:06, Kueyen. 00:04:41:07,00:04:42:08, Melipal. 00:04:42:09,00:04:43:19, Yepun. 00:04:43:20,00:04:49:11, W języku Indian Mapuche oznaczają one: Słońce, Księżyc, Krzyż Południa oraz Wenus. 00:04:49:12,00:04:53:20, Wielkie zwierciadła zostały odlane w Niemczech, wypolerowane we Francji i odprawione do Chile 00:04:53:21,00:04:57:06, a potem ostrożnie przetransportowane przez pustynię. 00:04:57:07,00:05:00:24, O zmierzchu, kopuły teleskopów otwierają się. 00:05:01:00,00:05:04:14, Światła gwiazd padają na zwierciadła VLT. 00:05:05:06,00:05:08:02, Dokonują się nowe odkrycia. 00:05:11:22,00:05:14:04, Światło lasera przecina nocne niebo 00:05:14:05,00:05:16:17, tworząc w atmosferze sztuczną gwiazdę 00:05:16:18,00:05:19:21, 90 kilometrów ponad naszymi głowami. 00:05:19:22,00:05:22:23, Czujniki czoła fali mierzą jak zniekształcany jest 00:05:22:24,00:05:25:03, przez atmosferyczną turbulencję obraz gwiazdy. 00:05:25:04,00:05:28:24, Następnie, szybkie komputery informują elastyczne zwierciadło jak musi się 00:05:29:00,00:05:31:20, odkształcić, aby zniwelować powstałe deformacje obrazu. 00:05:31:21,00:05:34:24, W rezultacie gwiazdy nie "mrugają". 00:05:35:00,00:05:38:15, To tak zwana optyka adaptatywna, wielki magiczny trik 00:05:38:16,00:05:40:08, współczesnej astronomii. 00:05:40:09,00:05:44:21, Bez tego nasz obraz Wszechświata byłby rozmazany przez atmosferę. 00:05:44:22,00:05:48:22, Dzięki tej technice obraz jest ostry jak brzytwa. 00:05:51:11,00:05:55:12, Kolejny element optycznej magii to interferometria. 00:05:55:13,00:05:59:09, Trzeba wziąć dwa promienie z oddzielnych teleskopów i 00:05:59:10,00:06:02:16, skierować je w jeden punkt, kontrolując jednocześnie 00:06:02:17,00:06:05:08, względne przesunięcia pomiędzy falami świetlnymi. 00:06:05:09,00:06:09:04, Jeżeli zrobimy to precyzyjnie, to w rezultacie te dwa teleskopy 00:06:09:05,00:06:12:15, działają jakby były częścią jednego, wielkiego zwierciadła, 00:06:12:16,00:06:15:23, tak wielkiego jak odległość między nimi. 00:06:15:24,00:06:20:01, W rezultacie interferometria wyostrza obraz naszego teleskopu. 00:06:20:02,00:06:23:15, Pozwala małym teleskopom ujrzeć detale, które w klasycznym przypadku 00:06:23:16,00:06:28:11, byłyby widoczne dopiero przez znacznie większe teleskopy. 00:06:28:12,00:06:31:15, Bliźniacze teleskopy Keck`a na Mauna Kea regularnie współpracują 00:06:31:16,00:06:33:13, jako interferometr. 00:06:33:14,00:06:37:11, W przypadku VLT, wszystkie cztery teleskopy mogą pracować wspólnie. 00:06:37:12,00:06:40:19, Co więcej, kilka mniejszych, dodatkowych teleskopów może 00:06:40:20,00:06:44:22, się do nich przyłączyć, aby jeszcze bardziej wyostrzyć obraz nieba. 00:06:45:20,00:06:49:10, Na całym ziemskim globie możemy spotkać inne, wielkie teleskopy. 00:06:49:11,00:06:53:12, Subaru i Gemini North na Mauna Kea. 00:06:53:13,00:06:58:06, Teleskopy Gemini South i Magellan w Chile. 00:06:58:07,00:07:02:07, The Large Binocular Telescope w Arizonie. 00:07:04:04,00:07:06:20, Zostały one zbudowane w najbardziej odpowiednich miejscach. 00:07:06:20,00:07:09:18, Tam gdzie wysoko i sucho, przejrzyście i ciemno. 00:07:09:20,00:07:12:16, Ich oczy są wielkości pływackich basenów. 00:07:12:18,00:07:16:10, Wszystkie wyposażone w optykę adaptatywną, aby wyeliminować 00:07:16:10,00:07:18:02, efekty rozmycia obrazu przez atmosferę. 00:07:18:04,00:07:21:24, Dzięki interferometrii mogą osiągnąć 00:07:22:00,00:07:24:16, nadzwyczajną rozdzielczość. 00:07:25:16,00:07:27:20, Oto co nam ukazują. 00:07:27:22,00:07:29:10, Planety. 00:07:32:14,00:07:34:06, Mgławice. 00:07:35:08,00:07:39:24, Rzeczywiste rozmiary oraz zdeformowane kształty niektórych gwiazd. 00:07:39:24,00:07:43:04, Zimną planetę obiegającą brązowego karła. 00:07:43:04,00:07:47:12, I gwiazdy olbrzymy krążące wokół centrum Drogi Mlecznej 00:07:47:14,00:07:52:18, kierowane grawitacją supermasywnej czarnej dziury. 00:07:52:20,00:07:56:10, Od czasów Galileusza pokonaliśmy spory kawałek drogi.