//Font select and font size $FontName = Arial $FontSize = 30 //Character attributes (global) $Bold = FALSE $UnderLined = FALSE $Italic = FALSE //Position Control $HorzAlign = Center $VertAlign = Bottom $XOffset = 0 $YOffset = 0 //Contrast Control $TextContrast = 15 $Outline1Contrast = 8 $Outline2Contrast = 15 $BackgroundContrast = 0 //Effects Control $ForceDisplay = FALSE $FadeIn = 0 $FadeOut = 0 //Other Controls $TapeOffset = FALSE //$SetFilePathToken = <<:>> //Subtitles 00:00:00:00,00:00:04:14, 6. Poza Ziemią 00:00:06:13,00:00:08:10, Kosmiczny Teleskop Hubble'a. 00:00:08:11,00:00:11:09, To najbardziej znany teleskop w historii. 00:00:11:10,00:00:12:20, Jest ku temu powód. 00:00:12:21,00:00:16:14, Teleskop Hubble'a zrewolucjonizował bardzo wiele dziedzin astronomii. 00:00:16:15,00:00:20:01, Według obecnych standardów, obiektyw tego teleskopu jest raczej mały. 00:00:20:02,00:00:23:01, Mierzy on jedynie 2.4 metra średnicy 00:00:23:02,00:00:26:16, Lecz śmiało rzec można, że jest poza światem 00:00:26:17,00:00:30:09, Wysoko ponad zaniekształcającą widok atmosferą, posiada on możliwość 00:00:30:10,00:00:32:15, niebywale wyraźnego spojrzenia na Wszechświat. 00:00:32:16,00:00:37:09, A co więcej, Teleskop Hubble'a może dostrzec ultrafiolet i promieniowanie w bliskiej podczerwieni. 00:00:37:10,00:00:40:12, Ten rodzaj promieniowania nie może być obserwowany przez naziemne teleskopy 00:00:40:13,00:00:43:22, jest bowiem pochłaniany przez atmosferę. 00:00:43:23,00:00:47:22, Kamery i spektrografy, zajmujące tyle samo miejsca co sam teleskop 00:00:47:23,00:00:52:15, odbierają i analizują światło z najodleglejszych krańców Kosmosu. 00:00:52:16,00:00:57:08, Tak jak każdy teleskop naziemny teleskop Hubble'a jest co jakiś czas usprawniany. 00:00:57:09,00:01:00:19, Astronauci wychodzą w przestrzeń kosmiczną, by serwisować teleskop. 00:01:00:20,00:01:02:11, Naprawiają zepsute części. 00:01:02:12,00:01:05:00, A starsze instrumenty wymieniają na nowsze, 00:01:05:01,00:01:07:20, wykonane w nowoczesnej technologii. 00:01:07:21,00:01:11:07, Teleskop Hubble'a przyczynił się do wzrostu znaczenia astronomii obserwacyjnej. 00:01:11:08,00:01:15:06, Zmienił nasze spojrzenie oraz rozumienie Kosmosu. 00:01:17:20,00:01:22:20, Teleskop Hubble'a obserwował zmiany pór roku na Marsie 00:01:23:22,00:01:26:20, upadek komety na Jowisza 00:01:28:12,00:01:31:22, krawędzie pierścieni Saturna 00:01:34:22,00:01:38:10, a nawet powierzchnię malutkiego Plutona. 00:01:38:11,00:01:44:08, Ujawnił on cykl życiowy gwiazd, od ich narodzin i lat niemowlęcych w kosmicznych żłobkach 00:01:44:14,00:01:50:14, wypełnionych obłokami gazu i pyłu, aż do końcowego pożegnania: 00:01:50:15,00:01:55:20, jako delikatne mgławice, powoli wydmuchiwane w przestrzeń przez umierające gwiazdy 00:01:55:22,00:02:02:24, lub jako gigantyczne eksplozje, których siła zaćmiewa blask macierzystej galaktyki. 00:02:03:00,00:02:06:24, Głęboko w Mgławicy Oriona, Teleskop Hubble'a dostrzegł też narodziny nowych 00:02:07:00,00:02:12:02, układów planetarnych: pyłowe dyski wokół młodych gwiazd, które wkrótce mogą 00:02:12:02,00:02:14:02, zmienić się w planety. 00:02:14:04,00:02:18:08, Teleskop Kosmiczny badał tysiące poszczególnych gwiazd tworzących wielkie gromady 00:02:18:10,00:02:23:24, kuliste, najstarsze rodziny gwiezdne we Wszechświecie. 00:02:24:00,00:02:26:08, Oczywiście badał on także galaktyki. 00:02:26:10,00:02:29:24, Nigdy przedtem astronomowie nie mieli okazji ujrzeć tylu detali. 00:02:29:24,00:02:36:20, Majestatyczne spirale, pyłowe ścieżki, gwałtowne zderzenia. 00:02:39:00,00:02:43:12, Niezwykle długie ekspozycje zupełnie ciemnych obszarów nieba odsłoniły 00:02:43:12,00:02:48:02, obraz tysięcy odległych galaktyk, odległych o miliardy lat świetlnych od nas. 00:02:48:02,00:02:51:24, Fotony zostały wyemitowane z tych obiektów, gdy Wszechświat był jeszcze bardzo młody. 00:02:52:00,00:02:56:10, Niosą one informację z przeszłości 00:02:56:10,00:02:59:14, o wiecznie ewoluującym Kosmosie. 00:03:00:04,00:03:02:22, Teleskop Hubble'a nie jest jedynym teleskopem w przestrzeni kosmicznej. 00:03:02:22,00:03:07:20, Znajduje się tam też Teleskop Kosmiczny Spitzer'a, wysłany przez NASA w sierpniu 2003. 00:03:07:22,00:03:11:18, Jest on odpowiednikiem Teleskopu Hubble'a pracującym w zakresie podczerwieni. 00:03:11:18,00:03:15:24, Spitzer ma zwierciadło o średnicy zaledwie 85 centymetrów. 00:03:15:24,00:03:19:02, Teleskp ukryty jest za osłoną, która ma chronić go przed ciepłem 00:03:19:04,00:03:20:12, promieni słonecznych. 00:03:20:12,00:03:25:04, Jego detektory umieszczone są w specjalnym zbiorniku chłodzonym ciekłym helem. 00:03:25:04,00:03:28:02, Detektory te mają zatem stale temperaturę zaledwie kilku stopni 00:03:28:04,00:03:29:20, powyżej zera bezwzględnego. 00:03:29:22,00:03:33:14, To sprawia, że są one niezwykle czułe. 00:03:33:16,00:03:36:18, Spitzer odsłania przed nami zapylone oblicze Wszechświata. 00:03:36:18,00:03:40:14, Ciemne, nieprzejrzyste obłoki pyłu zaczynają świecić w podczerwieni, gdy zostaną ogrzane 00:03:40:16,00:03:42:14, przez pobliskie gwiazdy. 00:03:42:14,00:03:46:18, Fale uderzeniowe od zderzających się galaktyk zmiatają pył tworząc pierścienie 00:03:46:18,00:03:51:12, i obszary zagęszczeń, które stają się miejscami narodzin gwiazd. 00:03:53:12,00:03:57:02, Pył produkowany jest także przez umierające gwiazdy. 00:03:57:04,00:04:01:02, Spitzer odkrył, że mgławice planetarne i pozostałości po supernowych zawierają 00:04:01:04,00:04:06:08, wiele pyłu, najbardziej pierwotnego budulca dla pokoleń przyszłych planet. 00:04:06:10,00:04:10:02, Inne obszary podczerwieni pozwalają teleskopowi Spitzer spojrzeć poprzez 00:04:10:04,00:04:15:18, pyłowe obłoki, odkrywając dla wzroku gwiazdy ukryte w ich ciemnych wnętrzach. 00:04:15:20,00:04:18:24, Na koniec, spektrografy teleskopów kosmicznych zaobserwowały także 00:04:18:24,00:04:22:22, atmosfery odległych planet pozasłonecznych, gazowych olbrzymów przypominających Jowisza 00:04:22:22,00:04:26:22, obiegających swe macierzyste gwiazdy z okresem zaledwie kilku dni. 00:04:28:16,00:04:30:22, A co z promieniowaniem X i gamma? 00:04:30:22,00:04:33:14, Cóż, ten rodzaj promieniowania jest całkowicie pochłaniany przez ziemską atmosferę. 00:04:33:16,00:04:37:04, Bez teleskopów na orbicie, astronomowie byliby zupełnie ślepi 00:04:37:04,00:04:40:02, na te niezwykle wysokoenergetyczne zakresy promieniowania. 00:04:41:16,00:04:45:02, Teleskopy kosmiczne działające w zakresie X i gamma ukazują gorący 00:04:45:02,00:04:49:20, energetyczny i gwałtowny Wszechświat gromad galaktyk i czarnych dziur 00:04:49:20,00:04:54:02, wybuchów supernowych i zderzeń galaktyk. 00:04:56:18,00:04:58:21, Budowa takich teleskopów jest bardzo trudna. 00:04:58:22,00:05:02:11, Zwykłe zwierciadło nie odbije tak wysokoenergetycznych fotonów, przelecą one przez nie. 00:05:02:12,00:05:07:17, Promienie X mogą być skupione przez specjalne pierścienie zwierciadeł wykonanych z czystego złota. 00:05:07:18,00:05:11:03, Zaś promieniowanie gamma analizowane jest przez niezwykle zaawansowane detektory 00:05:11:04,00:05:14:14, lub zgrupowane scyntylatory, w których powstają błyski światła 00:05:14:15,00:05:17:17, pobudzane przez fotony promieniowania gamma. 00:05:18:24,00:05:23:03, W latach 90tych, NASA posiadała na orbicie Obserwatorium Promieni Gamma - Compton. 00:05:23:04,00:05:26:07, W tamtych czasach był to największy i najbardziej masywny 00:05:26:08,00:05:27:22, satelita naukowy. 00:05:27:23,00:05:31:03, Prawdziwe laboratorium naukowe działające w przestrzeni kosmicznej. 00:05:31:04,00:05:34:12, W roku 2008 Compton został zastąpiony przez GLAST: 00:05:34:13,00:05:38:13, Gamma Ray Large Area Space Telescope czyli Wielkopowierzchniowy Teleskop Kosmiczny Gamma. 00:05:38:14,00:05:42:03, Będzie on badał obiekty w wysokoenergetycznym Wszechświecie, od ciemnej materii 00:05:42:04,00:05:44:13, do pulsarów. 00:05:46:10,00:05:50:09, W międzyczasie astronomowie dysponowali dwoma teleskopami X. 00:05:50:10,00:05:55:10, Obserwatoria Chandra należące do NASA oraz XMM-Newton wysłane przez ESA 00:05:55:11,00:05:59:12, badały najgorętsze miejsca we Wszechświecie. 00:06:01:25,00:06:05:17, Tak właśnie wygląda Wszechświat widziany w promieniach X. 00:06:05:18,00:06:10:04, Rozległe twory to obłoki gazu rozgrzanego do temperatury milionów stopni przez 00:06:10:05,00:06:13:17, fale uderzeniowe wybuchających supernowych. 00:06:13:18,00:06:17:24, Jasne, punktowe źródło to podwójna gwiazda rentgenowska: gwiazda neutronowa lub 00:06:17:25,00:06:21:16, czarna dziura wysysająca materię z towarzyszącej jej zwykłej gwiazdy. 00:06:21:17,00:06:25:07, Przepływający strumień gorącego gazu emituje promienie X. 00:06:25:08,00:06:29:14, Teleskopy rentgenowskie odkrywają też supermasywne czarne dziury 00:06:29:15,00:06:31:19, w jądrach odległych galaktyk. 00:06:31:20,00:06:35:20, Materia spiralnie spływająca do centrum nagrzewa się i na krótko zanim zniknie 00:06:35:21,00:06:40:04, opadając na czarną dziurę, zaczyna świecić w zakresie X. 00:06:40:05,00:06:44:21, Gorący, ale niezwykle rozrzedzony gaz wypełnia przestrzeń pomiędzy galaktykami 00:06:44:22,00:06:46:08, zgrupowanymi w gromady. 00:06:46:09,00:06:50:06, Czasami ten międzygalaktyczny gaz jest zagęszczany i podgrzewany 00:06:50:07,00:06:54:12, przez zderzające i zlewające się galaktyki w gromadzie. 00:06:54:13,00:06:58:19, Jeszcze bardziej ekscytujące dla naukowców są rozbłyski gamma - najbardziej energetyczne 00:06:58:20,00:07:00:15, zjawiska w całym znanym nam Wszechświecie. 00:07:00:16,00:07:04:23, Są to katastroficzne eksplozje supermasywnych 00:07:04:24,00:07:06:19, i szybko rotujących gwiazd. 00:07:06:20,00:07:10:19, W czasie krótszym niż jedna sekunda emitują one więcej energii niż Słońce w czasie 00:07:10:20,00:07:13:19, 10 miliardów lat. 00:07:16:04,00:07:20:04, Teleskopy Hubble, Spitzer, Chandra, XMM-Newton i GLAST 00:07:20:05,00:07:22:15, są wielofunkcyjnymi instrumentami. 00:07:22:16,00:07:25:16, Inne teleskopy są zdecydowanie mniejsze, a ich misje 00:07:25:17,00:07:27:06, są dużo bardziej specjalistyczne. 00:07:27:07,00:07:29:07, Dla przykładu COROT. 00:07:29:08,00:07:32:22, Ten francuski satelita został poświęcony badaniom sejsmologii gwiazd 00:07:32:23,00:07:34:22, oraz planet pozasłonecznych. 00:07:34:23,00:07:39:06, Wysłany przez NASA satelita Swift to połączone obserwatoria: promieni X i gamma, 00:07:39:07,00:07:43:18, których zadaniem jest badanie tajemniczych błysków gamma. 00:07:43:19,00:07:48:04, A oto WMAP - Wilkinson Microwave Anisotropy Probe, czyli obserwatorium promieniowania tła. 00:07:48:05,00:07:51:21, Jest w przestrzeni kosmicznej od kilku lat i stworzyło już mapę 00:07:51:22,00:07:55:07, kosmicznego promieniowania tła o niespotykanej wcześniej rozdzielczości. 00:07:55:08,00:07:59:05, WMAP dał kosmologom najwspanialsze obrazy jednego z najwcześniejszych okresów.. 00:07:59:06,00:08:04:17, powstawania Wszechświata - obrazy sprzed ponad 13 miliardów lat. 00:08:04:18,00:08:07:16, Otwarcie granic kosmosu było jednym z najwspanialszych osiągnięć 00:08:07:17,00:08:10:06, w historii teleskopów. 00:08:10:07,00:08:12:19, Jeśli tak, to co dalej?