//Font select and font size
$FontName       = Arial
$FontSize       = 30

//Character attributes (global)
$Bold           = FALSE
$UnderLined     = FALSE
$Italic         = FALSE

//Position Control
$HorzAlign      = Center
$VertAlign      = Bottom
$XOffset        = 0
$YOffset        = 0

//Contrast Control
$TextContrast           = 15
$Outline1Contrast       = 8
$Outline2Contrast       = 15
$BackgroundContrast     = 0

//Effects Control
$ForceDisplay   = FALSE
$FadeIn         = 0
$FadeOut        = 0

//Other Controls
$TapeOffset          = FALSE
//$SetFilePathToken  = <<:>>

//Subtitles
00:00:00:00,00:00:04:19,5. Görünmezi görmek
00:00:06:08,00:00:09:02,Beğendiğiniz bir müzik parçasını|dinlerken, kulaklarınız çok geniş
00:00:09:03,00:00:12:20,bir frekans aralığında algılama yapar.|Bas seslerin en derin gürlemesinden,
00:00:12:21,00:00:16:03,en yüksek mertebeden|titreşimlere kadar.
00:00:16:04,00:00:18:24,Şimdi kulaklarınızın oldukça|kısıtlı bir frekans aralığına
00:00:19:08,00:00:20:23,duyarlı olduğunu düşünün.
00:00:20:24,00:00:23:13,Çok şey kaçırırdınız!
00:00:23:14,00:00:27:00,Ancak, bu durum gökbilimcilerin|karşı karşıya olduğu bir durumdur.
00:00:27:01,00:00:30:04,Gözlerimiz, ışık dalgalarının|son derece kısıtlı bir
00:00:30:05,00:00:33:00,frekans aralığına duyarlıdır:|görünen ışık.
00:00:33:01,00:00:35:14,Bunun dışında kalan|elektromanyetik ışınımın
00:00:35:15,00:00:37:15,tamamına gözlerimiz kördür.
00:00:37:16,00:00:40:16,Halbuki Evren'de, elektromanyetik|tayfın diğer bölgelerinde
00:00:40:17,00:00:43:24,ışınım yayan çok sayıda|gökcismi vardır.
00:00:44:00,00:00:47:19,Örneğin, 1930'larda raslantısal|olarak, uzayın derinliklerinden
00:00:47:20,00:00:51:06,radyo dalgalarının |geldiği keşfedildi.
00:00:51:07,00:00:53:24,Bu dalgaların bazıları,|favori radyo istasyonunuzla
00:00:54:00,00:00:57:04,aynı frekanslara sahipti.|Fakat, daha zayıf şiddetliydiler
00:00:57:05,00:00:59:07,ve dinlenecek hiç bir şey yoktu.
00:01:00:12,00:01:03:24,Radyo Evren'i dinleyebilmek|için bir çeşit alıcıya
00:01:04:00,00:01:06:14,ihtiyacınız vardır:|Bir radyo teleskop.
00:01:06:16,00:01:10:24,En uzun dalgaboyları için|radyo teleskop bir tabak gibidir.
00:01:11:00,00:01:14:02,Bir optik teleskobun|ana aynasına benzer.
00:01:14:04,00:01:18:10,Radyo dalgaları görünen ışık|dalgalarından daha uzundur
00:01:18:10,00:01:21:06,bu nedenle, radyo tabağın|yüzeyi bir ayna kadar
00:01:21:08,00:01:23:00,düzgün olmak zorunda değildir.
00:01:23:02,00:01:25:16,İşte bu nedenle büyük radyo|teleskopların imalatı
00:01:25:16,00:01:30:20,büyük optik teleskoplara|göre daha kolaydır.
00:01:30:20,00:01:34:24,Ayrıca, radyo dalgaboylarında|girişim-ölçüm yapmak daha kolaydır.
00:01:34:24,00:01:38:02,Bu işlem, görülebilecek detayın|düzeyini arttırmak için
00:01:38:02,00:01:41:24,iki ayrı teleskobun|ışığını birleştirerek
00:01:42:00,00:01:45:14,tek bir dev tabak gibi|davranmalarını sağlamaktır.
00:01:45:14,00:01:48:16,Örneğin, |New Mexico Çok Büyük Dizisi, 
00:01:48:16,00:01:53:18,Her biri 25 metre çapında|27 ayrı antenden oluşur.
00:01:53:18,00:01:56:24,Her anten bağımsız olarak|hareket ettirilebilir ve
00:01:57:00,00:02:00:10,birbirlerine göre en ayrık |düzenlemeye karşılık gelen
00:02:00:12,00:02:04:20,dizinin çapı 36 kilometredir.
00:02:04:22,00:02:07:14,Peki radyo dalgalarında|Evren'in görüntüsü neye benziyor?
00:02:07:16,00:02:12:00,Örneğin, Güneş'imiz radyo|dalgaboylarında çok parlaktır.
00:02:12:02,00:02:14:18,Aynı Samanyolu gökadamızın|merkezi gibi.
00:02:14:18,00:02:16:10,Ancak, dahası var
00:02:16:12,00:02:20:12,Atarcalar oldukça yoğun yıldız|ölüleridir ve çok dar demetler
00:02:20:12,00:02:22:16,boyunca radyo dalgaları yayarlar.
00:02:22:16,00:02:25:20,Buna ek olarak, saniyede|birkaç yüz tur gibi
00:02:25:20,00:02:27:18,dönme hızlarına sahiptirler.
00:02:27:18,00:02:31:20,Sonuç olarak, atarcalar birer|deniz feneri gibi görünürler.
00:02:31:22,00:02:35:08,Ve biz de onlardan, son derece|kararlı, hızlı
00:02:35:08,00:02:38:08,ve kısa aralıklı|radyo atmaları alırız.
00:02:38:10,00:02:40:16,Adları da buradan geliyor.
00:02:40:16,00:02:43:08,Cassiopeia A olarak bilinen|radyo kaynağı, aslında
00:02:43:10,00:02:47:16,17. yüzyılda patlamış bir|süpernovanın kalıntısıdır.
00:02:47:16,00:02:52:06,Centaurus A, Cygnus A ve Virgo A,|hepsi birer dev gökadadır
00:02:52:06,00:02:54:16,ve dışarıya olağanüstü miktarda|radyo dalgası yağdırırlar.
00:02:54:16,00:02:59:24,Her gökada, gücünü merkezindeki|büyük kütleli bir karadelikten alır.
00:03:00:00,00:03:04:00,Bu radyo gökadaların ve kuazarların|bazıları öylesine güçlüdür ki
00:03:04:02,00:03:09:08,10 milyar ışık yılı uzaklıktan|sinyalleri hala alınabilmektedir.
00:03:09:08,00:03:12:22,Ayrıca, zayıf ve kısa dalgaboylu|bir radyo hışırtı
00:03:12:24,00:03:15:08,tüm Evreni kaplamaktadır.
00:03:15:08,00:03:18:04,Bu, Kozmik Mikrodalga Ardalan|Işınımı olarak bilinir
00:03:18:04,00:03:20:10,ve büyük patlamanın yankısıdır.
00:03:20:10,00:03:24:14,Evren'in sıcak başlangıcının|hemen ardındaki parıldama.
00:03:26:02,00:03:30:10,Tayfın her bir bölümünün|anlatılacak bir hikayesi var.
00:03:30:10,00:03:33:24,Milimetre ve milimetre-altı|dalgaboylarında, gökbilimciler
00:03:33:24,00:03:37:02,Evren'in ilk zamanlarında|oluşan gökadaları ve 
00:03:37:04,00:03:41:06,Samanyolu'muzun yıldızları ve|gezegenlerinin kökenini çalışırlar.
00:03:41:06,00:03:45:10,Ancak atmosferimizdeki subuharı|bu ışınımı önemli ölçüde engeller.
00:03:45:12,00:03:48:10,Gözleyebilmek için yüksek ve|kurak bir yer gerekir.
00:03:48:10,00:03:51:08,Örneğin, Llano de Chajnantor gibi
00:03:51:10,00:03:54:24,Deniz seviyesinden beş km |yükseklikte, kuzey Şili'deki
00:03:54:24,00:03:57:24,bu olağandışı plato "ALMA"nın|inşa edildiği yerdir.
00:03:58:00,00:04:00:22,Atacama Büyük Milimetre Dizisi.
00:04:00:22,00:04:05:22,2014'de tamamlandığında, ALMA,|inşa edilmiş en büyük
00:04:05:22,00:04:08:08,gökbilim gözlemevi olacak.
00:04:08:20,00:04:13:24,Her biri 100 ton ağırlığında|64 anten birlikte çalışacak.
00:04:13:24,00:04:17:22,Dev kamyonlar bunları, Londra|büyüklüğünde bir alana dağıtacak,
00:04:17:24,00:04:20:20,böylece görüntüler detaylanacak,|ya da daha geniş bir görüş için
00:04:20:22,00:04:23:00,antenleri birbirine yaklaştıracak.
00:04:23:02,00:04:27:06,Her hareket milimetre|duyarlığında yapılacak.
00:04:28:16,00:04:32:04,Evren'deki birçok gökcismi|kızılötede de parıldar.
00:04:32:06,00:04:35:24,William Herschel tarafından keşfedilen|kızılöte ışınım, aynı zamanda
00:04:36:00,00:04:40:18,ısı yayımı olarak da bilinir, çünkü|göreli olarak sıcak cisimlerce yayınlanır 
00:04:40:18,00:04:43:02,örneğin insanlar gibi.
00:04:45:20,00:04:49:06,Belkide düşündüğünüzden daha fazla|kızılöte ışınımla tanışıksınız.
00:04:49:08,00:04:52:06,Çünkü, Dünya'da bu ışınım türü
00:04:52:08,00:04:55:04,gece görüş dürbünleri|ve kameralarda kullanılır.
00:04:55:06,00:04:59:04,Ancak uzak nesnelerin sönük kızılöte|ışınımını alabilmek için gökbilimciler
00:04:59:06,00:05:02:24,çok duyarlı alıcılara ihtiyaç duyarlar|ve bunların kendi ısısal ışınımını
00:05:03:00,00:05:08:00,bastırabilmek için mutlak sıfırın|biraz üzerine kadar soğuturlar.
00:05:10:22,00:05:15:18,Bugün, büyük teleskopların çoğu|kızılöte kameralarla donatılmıştır.
00:05:15:18,00:05:19:08,bunlar, bir kozmik toz bulutunun içini|görmenize izin verirler ve böylece
00:05:19:10,00:05:24:06,görsel bölgede göremediğiniz yeni|doğmuş yıldızları ortaya çıkarırlar.
00:05:24:06,00:05:29:02,Örneğin, Orion'daki ünlü yıldız doğumevinin|bu görsel görüntüsünü ele alalım.
00:05:29:04,00:05:31:10,Bir kızılöte kamera ile|gözlerimize ne kadar
00:05:31:12,00:05:34:02,farklı göründüğüne bir bakın!
00:05:34:04,00:05:37:08,Kızılötede görüş yeteneğine|sahip olmak, en uzaktaki 
00:05:37:08,00:05:39:24,gökadaların çalışmasına da|yardımcı olmaktadır.
00:05:39:24,00:05:45:00,Genç bir gökadada yeni doğmuş|yıldızlar morötede çok parlaktır.
00:05:45:02,00:05:49:00,Ancak bu moröte ışınımın, genişleyen|Evren boyunca milyarlaca yıl 
00:05:49:02,00:05:50:16,yol katetmesi gerekiyor.
00:05:50:18,00:05:54:14,Evren'in genişlemesi ışık dalgalarını|gererek uzatır ve bize ulaştığında
00:05:54:14,00:05:59:06,hepsininin yakın kızılöte|dalgaboylarına kaymasına neden olur. 
00:06:00:14,00:06:04:06,Bu zarif aygıt, La Palma'daki|MAGIC teleskobudur.
00:06:04:08,00:06:06:24,Kozmik gama ışınları için|gökyüzünü araştırır.
00:06:06:24,00:06:10:20,Doğanın en yüksek enerjili|ışınım türü.
00:06:12:08,00:06:14:24,Şanslıyız, çünkü öldürücü|nitelikteki gama ışınlarının
00:06:14:24,00:06:16:08,geçişi Yer atmosferi|tarafından engellenir.
00:06:16:08,00:06:20:00,Ancak, gökbilimcilerin çalışabilmesi|için geride parmak izleri bırakırlar.
00:06:20:02,00:06:23:00,Atmosfere girdiklerinde yüksek|enerjili parçacıklardan oluşan
00:06:23:02,00:06:24:16,bir çağlayan oluştururlar.
00:06:24:18,00:06:29:08,Bu, MAGIC'in algılayabileceği|sönük bir parıltı yaratır.
00:06:30:22,00:06:34:16,Ve bu da Arjantin'deki|Pierre Auger Gözlemevi.
00:06:34:16,00:06:37:02,bu, pek de bir teleskop|gibi görünmüyor.
00:06:37:02,00:06:42:24,Pierre Auger, 3000 kilometre|kare alana yayılmış
00:06:42:24,00:06:44:06,1600 algılayıcı içerir.
00:06:44:08,00:06:48:14,Bunlar, çok uzak süpernova ve|karadeliklerden gelen kozmik ışınların
00:06:48:14,00:06:50:12,yarattığı parçacık|serpintisini yakalarlar.
00:06:51:16,00:06:56:10,Ayrıca, derin maden ocaklarında,|okyanusların derinliklerinde ya da
00:06:56:12,00:06:59:18,Antarktika buzularının altındaki |nötrino algılayıcılarına ne demeli?
00:06:59:20,00:07:01:22,Bunlara teleskop diyebilir misiniz?
00:07:01:24,00:07:03:10,Neden olmasın?
00:07:03:12,00:07:07:20,Elektromanyetik tayfdan|veri almasalar bile
00:07:07:20,00:07:10:02,Evren'i gözlüyorlar.
00:07:10:02,00:07:13:22,Nötrinolar yakalanması çok zor|parçacıklardır, Güneş'te ve
00:07:13:24,00:07:16:06,süpernova patlamalarında|üretilirler.
00:07:16:08,00:07:19:20,Hatta Büyük Patlama|sırasında da üretilmişlerdir.
00:07:19:22,00:07:24:16,Diğer temel parçacıklardan farklı olarak,|her türlü madde içinden geçebilir,
00:07:24:16,00:07:29:16,ışık hızına yakın hızlarla hareket ederler|ve elektrik yüküne sahip değildirler.
00:07:29:18,00:07:34:06,Her ne kadar çalışılması güç olsa da|bu parçacıklar sayıca çok fazladır.
00:07:34:06,00:07:38:04,Her saniye, Güneş'ten, 50 trilyonun|üzerinde elektron nötrino gelir
00:07:38:04,00:07:40:14,ve içinizden geçip gider.
00:07:40:16,00:07:44:20,Son olarak, gökbilimciler ve fizikçiler,|çekim dalgası algılayıcıları üretmek için
00:07:44:22,00:07:46:16,güçlerini birleştirmişlerdir.
00:07:46:16,00:07:50:16,Bu tür "teleskoplar" ışınım algılamaz|veya parçacık yakalamazlar. 
00:07:50:16,00:07:55:06,Bunun yerine, Albert Einstein'in |Görelilik Kuramı'nda öngördüğü
00:07:55:06,00:08:00:24,uzay-zaman kavramındaki|dalgalanmaları ölçeceklerdir.
00:08:01:00,00:08:05:04,Bu çarpıcı aygıt çeşitliliği ile|gökbilimciler, elektromanyetik ışınım
00:08:05:04,00:08:10:24,tayfının tüm pencerelerini açtılar ve|hatta ötesine bile geçtiler.
00:08:11:00,00:08:15:06,Ancak bazı gözlemler kesinlikle|yeryüzünden yapılamaz.
00:08:15:06,00:08:16:20,Çözüm?
00:08:16:22,00:08:19:06,Uzay teleskopları.