//Font select and font size
$FontName       = Arial
$FontSize       = 30

//Character attributes (global)
$Bold           = FALSE
$UnderLined     = FALSE
$Italic         = FALSE

//Position Control
$HorzAlign      = Center
$VertAlign      = Bottom
$XOffset        = 0
$YOffset        = 0

//Contrast Control
$TextContrast           = 15
$Outline1Contrast       = 8
$Outline2Contrast       = 15
$BackgroundContrast     = 0

//Effects Control
$ForceDisplay   = FALSE
$FadeIn         = 0
$FadeOut        = 0

//Other Controls
$TapeOffset          = FALSE
//$SetFilePathToken  = <<:>>

//Subtitles
00:00:00:00,00:00:04:14,6. Dünya'nın ötesinde
00:00:06:13,00:00:08:10,Hubble Uzay Teleskobu.
00:00:08:11,00:00:11:09,Açık arayla tarihin|en ünlü teleskobu.
00:00:11:10,00:00:12:20,Bunun iyi bir nedeni var.
00:00:12:21,00:00:16:14,Hubble gökbilimin pek çok alanında|büyük devrimlere yol açtı.
00:00:16:15,00:00:20:01,Günümüz standartlarında, Hubble'ın|aynası aslında oldukça küçük.
00:00:20:02,00:00:23:01,Sadece 2.4 metre çapında.
00:00:23:02,00:00:26:16,Ancak konumu kelimenin tam anlamıyla|"Dünya'nın ötesinde".
00:00:26:17,00:00:30:09,Atmosferin bulanıklaştırma|etkilerinin çok ötesine,
00:00:30:10,00:00:32:15,Evren'i son derece keskin|görebilme yeteneğine sahip.
00:00:32:16,00:00:37:09,Buna ek olarak Hubble, moröte|ve kızılöte ışığı da algılayabiliyor.
00:00:37:10,00:00:40:12,Bu dalgaboyları yeryüzündeki|teleskoplar tarafından gözlenemez.
00:00:40:13,00:00:43:22,Çünkü, atmosfer onları bloke ediyor.
00:00:43:23,00:00:47:22,Bazıları bir telefon kulübesi kadar|büyük kameralar ve tayfölçerler,
00:00:47:23,00:00:52:15,Evren'in uzak kıyılarından ışık|toplamamızı ve incelememizi sağlıyor.
00:00:52:16,00:00:57:08,Yer'deki herhangi bir teleskop gibi|Hubble'a da zaman zaman bakım yapılıyor.
00:00:57:09,00:01:00:19,Uzay yürüyüşü yapan astronotlar|bu bakımları gerçekleştiriyor.
00:01:00:20,00:01:02:11,Bozulan parçalar yenileniyor,
00:01:02:12,00:01:05:00,eskiyen cihazlar en son|teknoloji ürünü olan
00:01:05:01,00:01:07:20,yenileriyle değiştiriliyor.
00:01:07:21,00:01:11:07,Hubble, gözlemsel gökbilimin|itici gücü haline geldi.
00:01:11:08,00:01:15:06,Ve Evren anlayışımızı|gerçekten değiştirdi.
00:01:17:20,00:01:22:20,Hubble, gelişmiş görüş yeteneğiyle|Mars'taki mevsimsel değişimleri,
00:01:23:22,00:01:26:20,Jüpiter'e çarpan bir kuyrukluyıldızı,
00:01:28:12,00:01:31:22,Satürn halkalarının yandan görünüşünü,
00:01:34:22,00:01:38:10,ve hatta küçük Plüto'nun|yüzeyini dahi gözledi.
00:01:38:11,00:01:44:08,Yıldızların yaşamını, gaz ve toz|bulutlarındaki doğum ve bebeklik
00:01:44:14,00:01:50:14,günlerinden başlayarak ortaya çıkardı.|Ta ki son vedalarına kadar:
00:01:50:15,00:01:55:20,ölen yıldızların uzaya geri|püskürttükleri zarif bulutsular,
00:01:55:22,00:02:02:24,ya da gökadalarını gölgede bırakan|devasa süpernova patlamaları olarak.
00:02:03:00,00:02:06:24,Hubble, Orion Bulutsusu'nun derinliklerinde|yeni doğacak güneş sistemlerini dahi gördü:
00:02:07:00,00:02:12:02,henüz yeni doğmuş yıldızların|çevresindeki bu tozlu diskler
00:02:12:02,00:02:14:02,yakında gezegenlere dönüşecekler.
00:02:14:04,00:02:18:08,Uzay teleskobu, Evren'in|en yaşlı üyeleri olan
00:02:18:10,00:02:23:24,dev küresel kümelerde yer alan|binlerce yıldızı gözledi.
00:02:24:00,00:02:26:08,Ve takibi gökadaları da.
00:02:26:10,00:02:29:24,Gökbilimciler daha öncesinde|hiç bu kadar detay görmemişti.
00:02:29:24,00:02:36:20,Görkemli spiraller, soğurucu toz|hatları, şiddetli çarpışmalar.
00:02:39:00,00:02:43:12,Gökyüzünün boş görünen bölgelerinin|çok uzun süreli pozları
00:02:43:12,00:02:48:02,milyarlarca ışık yılı uzaktaki|sönük gökadaları ortaya çıkardı.
00:02:48:02,00:02:51:24,Evren henüz genç iken|salınan fotonlar
00:02:52:00,00:02:56:10,uzak geçmişe açılan bir pencere gibi,|sürekli evrimleşen Evren'e
00:02:56:10,00:02:59:14,yeni bir ışık tutuyor.
00:03:00:04,00:03:02:22,Hubble uzaydaki tek teleskop değil.
00:03:02:22,00:03:07:20,Bu, Ağustos 2003'te fırlatılan|NASA'nın Spitzer Uzay Teleskobu.
00:03:07:22,00:03:11:18,Bir bakıma Hubble'ın|kızılötedeki dengi.
00:03:11:18,00:03:15:24,Spitzer sadece 85 santimetre|çapında bir aynaya sahip.
00:03:15:24,00:03:19:02,Ancak teleskop bir ısı kalkanının|arkasına saklanmış durumda.
00:03:19:04,00:03:20:12,Bu onu Güneş'ten koruyor.
00:03:20:12,00:03:25:04,Ve alıcıları sıvı helyumla dolu|tankların içinde bulunuyor.
00:03:25:04,00:03:28:02,Böylece alıcılar mutlak sıfırın|sadece birkaç derece üzerine
00:03:28:04,00:03:29:20,kadar soğutuluyorlar.
00:03:29:22,00:03:33:14,Bu, onların çok ama çok|duyarlı olmalarını sağlıyor.
00:03:33:16,00:03:36:18,Spitzer Evren'in tozlu|yapısını ortaya koydu.
00:03:36:18,00:03:40:14,Karanlık ve donuk toz bulutları,|iç bölgeleri tarafından ısıtılınca
00:03:40:16,00:03:42:14,kızılötede parlarlar.
00:03:42:14,00:03:46:18,Gökada çarpışmalarından kaynaklanan|şok dalgalarının halkalar halinde
00:03:46:18,00:03:51:12,süpürdüğü tozlar, tedirginlik etkileriyle|yeni yıldız oluşum bölgeleri doğuruyor.
00:03:53:12,00:03:57:02,Ölü bir yıldızın kalıntılarında|da toz oluşabiliyor.
00:03:57:04,00:04:01:02,Spitzer, gezegenimsi bulutsuların|ve süpernova kalıntılarının yoğun miktarda
00:04:01:04,00:04:06:08,toz içerdiğini buldu. Bunlar, gelecekte|oluşacak gezegenlerin temel maddesi.
00:04:06:10,00:04:10:02,Spitzer kızılöte bölgenin diğer|dalgaboylarında tozu aşıp
00:04:10:04,00:04:15:18,karanlık merkezlerinde sakladıkları|yıldızları da ortaya çıkardı.
00:04:15:20,00:04:18:24,Son olarak uzay teleskobunun tayfçekeri|Güneş Sistemi'mizinin ötesindeki
00:04:18:24,00:04:22:22,yıldızlarının çevresinde|birkaç günde bir tur atan
00:04:22:22,00:04:26:22,Jüpiter benzeri dev gezegenlerin|atmosferlerini de gözledi.
00:04:28:16,00:04:30:22,Peki ya X-ışınları ve gama ışınları?
00:04:30:22,00:04:33:14,Bu ışınlar, Yer atmosferi|tarafından tamamen engellenir.
00:04:33:16,00:04:37:04,Uzay teleskopları olmasaydı,|gökbilimciler, ışınımın bu yüksek
00:04:37:04,00:04:40:02,enerjili türlerine tamamen kör olurlardı.
00:04:41:16,00:04:45:02,X-ışın ve gama ışın uzay|teleskopları, Evren'in sıcak,
00:04:45:02,00:04:49:20,yüksek enerjili ve şiddetli yüzünü|gözler önüne serdi. Gökada kümeleri,
00:04:49:20,00:04:54:02,karadelikler, süpernova patlamaları|ve gökada çarpışmaları.
00:04:56:18,00:04:58:21,Ancak bu teleskopların|üretilmesi oldukça zordur.
00:04:58:22,00:05:02:11,Yüksek enerjili ışınım, sıradan|bir aynanın içinden geçip gider.
00:05:02:12,00:05:07:17,X-ışınları ancak saf altından yapılmış ve|içiçe geçirilmiş aynalarla odaklanabilir.
00:05:07:18,00:05:11:03,Gama ışınları ise karmaşık|yapılı "iğne-deliği" kameraları
00:05:11:04,00:05:14:14,veya bir gama ışın fotonunun çarpmasıyla|görsel bölgede anlık flaşlar yayan
00:05:14:15,00:05:17:17,sintilatör cihazlarıyla çalışılabilir.
00:05:18:24,00:05:23:03,1990'larda NASA, Compton Gama Işın|Gözlemevi'ni çalıştırıyordu.
00:05:23:04,00:05:26:07,Zamanının en büyük ve en gelişmiş
00:05:26:08,00:05:27:22,bilim amaçlı uydusu idi.
00:05:27:23,00:05:31:03,Uzayda tam teçhizatlı|bir fizik laboratuvarı.
00:05:31:04,00:05:34:12,2008'de Compton'u GLAST takip etti:
00:05:34:13,00:05:38:13,Geniş Alan Gama Işını Uzay Teleskobu.
00:05:38:14,00:05:42:03,Yüksek enerjili Evren'deki herşeyi|gözleyecek. Karanlık maddeden
00:05:42:04,00:05:44:13,atarcalara varıncaya kadar.
00:05:46:10,00:05:50:09,Şu anda gökbilimcilerin uzayda|iki X-ışın teleskobu var.
00:05:50:10,00:05:55:10,NASA'nın Chandra X-ışın Gözlemevi|ve ESA'nın XMM-Newton Gözlemevi
00:05:55:11,00:05:59:12,Her ikisi de Evren'in en sıcak|bölgeleri üzerinde çalışıyor.
00:06:01:25,00:06:05:17,Bu gökyüzünün X-ışın görüntüsü.
00:06:05:18,00:06:10:04,Buradaki yaygın yapılar, süpernova|kalıntılarındaki şok dalgalarıyla
00:06:10:05,00:06:13:17,milyonlarca dereceye kadar|ısıtılmış gaz bulutlarıdır.
00:06:13:18,00:06:17:24,Parlak nokta kaynaklar|ise X-ışın çiftleridir:
00:06:17:25,00:06:21:16,bileşen yıldızlarından madde emen|nötron yıldızları veya karadelikler.
00:06:21:17,00:06:25:07,Emilen bu sıcak gaz, X-ışınları yayıyor.
00:06:25:08,00:06:29:14,Benzer şekilde, X-ışın teleskopları,|uzak gökadaların merkezi bölgelerinde
00:06:29:15,00:06:31:19,yer alan aşırı kütleli|karadelikleri ortaya çıkarıyor.
00:06:31:20,00:06:35:20,Spiraller çizerek merkeze yaklaşan madde|karadeliğin içine düşüp görünmez olmadan
00:06:35:21,00:06:40:04,hemen önce, X-ışın|yayabilecek kadar ısıtılıyor.
00:06:40:05,00:06:44:21,Sıcak ancak ince gaz, bir|kümenin gökadaları arasındaki
00:06:44:22,00:06:46:08,boşluğu da doldurur.
00:06:46:09,00:06:50:06,Küme içi gaz bazen çarpışan|ve içiçe geçen gökada kümeleri
00:06:50:07,00:06:54:12,tarafından daha da ısıtılır.
00:06:54:13,00:06:58:19,En fazla heyecan uyandıran ise,|Evren'deki en yüksek enerjili
00:06:58:20,00:07:00:15,olaylar olan|Gama Işını Patlamalarıdır.
00:07:00:16,00:07:04:23,Bunlar oldukça büyük kütleli ve|hızlı dönen yıldızların
00:07:04:24,00:07:06:19,sonunu getiren şiddetli patlamalardır.
00:07:06:20,00:07:10:19,Bir saniyeden daha kısa sürede|Güneş'in on milyar yılda yaydığından
00:07:10:20,00:07:13:19,daha fazla enerji açığa çıkarırlar.
00:07:16:04,00:07:20:04,Hubble, Spitzer, Chandra,|XMM-Newton ve GLAST
00:07:20:05,00:07:22:15,hepsi becerikli devler.
00:07:22:16,00:07:25:16,Ancak bazı uzay teleskopları|çok daha küçük ve çok daha
00:07:25:17,00:07:27:06,dar bir alana odaklanmış|görevlere sahipler.
00:07:27:07,00:07:29:07,Örneğin, COROT'u ele alalım.
00:07:29:08,00:07:32:22,Bu Fransız uydusu, yıldız sismolojisi|ve Güneş Sistemi dışı gezegenleri
00:07:32:23,00:07:34:22,çalışmak için adanmıştır.
00:07:34:23,00:07:39:06,NASA'nın Swift uydusu, bütünleşik|bir gama ışın ve X-ışın teleskobu.
00:07:39:07,00:07:43:18,Gama ışın patlamalarının gizemlerini|ortaya koymak için tasarlanmıştır.
00:07:43:19,00:07:48:04,ve WMAP, Wilkinson Mikrodalga|Anizotropi Sondası.
00:07:48:05,00:07:51:21,Henüz uzayda geçirdiği iki yıldan|biraz fazla sürede, Kozmik Ardalan
00:07:51:22,00:07:55:07,Işınımı'nın daha önce olmadığı kadar|detaylı haritasını çıkarmıştır.
00:07:55:08,00:07:59:05,WMAP kozmologlara, Evren'in 13 milyar|yıl önceki başlangıç aşamalarının
00:07:59:06,00:08:04:17,en iyi görüntülerini sundu.
00:08:04:18,00:08:07:16,Uzayın sınırlarına yapılan bu|yolculuk, teleskopların tarihindeki
00:08:07:17,00:08:10:06,en heyecan verici|gelişmelerden biri oldu.
00:08:10:07,00:08:12:19,Peki sırada ne var?