Obserwatorium ESO La Silla, które obchodzi 40. rocznicę
i stało się największym obserwatorium astronomicznym swoich czasów, wprowadzając Europę do czołówki badań astronomicznych,
ciągle jest jednym z najbardziej efektywnych naukowo obserwatoriów naziemnych.
To jest ESOcast!
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO, Europejskim Obserwatorium Południowym.
Eksplorujemy granice kosmosu z naszym gościem dr J., a.k.a. dr Joe Liske.
Cześć, witam w ESOcast.
W dzisiejszym odcinku będziemy świętować rocznicę.
Bardzo zadziwiającą rocznicę.
Jedno z najbardziej udanych naziemnych obserwatoriów astronomicznych na świecie, La Silla, ma 40 lat.
Z około 300 recenzowanymi publikacjami opartymi na danych z obserwatorium każdego roku, La Silla pozostaje w czołówce astronomii.
La Silla doprowadziło do olbrzymiej liczby odkryć naukowych, w tym kilku "pierwszych".
Spektrograf HARPS jest najlepszym na świecie łowcą planet pozasłonecznych.
Wykrył system planetarny wokół Gliese 581,
który zawiera obiekt mogący być pierwszą poza Układem Słonecznym skalistą planetą w strefie nadającej się do zamieszkania.
Kilka teleskopów w La Silla odegrało kluczową rolę w powiązaniu błysków gamma -
najbardziej energetycznych eksplozji we Wszechświecie od czasu Wielkiego Wybuchu - z ekplozjami masywnych gwiazd.
Od 1987 roku Obserwatorium ESO La Silla odgrywa też ważną rolę w badaniach i śledzeniu
najbliższej supernowej, SN 1987A.
Obserwatorium La Silla jest położone na brzegu pustyni Atakama w Chile,
jednego z najsuchszych i najbardziej odizolowanych terenów na świecie.
Lokalizacja jest wolna od źródeł świateł zanieczyszczających nocne niebo.
Podobnie jak Obserwatorium Paranal, w którym pracuje Bardzo Duży Teleskop (VLT),
posiada jeden z najciemniejszych widoków nocnego nieba na naszej planecie.
W szczycie swojej kariery La Silla było domem co najmniej 15 teleskopów,
a wśród nich pierwszego - i przez długi czas jedynego na półkuli południowej -
pracującego na falach submilimetrowych (15 metrowy SEST),
który przecierał szlaki dla teleskopów APEX i ALMA,
a także teleskopu Schmidta, który wykonał pierwszą fotograficzną mapę nieba południowego.
Teleskopy w La Silla wspierały też niezliczone misje kosmiczne,
na przykład uzyskując ostatnie zdjęcia komety Shoemaker-Levy 9 przed jej uderzeniem w Jowisza.
O ile niektóre z mniejszych teleskopów zostały w ciągu lat zamknięte,
czołowe obserwacje są kontynuowane za pomocą większych teleskopów, wspomaganych nowymi, udoskonalonymi instrumentami astronomicznymi.
Aktualnie La Silla posiada dwa najbardziej produktywne na świecie teleskopy klasy 4 metrów:
3,5-metrowy Teleskop Nowej Technologii (NTT) oraz 3,6-metrowy teleskop ESO.
NTT dokonał prawdziwego przełomu w inżynierii i projektowaniu teleskopu, zgodnie ze swoją nazwą.
Był pierwszym teleskopem na świecie, na którym zainstalowano optykę aktywną.
Z tyłu zwierciadła głównego zainstalowany jest zestaw tłoków.
Są one kontrolowane przez komputer i nieustannie zmieniają kształt lustra głównego,
tak żeby przez cały czas tworzyło najostrzejszy możliwy obraz.
Technologia ta została po raz pierwszy opracowana w ESO,
a obecnie używana jest w VLT i większości największych teleskopów na świecie.
W dodatku do optyki aktywnej, kopuła NTT również była rewolucyjnym projektem.
Lokalizacja La Silla została wybrana po latach poszukiwań, częściowo na grzbiecie konia,
w Andach Chilijskich w połowie lat 60., przez pierwszego Dyrektora Generalnego ESO, Otto Heckmanna i kilku innych astronomów.
W kolejnych latach wybrany obszar rozwinięto i powstały pierwsze teleskopy średniej wielkości.
Dzisiaj infrastruktura La Silla jest wykorzystywana przez kraje członkowskie ESO dla projektów celowych,
takich jak szwajcarski 1,2-metrowy teleskop Eulera, Rapid Eye Mount oraz TAROT do śledzenie błysków gamma,
jak również bardziej typowe urządzenia, takie jak 2,2-metrowy teleskop Maxa-Plancka, czy 1,5-metrowy teleskop duński.
Niesamowita 67-megapikselowa kamera na teleskopie 2,2-metrowym
uzyskała wiele wywierających wrażenie zdjęć obiektów niebieskich, z których część stała się ikonami.
La Silla było pierwszym obserwatorium ESO w Chile
i zapoczątkowało bardzo długą i owocną współpracę z tym krajem i jego społecznością naukową.
Tutaj dr J kończę ESOcast.
Odwiedźcie mnie ponownie w kolejnej kosmicznej przygodzie.
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe.
ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.
Tłumaczenie: Krzysztof Czart