Đài thiên văn La Silla của ESO, tổ chức kỷ niệm 40 năm thành lập,
và là đài quan sát thiên văn lớn nhất thời bấy giờ, đưa châu Âu đến với những nghiên cứu thiên văn hàng đầu,
vẫn là một trong những đài quan sát khoa học hữu ích trong mảng thiên văn học dưới mặt đất.
Đây là chương trình ESOcast!
Với nền khoa học tiên tiến và những chuyện hậu trường của ESO, Đài thiên văn phía Nam của châu Âu.
Khám phá ranh giới tận cùng của Vũ Trụ với Tiến sĩ J, hay còn gọi là Tiến sĩ Joe Liske.
Tập 5: Kỉ niệm 40 năm thành lập Đài Thiên văn La Silla
Xin chào và hoan nghênh đến với ESOcast.
Trong tập này, chúng ta sẽ cùng ăn mừng một buổi lễ kỉ niệm.
Và cũng khá tuyệt vời.
Một trong những đài thiên văn trên mặt đất thành công nhất trên thế giới, La Silla, vừa bước sang tuổi 40.
Với khoảng 300 ấn phẩm được xuất bản hằng năm đến từ đài thiên văn này,
La Silla vẫn đi đầu trong thiên văn học.
La Silla là nơi mang đến số lượng lớn các khám phá khoa học, gồm cả những khám phá 'đầu tiên'.
Phổ kế HARPS là gã thợ săn ngoại hành tinh hàng đầu thế giới.
Nó đã phát hiện hệ hành tinh xung quanh sao Gliese 581
có chứa một hành tinh đất đá lần đầu được biết đến nằm trong vùng có thể sống được, ngoài Hệ Mặt Trời.
Một số kính thiên văn tại La Silla đóng một vai trò quan trọng trong việc liên kết các chớp gamma -
những vụ nổ năng lượng mạnh nhất trong Vũ trụ kể từ sự kiện Big Bang -
với những vụ nổ của các ngôi sao khổng lồ.
Từ năm 1987, Đài thiên văn La Silla của ESO cũng đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu và theo dõi
vụ nổ supernova gần Trái Đất nhất, SN 1987A.
Đài thiên văn La Silla nằm ở rìa sa mạc Atacama tại Chile,
một trong những khu vực khô hạn và hoang vu nhất trên thế giới.
Khu vực này hầu như không có nguồn ô nhiễm ánh sáng.
Và, cũng như Đài thiên văn Paranal, nhà của Kính thiên văn Rất Lớn,
khu vực này là một trong những nơi có bầu trời đêm trong nhất trên hành tinh.
Vào thời hoàng kim của La Silla, đây là nơi chứa khoảng 15 kính thiên văn,
trong số chúng có chiếc kính thiên văn đầu tiên - và trong một khoảng thời gian rất dài,
chỉ có duy nhất chiếc kính ấy
hoạt động trong dải sóng hạ mi-li-met (15m SEST) ở bán cầu nam,
đã mở đường cho kính thiên văn APEX và ALMA,
và kính thiên văn Schmidt, lần đầu tiên hoàn thành việc chụp ảnh và lên bản đồ cho bầu trời phía nam.
Các kính thiên văn tại La Silla cũng đã hỗ trợ vô số các nhiệm vụ không gian,
ví dụ như chụp những bức ảnh cuối cùng của sao chổi Shoemaker-Levy 9 trước khi nó đâm vào sao Mộc.
Trong khi một số kính thiên văn nhỏ hơn đã không còn được sử dụng trong những năm qua,
các kính thiên văn lớn hơn vẫn tiếp tục với các quan sát hàng đầu,
được hỗ trợ bởi các thiết bị thiên văn mới và cải tiến.
La Silla hiện đang sở hữu hai trong số các kính thiên văn 4m tiên tiến hiệu quả nhất trên thế giới:
Kính thiên văn Công nghệ Mới 3,5m, NTT và Kính thiên văn ESO 3,6m.
NTT thực sự đã phá vỡ nền tảng mới về mặt kỹ thuật và thiết kế kính thiên văn, do đó mới có tên như thế.
Đây là kính thiên văn đầu tiên trên thế giới được lắp đặt hệ thống quang học chủ động.
Đó là một bộ piston được gắn vào mặt sau của gương chính.
Những piston này được điều khiển bằng máy tính và chúng liên tục duy trì hình dạng của gương chính
để gương luôn tạo ra những hình ảnh sắc nét nhất có thể.
Lần đầu tiên công nghệ này được ESO phát triển
và ngày nay nó được sử dụng tại VLT và hầu hết các kính thiên văn lớn hiện nay trên thế giới.
Ngoài quang học chủ động, mái vòm của NTT cũng là một thiết kế mang tính cách mạng.
Địa điểm xây dựng La Silla được chọn sau nhiều năm khảo sát đầy thử thách,
một phần cũng là do di chuyển trên lưng ngựa,
ở dãy núi Andes tại Chile vào giữa những năm 60 bởi Tổng giám đốc đầu tiên của ESO,
Otto Heckmann và một số nhà thiên văn học hàng đầu.
Trong những năm tiếp theo, địa điểm trên được xây dựng
và các kính thiên văn cỡ trung đầu tiên đã được dựng lên.
Ngày nay, cơ sở hạ tầng của La Silla cũng được nhiều nước thành viên của ESO sử dụng cho các dự án mũi nhọn
chẳng hạn như kính thiên văn Euler 1,2m của Thụy Sĩ,
kính thiên văn phản ứng nhanh Rapid Eye Mount và thợ săn chớp gamma TAROT
kể cả các cơ sở sử dụng chung với tổ chức khác như Kính Max-Planck 2,2m và Kính thiên văn Đan Mạch 1,5m.
Chiếc máy ảnh Dải Rộng 67 triệu pixel (67-million-pixel Wide Field Imager) gắn trên kính thiên văn 2.2m
đã chụp nhiều hình ảnh ấn tượng về các thiên thể, một trong số chúng đã trở thành biểu tượng của riêng mình.
La Silla là đài thiên văn đầu tiên của ESO ở Chile
và là sự khởi đầu của một việc hợp tác lâu dài và hiệu quả với Chile và cộng đồng khoa học.
Tôi là tiến sĩ J đồng hành cùng ESOcast.
Lần sau hãy cùng tôi tham gia vào một cuộc phiêu lưu khác vào Vũ Trụ.
ESOcast được sản xuất bởi ESO, Đài thiên văn phía Nam của châu Âu. www.eso.org
ESO, Đài thiên văn phía Nam của châu Âu, là tổ chức khoa học và công nghệ liên chính phủ ưu việt trong lĩnh vực thiên văn học
thiết kế, xây dựng và vận hành các kính thiên văn trên mặt đất tiên tiến nhất thế giới.
Transcription by ESO ; translation by — Thanh Sang Mai