Astronomlar ilk defa Güneş sistemi dışındaki bir gezegenin hareketini,
o bağlı bulunduğu yıldızın etrafında dönerken, direkt olarak gözlemeyi başardı.
Gezegen bugüne kadar direkt olarak görüntülenmiş en küçük yörüngeye sahip dış gezegen,
bağlı bulunduğu yıldıza, Satürn ile Güneş arasındaki mesafe kadar yakın.
Bu buluşun ortaya koyduğu gibi, gaz devi gezegenler sadece birkaç milyon yılda oluşabiliyor ki
bu kozmik zamana kıyasla çok kısa bir süredir.
Bu ESOcast!
Avrupa Güney Gözlemevi ESO'nun perde arkasındaki ileri teknoloji bilim ve yaşam.
Ev sahibimiz Dr. J, nam-ı diğer Dr. Joe Liske, ile evrenin sınırlarını araştırıyoruz.
Merhaba ve ESOcast'a hoşgeldiniz.
Bu bölümde, Beta Pictoris yıldızı etrafında dönen bir gezegen hakkında konuşacağız.
Bu yıldız Güneş'in kütlesinin neredeyse iki katı ve yaklaşık 12 milyon yaşında.
12 milyon yıl çok fazla gibi görünmesine rağmen, aslında bu gerçekten çok genç bir yıldız.
Örneğin, Güneş'imiz neredeyse 4.7 milyar yaşında!
Beta Pictoris, tozlu enkaz diski diye adlandırılan bir disk ile
çevrelenmiş yıldızlara en önemli örneklerden biridir.
Disk içersindeki bu enkaz gezegenimsi embriyolar ya da astreoidler gibi,
daha büyük kütleler arasındaki çarpışmalar sonucu oluşmaktadır.
Daha erken gözlemler bu enkaz diskinin aslında çarpık olduğunu
ve yıldızın üzerine doğru düşen kuyruklu yıldızların varlığını çoktan göstermişti.
Bu bulgular yıldız etrafında dönen büyük kütleli bir gezegenin varlığını
güçlü bir şekilde ortaya koymaktadır.
ESO'nun 'Çok Büyük Teleskobu' ile artık
kesin bir kanıta sahibiz.
Yıldız çok genç olduğundan dolayı,
gezegen de sadece birkaç milyon yıl içersinde oluşmuş olmak zorunda.
Bu güzel bir haber çünkü biz zaten genç yıldızlar etrafındaki disklerin
birkaç milyon yıl içersinde dağıldığını biliyorduk.
ve astronomlar dev gezegenlerin bu süre içersinde oluşabildiğini gösteren kanıtlar arıyorlardı.
Gezegen yaklaşık 8 Jüpiter kütlesine sahip.
Gezegen, diskin iç kısımlarında gözlenen çarpıklığı açıklayan, makul bir kütle ve konum değerine sahip.
Takım, ESO'nun Çok Büyük Teleskobu'nun (veya VLT) 4 adet 8.2m'lik
teleskoplarından biri üzerine bağlı olan
NACO cihazını kullandılar.
2003, 2008 ve 2009 yıllarında, Beta Pictoris'in hemen yakın komşuluğunu gözlediler.
2003 yılındaki gözlemler disk içersinde kocaman bir gezegen göstermiş olmasına rağmen,
2008 ve 2009'daki gözlemlerde o ortadan kaybolmuştu.
Halbuki 2009 yılının sonlarına doğru yapılan en son gözlemlerde
gezegen tekrar ortaya çıktı fakat yıldızın diğer tarafında.
Açıkça anlaşılıyor ki, erken gözlemlerde, gezegen yıldızın ön veya arka tarafında gizleniyordu.
Böylece artık, yıldızın etrafında bir taraftan diğer tarafa
hareket eden bir gezegeni ilk defa gerçekten görebiliyoruz.
Bu ayrıca astronomlara gezegen ve yıldız arasındaki mesafeyi daha iyi tahmin etmeleri için olanak da sağlamaktadır.
Bir avuç dolusu hali hazırda görüntülenmiş gezegenler içersinde,
"Beta Pictoris b" olarak adlandırılan bu gezegen
bilinen en küçük yörüngeye sahiptir.
Gezegen yıldızından Dünya-Güneş arasındaki mesafenin 8 ila 14 katı kadar uzaklıkta -veya Astronomi Birimi- yer almaktadır.
Bu yaklaşık olarak Satürn ile Güneş arasındaki mesafe kadardır.
Gezegenin kısa dolanma dönemi, astronomların gelecek 15-20 yıl içersinde,
tüm yörüngeyi kayıt etmelerine olanak sağlayacaktır.
ve Beta Pictoris'in daha detaylı çalışmaları, bir genç dev yıldızın atmosferlerinin
fiziği ve kimyasınının içyüzünü anlamak için olanak sağlayacaktır.
Süper-Jüpiter'ler benzeri Beta Pictoris b Güneş-benzeri yıldızlar etrafında çok nadir bulunur.
Fakat, Fomalhaut ve HR8799 etrafında bulunan yıldızlarla birlikte,
Beta Pictoris b'nin varlığı
Güneş'ten daha büyük kütleli yıldızların oluşumu esnasında üretilen
süper-Jüpiter'lerin daha sık olabileceğini öneriyor.
Bu boyutlardaki gezegenler yıldızlarının etrafındaki diskleri rahatsız ederler,
ve ALMA'nın devrim niteliğindeki, ESO ve uluslararası ortaklar tarafından üretimi devam eden,
yeni milimetre ve milimetre-altı teleskopları ile
kolaylıkla gözlenebilecek yapılar ortaya çıkarırlar.
Birkaç başka dış gezegen daha gözlendi,
ancak onlar Beta Pictoris b'ye kıyasla yıldızlarından daha uzak yörüngelerde konumlanmışlar.
Eğer bunlar Güneş Sistemi'nin üyesi olsalardı,
Neptün'ün yörüngesine yakın veya daha uzak konumda yer alırlardı.
Böyle gezegenlerin oluşum süreçleri
muhtemelen Güneş Sistemi ve Beta Pictoris içersindeki gezegenlerden çok daha farklıdır.
Dış gezegenlerin en son görüntüleri gezegenimsi sistemlerin çeşitliliğini ortaya koymaktadır.
Bunlar arasında Beta Pictoris b, Güneş Sistemi'mizdeki dev gezegenlere
benzer süreçler sonucunda oluşma ihtimali olan en ümit verici aday gezegendir.
Bu Dr. J, ESOcast yayınına son veriyorum.
Gelecek sefer başka bir kozmik serüvende bana eşlik edin.
ESOcast, Avrupa Güney Gözlemevi, ESO, tarafından yapıldı.
Avrupa Güney Gözlemevi, ESO, dünyanın en gelişmiş yeryüzü teleskoplarını dizayn eden, düzenleyen ve yöneten
astronomide en onde gelen hükümetler arası bilim ve teknoloji organizasyonudur.
Ceviri: Selcuk Topal (ESOcast Team Turkey)
Artık ESO'nun hızına yetiştiniz,
Hubble ile 'bu Dünya'nın dışına' yönelin.
Hubblecast, dünyanın en tanınmış ve ödüle layık görülmüş uzay teleskobu olan NASA/ESA
Hubble Uzay Teleskobu'nun en son keşiflerini gözler önüne serer.