Astronomowie obserwują niebo w Obserwatorium ESO Paranal
na chilijskiej pustyni Atakama.
W ciągu jednej nocy teleskopy na górze
zbiorą około 125 gigabajtów danych, ilość wystarczającą do zapełnienia 25 płyt DVD.
Do tej pory codzienne wysyłanie tej ilości danych
do siedziby ESO w Garching w Niemczech
było wielkim wyzwaniem technicznym.
Ale nowe, szybkie łącze daje nadzieje na to, że te trudności to już przeszłość.
To jest ESOcast!
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO,
Europejskim Obserwatorium Południowym.
Eksplorowanie dalekich granic z naszym gospodarzem Dr J, a.k.a. dr Joe Liske.
Cześć! Witam w kolejnym odcinku ESOcast.
Dzisiaj odwiedzimy jałowy krajobraz chilijskiej pustyni Atakama.
To tutaj międzynarodowe konsorcjum obejmujące m.in. ESO
ukończyło niedawno instalowanie nowego szybkiego kabla do przesyłu danych.
Jest to część projektu usprawnienia połączeń komunikacyjnych pomiędzy
Obserwatorium Paranal i siedzibą ESO w Niemczech.
Projekt nosi nazwę Udostępnianie Wirtualnego Dostępu do Południowych Obserwatoriów Ameryki Łacińskiej
w skrócie EVALSO.
Jest częściowo finansowany przez 7. Program Ramowy Komisji Europejskiej.
Siedziba ESO w Garching kilka tygodni przed ukończeniem EVALSO.
Lokalizacja ta znajduje się pięć stref czasowych i 11,5 tysiąca kilometrów od Paranal.
Dla astronomów w Chile mogła już skończyć się noc, ale tutaj praca wre w pełni:
szybkie serwery pobierają i archiwizują nowe obserwacje z VLT.
Z powodu ograniczonej przepustowości połączenia mikrofalowego
pomiędzy Paranal, a internetową siecią szkieletową,
nie zawsze można otrzymać obserwacje bezpośrednio.
Zwykle dane VLT napływają w ciągu kilku minut, ale czasami zajmuje to wiele godzin.
Opóźnienia tej wielkości nie są wielkim problemem,
ale praca niedawno uruchomionego teleskopu VISTA,
Teleskopu do Astronomicznych Przeglądów Widzialnych i Podczerwonych,
stanowi znacznie większe wyzwanie,
gdyż każdej nocy wytwarza około cztery razy więcej danych niż VLT.
W przeszłości połączenie pomiędzy obserwatorium, a światem zewnętrznym
polegało na łączu mikrofalowym, które było ograniczone.
Nawet po modernizacji było w stanie transferować dane
z prędkością na podobnym poziomie co szerokopasmowe domowe łącze internetowe.
A musiało obsłużyć całą astronomiczną infrastrukturę
z kilkoma światowej klasy teleskopami, jak i normalny ruch internetowy i e-mailowy
od ponad 100 pracujących tutaj osób.
Oznaczało to konieczność limitowania łącza.
W szczególności dane z VISTA nie mogły być wysyłane poprzez to połączenie,
ponieważ tempo napływu danych zdecydowanie przekraczało przepustowość łącza.
Obserwacje z tego teleskopu musiały być przechowywane najpierw na dyskach twardych,
a potem fizycznie wysyłane do Europy.
Proste, ale niezbyt praktyczne rozwiązanie dla najnowocześniejszego obserwatorium.
W sercu EVALSO znajduje się 100 km nowego kabla sieciowego
łączącego chilijskie miasto Anfofagasta z dwoma obserwatoriami:
Paranal oraz Cerro Armazones.
Armazones oraz sąsiadujący z nim szczyt są obecnie miejscem
obserwatorium Ruhr-University of Bochum,
a jeśli plany zostaną zrealizowane, na szczycie góry w ciągu nadchodzącej dekady zostanie wybudowany
Ogromnie Wielki Teleskop Europejski (E-ELT).
W praktycznym znaczeniu
EVALSO jest ponad sto razy szybsze niż stare łącze mikrofalowe,
może także być modernizowane i stać się jeszcze szybsze.
Poprzez EVALSO
cały film DVD może być wysłany z Paranal do siedziby ESO w ciągu sekund.
Za pomocą łącza mikrofalowego zajęłoby to ponad godzinę!
Oznacza to, że EVALSO nie tylko uczyniło pracę ESO szybszą i łatwiejszą,
ale otworzyło możliwości dla nowych sposobów pracy
dla pracowników i użytkowników obserwatoriów.
Wszystko sprowadza się do tego.
Wewnątrz kabla znajduje się wiązka światłowodów.
Każdy z nich ma grubość zaledwie dwukrotnie większą niż ludzki włos,
a całość jest otoczona przez warstwę ochronną.
Cyfrowa informacja jest kodowana jako seria ekstremalnie krótkich impulsów świetlnych.
Są one przesyłane światłowodem i dekodowane na drugim końcu.
To wypróbowana i przetestowana technologia
stosowana w międzynarodowych rozmowach telefonicznych i połączeniach internetowych,
pozwalająca na bardzo szybkie przesyłanie wielkich ilości danych.
Więc mimo, że to tylko zwykły kabel, ma szanse na dokonanie wielkich zmian w Paranal.
EVALSO będzie oznaczać płynniejsze i szybsze operowanie VLT
i zmianę tempa pracy teleskopu VISTA.
Kadra w Europie będzie teraz w stanie pracować zdalnie ze swoimi współpracownikami w Chile,
bez konieczności wykonywania długich podróży do Paranal,
ponieważ wideokonferencje będą prostsze i o lepszej jakości.
W przypadku nagłych zdarzeń, takich jak rozbłyski gamma,
które można obserwować tylko przez kilka godzin,
oznacza to, że znajdujący się daleko eksperci będą mogli w pełni brać udział w akcji
prawie jakby byli na miejscu.
Ma to decydujące znaczenie, gdyż nie ma wystarczającej ilości czasu na podróż do obserwatorium,
zanim rozbłysk gamma zniknie.
Dla VISTA zmiany będą bardziej fundamentalne.
Wkrótce dane z tego teleskopu będą natychmiast przesyłane do Europy do analizy.
Więc zamiast długiego oczekiwania do dziesięciu dni na transport dysków twardych do Niemiec,
kadra w siedzibie ESO będzie miała nieustanny wirtualny dostęp do danych.
Po ukończeniu prac i testów
EVALSO rozpoczyna właśnie działanie.
Teraz daleki szczyt górski w Chile nie czuje się już tak odległy jak kiedyś.
Tutaj Dr J, kończę dzisiejszy ESOcast.
Dołączcie do mnie kolejnym razem w nowej kosmicznej przygodzie.
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe.
ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.
Tłumaczenie: Krzysztof Czart
Teraz, gdy poznałeś ESO,
spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a
Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia dokonane za pomocą najbardziej znanego i cenionego
kosmicznego obserwatorium: Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.