Sterownia Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) w Paranal.
To stąd astronomowie obserwują niebo
za pomocą zaawansowanych możliwości
tej nowoczesnej instalacji
na chilijskiej pustyni Atakama.
Z dużą biegłością
naukowcy i operatorzy teleskopu
kontrolują VLT
i rutynowo wykonują skomplikowane obserwacje.
Nagle słychać dzwonek alarmu
który przykuwa uwagę zespołu.
To jest ESOcast!
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO,
Europejskim Obserwatorium Południowym.
Eksplorujemy granice kosmosu z naszym gościem dr. J., a.k.a. dr Joe Liske.
Cześć, witam w ESOcast.
W tym odcinku poznamy tzw. Tryb Szybkiej Reakcji (Rapid Response Mode)
Bardzo Dużego Teleskopu (VLT).
Celem tego trybu obserwacji są badania rozbłysków gamma
w zaledwie kilka minut po ich detekcji na niebie.
Ponieważ optyczna poświata błysku gamma słabnie bardzo gwałtownie,
obserwacje trzeba rozpocząć tak szybko jak to możliwe
po początkowym odkryciu rozbłysku.
VLT wykonuje te krytyczne w czasie obserwacje lepiej
niż jakikolwiek inny teleskop.
Rozbłyski gamma są najpotężniejszymi eksplozjami we Wszechświecie.
Astronomowie nie do końca rozumieją ich pochodzenie,
ale uważa się, że mogą być powodowane przez niesamowicie energetyczne zdarzenia,
takie jak zapadanie się masywnych gwiazd.
Rozbłyski gamma są tak energetyczne,
że na krótką chwilę świecą jaśniej niż cała pozostała część ich macierzystej galaktyki.
W kilka sekund produkują więcej energii
niż Słońce wytworzy w ciągu całego swojego życia.
Gdy zgaśnie błysk promieniowania gamma,
zwykle przez kilka godzin można wykryć optyczną poświatę.
Astronomowie obserwują ją, aby dowiedzieć się więcej na temat tego jak i dlaczego zdarzają się błyski gamma.
Ponieważ rozbłyski gamma zwykle zdarzają się na bardzo dużych odległościach od Ziemi,
ich poświata jest słaba.
Na dodatek poświata bardzo szybko słabnie
i w ciągu kilku godzin może stać się słabsza aż 500 razy.
Tak więc, aby dowiedzieć się więcej na temat natury błysków gamma
i wpływu eksplozji na otoczenie,
muszą być obserwowane najszybciej jak to możliwe.
VLT jest perfekcyjnie wyposażony do uzyskiwania
obserwacji błysków gamma w wysokiej rozdzielczości.
Jednak zanim może zacząć pracę, rozbłysk trzeba najpierw odkryć.
Na błyski gamma poluje satelita Swift,
wyposażony w szerokokątny Teleskop Alarmowy Rozbłysków (Burst Alert Telescope).
Gdy rozbłysk zostanie odkryty i potwierdzony,
jest natychmiast raportowany do VLT i innych obserwatoriów.
Alarm na konsoli VLT
oznacza dla astronomów, że poproszono o aktywację
Trybu Szybkiej Reakcji.
Naukowcy muszą potwierdzić, czy teleskop VLT może bezpiecznie zostać przesunięty
i w ciągu sekund zatrzymywane są wszystkie trwające obserwacje.
Następnie system uruchamia obserwacje automatyczne
bez jakiejkolwiek ludzkiej interwencji,
z wyjątkiem ustawienia szczeliny spektrografu.
Automatyczna procedura gwarantuje szybkie i dokładne obserwacje.
VLT pozwala astronomom na rozpoczęcie
obserwacji w ciągu zaledwie kilku minut po wykryciu przez satelitę Swift
W przypadku zjawisk tak krótkotrwałych może to oznaczać różnicę
pomiędzy wykonaniem wysokiej jakości obserwacji, a nie zobaczeniem niczego.
Ale VLT w Obserwatorium Paranal nie jest jedynym instrumentem ESO,
który prowadzi obserwacje rozbłysków gamma.
W Obserwatorium La Silla także są
teleskopy, które mogą obserwować tego rodzaju zjawiska.
2,2-metrowy teleskop MPG/ESO posiada
instrument GROND, który wykonuje zdjęcia poświaty
jednocześnie w siedmiu różnych barwach.
Daje to astronomom kolejne informacje na temat fizyki błysków gamma.
Dodatkowo są jeszcze dwa mniejsze teleskopy,
60-cm REM oraz 25-cm TAROT,
także pracujące w La Silla.
Te automatyczne teleskopy zostały zaprojektowane do natychmiastowego
reagowanie gdy tylko otrzymają alert o rozbłysku gamma,
umożliwiając rozpoczęcie obserwacji w ciągu kilku sekund.
Naukowcy zgadzają się, że rozbłyski gamma
są powiązane z formowaniem się czarnych dziur,
ale do tej pory dokładna natura rozbłysków pozostaje enigmatyczna
i potrzeba większej ilości danych spektroskopowych w wysokiej rozdzielczości.
VLT oferuje olbrzymią powierzchnię zbierającą światło i wysoką rozdzielczość.
Na dodatek jest wyposażony w zestaw nowoczesnych instrumentów.
Jest to kombinacja niesamowitego potencjału obserwacyjnego VLT
z ultraszybkim czasem reakcji,
co dostarcza danych świetnej jakości
dla naukowców, którzy badają rozbłyski gamma.
Tryb Szybkiej Reakcji na VLT
będzie uruchomiony jeszcze wiele razy w przyszłości,
a ESO będzie kontynuować zbieranie pierwszej klasy danych na temat błysków gamma
– danych, które pewnego dnia być może pomogą odkryć sekrety
najbardziej energetycznych eksplozji we Wszechświecie.
Tutaj Dr J, kończę już ten ESOcast.
Odwiedźcie mnie ponownie w kolejnej kosmicznej przygodzie.
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe.
ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.
Tłumaczenie: Krzysztof Czart
Teraz, gdy poznałeś ESO,
spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a
Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia
Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.