ALMA,
najbardziej złożone naziemne obserwatorium na świecie,
właśnie zostało otwarte.
Teleskop ciągle jest w budowie,
a jego możliwości będą rosnąć w nadchodzących latach.
Ale nawet na wczesnym etapie
obrazy ukazują widok Wszechświata, którego nie dostrzeżemy zwykłymi teleskopami.
Tysiące naukowców z całego świata
konkurowało, aby zostać pierwszymi użytkownikami ALMA.
Mają nadzieję zbadać najciemniejsze, najzimniejsze, najdalsze
i najbardziej ukryte sekrety kosmosu.
To jest ESOcast!
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO,
Europejskim Obserwatorium Południowym.
Eksplorowanie dalekich granic z naszym gospodarzem Dr J, a.k.a. dr Joe Liske.
Cześć! Witam w ESOcast.
W tym odcinku mamy najnowsze informacje na temat sieci ALMA,
Atacama Large Millimeter/submillimeter Array,
która rozpoczyna swoje pierwsze obserwacje naukowe.
Pokażemy pierwsze opublikowane zdjęcie z ALMA:
dramatyczny widok galaktyk, które przechodzą kosmiczną kolizję!
Dowiemy się jak niecierpliwie astronomowie z całego świata czekali,
aby dostać w swoje ręce ten rewolucyjny teleskop
i odkryć dlaczego jest to tylko początek dla obserwatorium.
Jak dotąd jedynie około jedna trzecia z 66 anten ALMA
została zainstalowana w obserwatorium na płaskowyżu Chajnantor,
5000 metrów n.p.m. w Andach Chilijskich.
Obecnie, jeszcze przed ukończeniem,
ALMA już jest najpotężniejszym teleskopem swojego typu.
ALMA obserwuje Wszechświat w zakresie fal milimetrowych i submilimetrowych,
prawie tysiąc razy dłuższych niż światło widzialne.
Użycie dłuższych fal pozwala astronomom
badać w kosmosie obiekty ekstremalnie zimne,
które przez normalne teleskopy wydają się ciemne.
Co więcej,
fale te są także bardzo użyteczne do spoglądania w gęste obłoki kosmicznego pyłu
i obserwowania bardzo odległych obiektów we wczesnym Wszechświecie.
ALMA jest znacząco różna od teleskopów optycznych i podczerwonych.
Poza patrzeniem na dłuższe fale
pracuje w zupełnie inny sposób.
Zamiast jednego dużego teleskopu
ALMA używa sieci anten
rozproszonej na odległościach do 16 kilometrów.
Widok ze wszystkich anten jest łączony w jeden obraz
przez jeden z najszybszych na świecie superkomputerów specjalnego przeznaczenia,
korelator ALMA,
który wykonuje 17 biliardów operacji na sekundę.
Z tych powodów obrazy z ALMA
nie wyglądają jak typowe zdjęcia kosmosu.
Zespół ALMA był zajęty
w ostatnich miesiącach testowaniem systemów obserwatorium,
w ramach przygotowań do pierwszej rundy obserwacji naukowych.
Jednym z rezultatów testów jest pierwsze opublikowane zdjęcia z ALMA.
Obraz został uzyskany zaledwie dwunastoma antenami
- to mniej niż będzie pracować przy pierwszych obserwacjach naukowych
oraz po ukończeniu obserwatorium -
Dodatkowo anteny rozmieszczone są znacznie bliżej siebie.
Oba te czynniki czynią nowe zdjęcie
jedynie przedsmakiem tego, co nas czeka.
Galaktyki Anteny są parą zderzających się galaktyk
o znacznie zaburzonych kształtach.
O ile światło widzialne pokazuje nam gwiazdy w galaktykach,
widok z ALMA ujawnia obłoki gęstego, chłodnego gazu, z których formują się nowe gwiazdy.
Masywne koncentracje gazu są znajdowane nie tylko w sercach obu galaktyk,
ale także w chaotycznym obszarze, w którym się zderzają.
Całkowita ilość gazu to miliardy mas Słońca
- bogaty rezerwuar materiału dla przyszłych generacji gwiazd.
Obserwacje tego typu będą niezbędne dla zrozumienia
w jaki sposób kolizje galaktyk wzbudzają narodziny nowych gwiazd.
To tylko jeden przykład tego, jak ALMA ukazuje części Wszechświata,
których nie widać w teleskopach pracujących w świetle widzialnym i podczerwonym.
W najbliższym roku
ostrość, szybkość i jakość obserwacji będzie znacząco rosnąć,
gdy dostępnych stanie się więcej anten i wzrośnie rozmiar sieci.
Ale nawet z tylko częścią anten będących w użytkowaniu,
zdjęcie już jest najlepszym wykonanym kiedykolwiek obrazem Galaktyk Anten
na falach submilimetrowych.
ALMA jest w stanie zaakceptować jedynie około stu projektów
w trakcie pierwszej dziewięciomiesięcznej rundy obserwacji.
Mimo tego w trakcie ostatnich kilku miesięcy
astronomowie z całego świata nadesłali ponad 900 aplikacji na użycie teleskopu,
co jest rekordem zainteresowania.
Zwycięskie projekty zostały wybrane w oparciu o jakość naukową,
regionalną różnorodność
i dopasowanie do głównych celów naukowych ALMA.
Posłuchajmy kilku astronomów, którzy planują używać ALMA,
dlaczego są tak podeskcytowani tym nowym teleskopem.
Jednym z głównych powodów, dla których budujemy ALMA,
są w istocie badania narodzin Układu Słonecznego.
Układ Słoneczny powstał 4,5 miliarda lat temu.
Chcielibyśmy zrozumieć w jaki sposób powstają inne systemy słoneczne.
ALMA ma skalę, czułość i rozdzielczość
odpowiednią do szczegółowych badań systemów słonecznych podobnych do naszego,
formujących się niedaleko w naszej Galaktyce.
Patrzę na obłoki molekularne w sąsiednich galaktykach.
To z obłoków molekularnych pochodzą gwiazdy.
Obłoki są zbudowane z bardzo chłodnego gazu.
Badania warunków fizycznych w obłokach
pomaga nam zrozumieć proces formowania się gwiazd.
Obecnie możemy badać obłoki molekularne tylko dla pobliskich galaktyk,
do około 30 milionów lat świetlnych.
Dzięki ALMA będziemy mogli zbadać indywidualne obłoki w galaktykach
położonych znacznie dalej.
ALMA będzie bardzo ważnym instrumentem, który
nauczy nas fizyki stojącej za czarną dziurą w centrum Drogi Mlecznej.
Cały poruszający się pył,
może przesłonić część obserwacji na krótszych falach.
Z bardzo dużą rozdzielczością kątową w paśmie submilimetrowym
teleskop ALMA będzie jednak w stanie prowadzić obserwacje.
Będziemy mogli szczegółowo spojrzeć na detale wokół czarnej dziury.
Znamy niektóre galaktyki, które istnieją w bardzo odległym Wszechświecie,
widoczne tylko w określonych długościach fali.
Na przykład
wiemy o radiogalaktykach,
których nie obserwuje się w innych zakresach długości fali,
nawet za pomocą najsilniejszych teleskopów.
Czekamy na ALMA,
która da nam możliwość zrozumienia czym są te galaktyki
i co się z nimi dzieje.
Prace konstrukcyjne partnerskich organizacji ALMA
z Europy, Ameryki Północnej i Azji Wschodniej,
będą kontynuowane podczas pierwszych obserwacji naukowych.
Obserwatorium będzie ukończone do 2013 r.
i będzie posiadać 66 anten
rozmieszczonych na dystansach do 16 kilometrów.
Odsłonięcie niesamowitego potencjału obserwacyjnego ALMA
zrewolucjonizuje wiele obszarów astronomii
i umożliwi nam głębsze zrozumienie Wszechświata.
Tutaj Dr J. Kończę ESOcast.
Dołączcie do mnie kolejnym razem w nowej kosmicznej przygodzie.
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe.
ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.
Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), jest międzynarodowym projektem, będącym partnerstwem pomiędzy Europą, Ameryką Północną i Azją Wschodnią, we współpracy z Chile.
Tłumaczenie: Krzysztof Czart
Teraz, gdy poznałeś ESO,
spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a
Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia dokonane za pomocą najbardziej znanego i cenionego
kosmicznego obserwatorium: Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.