Lần đầu tiên các nhà thiên văn học đã đo đạc chính xác
kích thước của hành tinh lùn Eris.
Họ đã bắt được nó trong lúc hành tinh đi ngang qua một ngôi sao mờ,
bằng cách sử dụng kính thiên văn TRAPPIST của Bỉ tại đài thiên văn La Silla của ESO,
cùng với hai kính thiên văn khác ở Chile.
Quan sát mới cho thấy Eris gần như là người song sinh hoàn hảo của Sao Diêm Vương về kích thước.
Eris dường như có tính phản xạ cực kỳ cao
có lẽ vì nó được bao phủ trong một lớp khí quyển mỏng, lạnh giá.
Đây là chương trình ESOcast!
Với nền khoa học hiện đại và những chuyện hậu trường của ESO,
Đài thiên văn phía Nam của châu Âu.
Cùng khám phá ranh giới tận cùng của Vũ Trụ với Tiến sĩ J., hay Tiến sĩ Joe Liske.
Tập 38: Ở đằng xa Eris là song sinh của Sao Diêm Vương
Trong tập này, chúng ta sẽ cùng xem quan sát mới về hành tinh lùn xa xôi Eris
khi nó đi ngang qua một ngôi sao ở phía sau.
-- hiện tượng này có tên là che khuất --
và kết quả thu được từ quan sát này.
"Che khuất" tương tự như hiện tượng nhật thực
-- ngôi sao ở phía sau vật thể biến mất rồi xuất hiện trở lại ở phía bên kia.
Khi nhìn từ Trái đất, độ sáng của ngôi sao ở hậu cảnh đột nhiên giảm xuống
và sau đó đột nhiên trở lại như trước.
Bằng cách quan sát hai sự kiện này,
các nhà thiên văn học có thể đo kích thước và hình dạng của vật thể gây ra hiện tượng che khuất.
Nếu biết được khối lượng của vật thể, họ có thể xác định được mật độ của nó.
Hiện tượng che khuất sao gây ra bởi vật thể ở xa trong Hệ Mặt Trời rất khó quan sát
do kích thước của thiên thể khá nhỏ.
Nhưng che khuất thường là cách duy nhất để tìm hiểu về vật thể xa xôi này,
do chúng ở quá xa và quá nhỏ nên khi quan sát, chúng chỉ là những điểm sáng mờ nhạt,
cho dù có được quan sát bằng kính thiên văn mạnh mẽ đi chăng nữa.
Kỹ thuật che khuất thiên thể đã cho phép các nhà thiên văn học tìm hiểu thêm rất nhiều
về hành tinh lùn Eris.
Vào năm 2005, Eris được nhận định là một thiên thể lớn trong Hệ Mặt Trời
Phát hiện này là một trong nhiều yếu tố đưa đến việc lập nên một nhóm phân loại thiên thể mới
gọi là hành tinh lùn
và xếp loại lại Sao Diêm Vương từ hành tinh sang hành tinh lùn vào năm 2006.
Hiện tại, Eris có khoảng cách gấp ba lần so với khoảng cách từ Mặt Trời đến Sao Diêm Vương,
và được cho là lớn hơn khoảng 25% so với hành tinh lùn đó.
Nhưng thực tế, quan sát mới cho thấy Eris có kích thước gần như tương tự Sao Diêm Vương,
với đường kính khoảng 2330 km.
Vì Eris cũng có một mặt trăng, có tên là Dysnomia,
nên các nhà thiên văn học cũng có thể tính toán khối lượng của Eris
bằng cách nghiên cứu cẩn thận quỹ đạo của mặt trăng này.
Sử dụng đường kính mới và khối lượng đã biết, sau đó tính toán mật độ của Eris,
cho thấy khối lượng thiên thể này lớn hơn nhiều so với dự đoán trước đây.
Eris dường như là một khối đá được bao quanh bởi một lớp băng dày.
Hành tinh lùn này phản xạ gần như toàn bộ ánh sáng chiếu vào nó
- bề mặt của nó thậm chí còn sáng hơn cả tuyết trắng trên Trái Đất.
Eris có lẽ được bao phủ trong một lớp khí quyển đông lạnh rất mỏng
có khả năng gồm ni-tơ đông lạnh hòa lẫn với mê-tan.
Kết quả của bầu khí quyển lạnh giá của Eris có khả năng
do quỹ đạo kéo dài của hành tinh lùn đưa nó ra xa Mặt Trời.
Những quan sát mới quan trọng này, được thực hiện với kính thiên văn tương đối nhỏ,
cho phép các nhà thiên văn học đo đạc những đặc điểm của Eris với độ chi tiết tốt hơn bao giờ hết.
Đây là một bước tiến trong việc tìm hiểu nhiều vật thể bí ẩn
nằm trong những khu vực xa xôi của Hệ Mặt Trời.
Tôi là Tiến sĩ J. đồng hành cùng chương trình ESOcast.
Lần sau hãy cùng tôi tham gia một cuộc phiêu lưu khác vào Vũ Trụ.
ESOcast được sản xuất bởi ESO, Đài thiên văn phía Nam của châu Âu.
ESO, Đài thiên văn phía Nam của châu Âu,
là tổ chức khoa học và công nghệ liên chính phủ hàng đầu trong lĩnh vực thiên văn học
thiết kế, xây dựng và vận hành nhiều kính thiên văn trên mặt đất tiên tiến nhất thế giới.
Transcription by ESO; translation by — Thanh Sang Mai.
Cảm ơn bạn đã đồng hành cùng ESO.
Cùng bay ra khỏi thế giới này với Hubble.
Chương trình Hubblecast giới thiệu nhiều khám phá mới mẻ
của đài quan sát ngoài không gian nổi tiếng nhất thế giới
Kính thiên văn Không gian Hubble của NASA / ESA