Vào năm 2014, tại đỉnh ngọn núi Cerro Amazones ở trung tâm sa mạc Atacama tại Chile,
đã được san phẳng bằng một vụ nổ cực lớn.
Với kết quả là một khu đất bằng phẳng,
đặt nền móng đầu tiên cho dự án lớn nhất từ trước tới nay của ESO.
- xây dựng Kính thiên văn Cực Lớn châu Âu (European Extremely Large Telescope),
hoặc viết tắt là E-ELT.
Hiện tại ESO đã trao bản hợp đồng lớn nhất trong nền thiên văn học trên mặt đất
-- cho việc xây dựng mái vòm và cấu trúc kính thiên văn của E-ELT.
Vì vậy, đây là một dịp tốt để xem kính E-ELT trông như thế nào.
Đây là chương trình ESOcast!
Với nền khoa học hiện đại và những chuyện hậu trường tại ESO,
Đài thiên văn Phía Nam của châu Âu.
Tập 84 // Giới thiệu Thiết kế Mới của Kính E-ELT
Cách Đài thiên văn Paranal không xa, Cerro Armazones sẽ là nhà của E-ELT,
một trong những thế hệ tiếp theo của kính thiên văn khổng lồ.
Một tấm gương chính có đường kính 39m, và một mái vòm bảo vệ cao gần 80 m,
là một trong những dự án thiên văn học lớn nhất từng được thực hiện
- thực sự là một chiếc kính thiên văn cực đại!
E-ELT cũng như bao kính thiên văn khổng lồ khác, một kính thiên văn phản xạ
-- gương là yếu tố then chốt để kính hoạt động, và có đến tận năm tấm.
Bằng cách phản xạ ánh sáng từ gương này sang gương khác,
thiết kế này làm cho chiếc kính thiên văn tương đối chắc chắn và gọn.
Nếu không có tổ hợp gương để phản xạ ánh sáng, chiếc kính sẽ còn lớn hơn nữa!
Tổ hợp gương còn có thể được dùng làm công cụ điều chỉnh
nhằm thu được càng nhiều hình ảnh chất lượng càng tốt.
Gương chính được được phân đoạn thành 798 gương nhỏ,
hợp lại tạo nên một bề mặt phản xạ có đường kính 39m.
Ánh sáng mờ từ nhiều thiên thể ở xa được phản xạ từ gương chính sang bốn gương khác,
cuối cùng được chuyển đến khu tập trung, nơi các thiết bị khoa học phức tạp sẽ được lắp đặt.
Gương M4 là một loại gương đặc biệt.
Nó là một tấm gương rất mỏng, linh hoạt nằm ở trung tâm hệ thống quang học thích ứng của E-ELT.
Hệ thống quang học thích ứng duỗi và uốn cong gương bằng những tác động nhỏ và có độ chính xác cao
để hạn chế hiệu ứng làm mờ ảnh do tác động bởi bầu khí quyển Trái Đất.
Điều này sẽ cho phép E-ELT chụp ảnh của nhiều thiên thể
sắc nét hơn cả Kính thiên văn Không gian Hubble lên đến 15 lần.
E-ELT sẽ được trang bị nhiều thiết bị khoa học hàng đầu thế giới
trở thành kính thiên văn mạnh nhất trên thế giới.
Công việc đã sẵn sàng để thiết kế những cỗ máy này,
giúp khai thác sức mạnh quan sát khổng lồ của kính thiên văn.
Đúng là không thể phủ nhận sự hoành tráng về mặt kỹ thuật,
cũng đừng quên rằng chúng ta làm tất cả là vì khoa học.
Là chiếc kính thiên văn lớn nhất và phức tạp nhất từng được xây dựng
E-ELT sẽ đưa chúng ta vào một kỷ nguyên mới trong lĩnh vực thiên văn học quan sát.
Tấm gương chính khổng lồ của kính sẽ làm hai việc
làm cho E-ELT trở nên nổi bật hơn nhiều so với thế hệ kính thiên văn lớn hiện tại.
Đầu tiên, E-ELT sẽ thu thập ánh sáng gấp 15 lần
so với bất kỳ kính thiên văn quang học nào khác đang hoạt động ngày nay,
cho phép các nhà khoa học quan sát nhiều thiên thể mờ hơn so với hiện tại.
Và thứ hai, khi kết hợp với hệ thống quang học thích ứng,
kính sẽ tạo ra hình ảnh sắc nét hơn và chi tiết hơn so với nhiều kính thiên văn khác.
Điều này sẽ cho phép các nhà thiên văn nghiên cứu
các hành tinh quay xung quanh ngôi sao với chi tiết đáng kinh ngạc.
Chúng ta sẽ tìm hiểu về sự hình thành của hành tinh và những điều kiện trên bề mặt của chúng.
Biết đâu chúng ta thậm chí có thể tìm thấy một hành tinh tương tự như Trái Đất,
và hy vọng tìm thấy bằng chứng về sự sống ở một thế giới khác.
Và những bí ẩn của Vũ Trụ sâu thẳm sẽ được tiết lộ bằng nhiều cách hoàn toàn mới.
E-ELT sẽ trả lời cho nhiều câu hỏi quan trọng về những gì đang diễn ra trong Vũ Trụ của chúng ta
và những điều mà có thể xảy đến trong tương lai
Nó sẽ cho phép chúng ta nghiên cứu về sự tiến hóa của các thiên hà từ thời sơ khai của Vũ Trụ,
và sẽ cho chúng ta biết thêm về một số sự kiện mãnh liệt nhất của tự nhiên,
khi lỗ đen tại trung tâm của nhiều thiên hà bồi đắp vật chất và trở thành nhân thiên hà hoạt động.
ESO có lịch sử phát triển lâu dài và tự hào về việc thúc đẩy sự phát triển của thiên văn học vượt xa hơn
- trong cả khoa học và kỹ thuật.
E-ELT là bước tiếp theo trong nhiệm vụ đặc biệt của ESO
- đúng hơn là nhiệm vụ đặc biệt của nhân loại - để làm sáng tỏ những bức màn bí ẩn của Vũ Trụ.
Đây thực sự là một bước tiến lớn, nhưng chưa hẳn là bước cuối cùng.
ESOcast được sản xuất tại ESO, Đài Thiên văn Phía Nam của châu Âu.
ESO thiết kế, xây dựng và vận hành nhiều kính thiên văn trên mặt đất tiên tiến nhất thế giới.
Transcription by ESO; translation by — Thanh Sang Mai