Wykorzystując całą flotę teleskopów ESO, astronomowie
po raz pierwszy zaobserwowali optyczny odpowiednik fal grawitacyjnych:
wybuch kilonowej w wyniku połączenia się dwóch gwiazd neutronowych.
Odcinek 133 // Teleskopy ESO obserwują światło ze źródła fal grawitacyjnych
17 sierpnia 2017 roku
współpracujące ze sobą detektory LIGO-VIRGO wykryły fale grawitacyjne zniekształcające strukturę czasoprzestrzeni.
Zaledwie dwie sekundy później dwa teleskopy kosmiczne od ESA i NASA
dostrzegły również krótki rozbłysk gamma pochodzący z tego samego obszaru nieba.
Taki zbieg okoliczności nie miał wcześniej miejsca
i wzbudził nadzieję, że astronomowie stali się świadkami katastroficznego wydarzenia —
eksplozji w wyniku połączenia się dwóch gwiazd neutronowych.
Jeśli tak, to optyczny odpowiednik znany jako kilonowa, powinien się pojawić.
Rozpoczęło się polowanie!
ESO i teleskopy partnerskie w Chile
dołączyły do innych obserwatoriów w poszukiwaniu nowego źródła światła.
Szukali igły w stogu siana —
nowego nikłego światełka pośród milionów gwiazd.
I co zadziwiające, znaleźli je zaledwie kilka godzin później —
w galaktyce NGC 4993
oddalonej od Ziemi o 130 milionów lat świetlnych.
W ciągu następnych kilku tygodni
astronomowie używali ponad 10 różnych instrumentów na licznych teleskopach ESO do obserwacji kilonowej.
W zderzeniu dwóch gwiazd neutronowych, niczym w piecu, wykuwanych jest większość pierwiastków chemicznych cięższych od żelaza.
Kilonowa, 1000 razy jaśniejsza od zwykłej nowej,
rozsiewa nowo powstałe pierwiastki po otaczającej ją przestrzeni.
Są nimi złoto w biżuterii, platyna w katalizatorach samochodowych
oraz uran w reaktorach jądrowych.
Taka eksplozja nigdy wcześniej nie została potwierdzona,
a teraz może być badana szczegółowo!
Obserwacje ESO ujawniły niezwykłe i szybko zmieniające się zjawisko, w ścisłej zgodności z teorią.
Ciężkie, radioaktywne pierwiastki zostały wyrzucone w przestrzeń z prędkością jednej piątej prędkości światła.
W zaledwie kilka dni kolor kilonowej zmienił się z niebieskiego na czerwony,
szybciej niż w jakiejkolwiek wcześniej zaobserwowanej gwiezdnej eksplozji.
Dzięki ekspresowej reakcji zespołów wykwalifikowanych naukowców i bardzo szerokiemu wachlarzowi instrumentów ESO,
ta kilonowa została zlokalizowana i zbadana w rozległym zakresie długości fal w ciągu zaledwie kilku dni.
To wydarzenie jest początkiem nowej epoki astronomii wieloaspektowej.
Po raz pierwszy w historii możemy połączyć informacje niesione przez światło widzialne i fale grawitacyjne,
aby w zupełnie nowy sposób badać Wszechświat.
Transkrypcja ESO. Tłumaczenie Paulina Karczmarek