Evinizin ve evrenin en az bir ortak noktası var – ikisi de çok tozlu yerler olabilirler.
Uzun bir tatilden sonra eve döndüğünüzde, pencerelerinizin
dışarıyı görmenizi engelleyecek kadar tozlandığını fark edebilirsiniz.
Şaşırtıcı bir biçimde, astronomlar da optik teleskopları kullanırken benzer bir problemle karşılaşıyorlar –
optik, yani bizim gördüğümüz ışığın aynısını görebilen teleskoplar.
Bu teleskoplar, evrenin en tozlu yerlerinin ötesini göremiyorlar,
çünkü toz, görüntüyü engelleyen karanlık bir duvar rolünü üstleniyor.
Dışarıda, tozlu camın ötesinde gerçekleşen bir sürü ilginç olayı kaçırabileceğiniz gibi,
evrendeki en önemli olayların bazıları da bu devasa soğuk gaz ve toz bulutlarının içinde gerçekleşiyor.
Örneğin yıldızlar ve gezegenler, pek çok teleskop için karanlık olan bu bulutların içinde doğuyorlar.
Astronomlar bu doğumların nasıl gerçekleştiğini anlamak istiyorlar,
zira hem yıldızlar hem de gezegenleri yaşam için vazgeçilmezler.
Üzerinde yaşayabileceğiniz bir gezegene ve hayatta kalmanız için enerji sağlayacak bir yıldıza ihtiyacınız var.
Bu durumda iki seçenek var...
Ya tozu temizlemenin bir yolunu bulmalı ya da tozun ötesini görecek özel gözlükler temin etmeli.
İlk seçenek daha kolay olur, ama astronomların seçme şansı yok.
Uzaydaki tozu temizleyemezler – tozun ötesini görebilecek özel bir şey inşa etmeleri gerekiyor.
Mühendislerin yardımıyla radyo teleskoplarını yaptılar; ALMA da bu teleskoplardan biri.
Bunlar radyo dalgaları dediğimiz, toz tarafından engellenmeyen farklı bir ışığı görebilen teleskoplar.
Üstelik evrendeki bazı şeyler o kadar soğuk ki,
görünür ışıkta görülecek kadar enerji üretmiyorlar.
Ancak radyo dalgaları gönderiyorlar, çünkü bu tip ışık daha az enerjili süreçlerde ortaya çıkıyor.
Haliyle, her ne kadar Güneş'imizi ve diğer yıldızları,
çocukluk, ergenlik ve yetişkinlik dönemleri boyunca görebilseniz de,
sadece radyo teleskopları yeni doğan ve
henüz yeterince enerji üretmeyen yıldızları görebilir.
Ve yine yalnızca radyo teleskopları, bu yeni yıldızların etrafındaki tozlu disklerde oluşan gezegenlere bakabilir.
Öyleyse neden bazı yıldızlar diğerlerinden çok daha büyükler?
Yeni yıldızların etrafında gezegenler nasıl oluşuyor?
Neden bazı yıldız sistemleri bizimkinden bu denli farklı?
İşte bütün bunlar, ALMA'nın çözmemizde yardımcı olacağı sorular.
Hazırlayan ESO; çeviren Estel Haliloğlu.