Zachmurzone niebo może być ładne z artystycznego punktu widzenia,
ale chmury są koszmarem astronomów.
O ile rozświetlone miasta są nocnymi latarniami współczesnej cywilizacji,
to rozświetlone nocne niebo jest strefą zakazaną
dla światowej klasy obserwacji astronomicznych.
Tak więc w imię krystalicznie czystego nieba
ESO, Europejskie Obserwatorium Południowe,
operuje swoimi teleskopami daleko od Europy,
w odległym i suchym krajobrazie pustyni Atakama w Chile.
To jest ESOcast!
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO,
Europejskim Obserwatorium Południowym.
Eksplorowanie dalekich granic z naszym gospodarzem Dr J, a.k.a. dr Joe Liske.
Najwyższej klasy lokalizacje do prowadzenia obserwacji astronomicznych muszą spełniać kilka kryteriów.
Po pierwsze potrzeba oczywiście nieba wolnego od chmur
przez większą część roku.
Na dodatek
potrzebne są też świetne warunki atmosferyczne,
bardzo suche powietrze z jak najmniejszą ilością pary wodnej.
To jest właśnie rodzaj środowiska,
które znajduje się na pustyni Atakama w Chile.
Chilijskie wybrzeże morskie.
Tutaj zimny prąd Humboldta
tworzy nadbrzeżną odwróconą warstwę chłodnego powietrza,
która wstrzymuje rozwój chmur deszczowych.
Często tworzy się warstwa mgły,
która gwałtownie rozprzestrzenia się na wzgórzach nad pustynią.
Widok z Obserwatorium Paranal na Pacyfik
wyraźnie pokazuje wierzchołek warstwy chmur.
Oprócz nadbrzeżnej warstwy odwracającej,
region wysokiego ciśnienia na południowo-wschodnim Pacyfiku tworzy cyrkulujące wiatry,
formując antycyklon,
który pomaga w utrzymaniu suchego klimatu na Atakamie.
Andy leżą na wschodzie,
działając jako naturalna bariera dla chmur nadchodzących z tego kierunku
- tak więc wszystkie możliwe ścieżki dostępu wilgotności do pustyni Atakama
są zablokowane.
Skutkuje to ekstremalnie suchym powietrzem i czystym, niebieskim niebem.
Idealne warunki do obserwacji astronomicznych.
Ale nie zakończyliśmy jeszcze naszej listy wymagań dla warunków obserwacyjnych.
Poza brakiem chmur i suchym niebem
astronomowie potrzebują ciemnych obszarów i niezanieczyszczonego powietrza,
aby wykonywać najlepsze obserwacje.
W większości miejsc świat w nocy jest daleki od ciemności,
a zanieczyszczenie sztucznym światłem powodowane przez współczesną cywilizację można łatwo dostrzec.
Niestety zanieczyszczenie sztucznym światłem przeszkadza w obserwacjach astronomicznych,
gdyż powoduje rozjaśnienie nieba
i czyni słabe obiekty niebieskie niewykrywalnymi.
Tylko miejsca, które są daleko od miast
- takie jak niektóre obszary pustyni Atakama -
- mają czarne jak smoła nocne niebo.
Co więcej, ponieważ chilijskie miasta są względnie daleko,
powietrze na pustyni Atakama jest prawie wolne od zanieczyszczeń
i niezwykle przezroczyste.
Obserwacje astronomiczne są zaburzane
przez turbulentne ruchy powietrza w atmosferze.
Te turbulencje rozmywają nasze zdjęcia nocnego nieba.
Na dodatek sama atmosfera absorbuje i rozprasza światło.
Aby zminimalizować ten efekt
obserwatorium powinno być położone na obszarze ze spokojną atmosferą nad nim
na szczycie wysokiej góry,
aby zredukować ilość atmosfery pomiędzy teleskopem, a gwiazdami.
Ponownie, duża wysokość pustyni Atakama nad poziomem morza
idealnie pasuje do tego opisu.
Pustynia Atakama oferuje wiele miejsc położonych wysoko nad poziomem morza,
od rozległego płaskowyżu na wzgórzach Altiplano,
do wysokich wierzchołków gór blisko wybrzeża Pacyfiku.
Płaskowyż Chajnantor na wysokości 5000 metrów n.p.m.
oferuje idealne warunki dla obserwacji w zakresie
fal milimetrowych i submilimetrowych.
To tam ESO, wraz ze swoimi partnerami,
zdecydowało się skonstruować Atacama Large Millimeter/submillimeter Array,
w skrócie ALMA
Na tak dużych wysokościach w powietrzu znajduje się bardzo mało pary wodnej,
i zaburzający efekt atmosfery jest ograniczony do minimum.
Cerro Paranal jest izolowaną górą na pustyni Atakama,
zaledwie 12 km od wybrzeża Pacyfiku.
Jest domem Bardzo Dużego Teleskopu (VLT),
który dobrze wykorzystuje około 320 bezchmurnych nocy w roku.
Nieco głębiej w lądzie, w zasięgu wzroku z Paranal,
znaleziono inną górę na idealne miejsce do
prowadzenia obserwacji astronomicznych:
Cerro Armazones.
Będzie to przyszła lokalizacja Ogromnie Wielkiego Teleskopu Europejskiego,
w skrócie E-ELT.
Marsjański krajobraz pustyni Atakama
jest prawdziwie cudownym darem od natury.
Unikalny klimat czyni Atakamę pierwszorzędną lokalizacją dla potężnych teleskopów ESO,
i noc po nocy astronomowie z ESO
mogą obserwować krystalicznie czyste niebo.
Tutaj Dr J, kończę dzisiejszy ESOcast.
Dołączcie do mnie kolejnym razem w nowej kosmicznej przygodzie.
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe.
ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.
Tłumaczenie: Krzysztof Czart
Teraz, gdy poznałeś ESO,
spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a
Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia dokonane za pomocą najbardziej znanego i cenionego
kosmicznego obserwatorium: Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.