Đây là chương trình ESOcast!
Với nền khoa học tiên tiến và những chuyện hậu trường tại ESO,
Đài thiên văn phía Nam của châu Âu,
cùng khám phá ranh giới tận cùng của Vũ Trụ với Tiến sĩ J., hay Tiến sĩ Joe Liske.
Xin chào và hoan nghên đến với tập đặc biệt đầu tiên của ESOcast.
Hoà mình cùng chương trình kỷ niệm 50 năm thành lập ESO vào tháng 10 năm 2012
chúng tôi sẽ giới thiệu 8 nét đại diện đặc trưng
của ESO trong 50 năm khám phá bầu trời phía nam.
Đây là câu chuyện về một cuộc phiêu lưu đầy phi thường ...
Một câu chuyện về trí tò mò, dũng khí và lòng kiên trì mà ta dành cho Vũ Trụ ...
Câu chuyện của các nhà thiên văn học châu Âu đi về phía nam để khám phá những vì sao.
Đi về phía Nam.
Hoan nghênh mọi người đến với ESO,
Đài thiên văn phía Nam của châu Âu.
Đã năm mươi tuổi, nhưng ngày càng vững mạnh.
ESO là là cánh cổng đưa châu Âu đến với những vì sao.
Tại đây, nhiều nhà thiên văn học từ 15 quốc gia
cùng hợp lực để khám phá những bí ẩn của Vũ Trụ.
Bằng cách nào ư?
Xây dựng nhiều chiếc kính thiên văn lớn nhất trên Trái Đất.
Thiết kế nhiều máy ảnh và các thiết bị nhạy bén.
Rà soát cả bầu trời.
Công việc của họ là quan sát nhiều thiên thể ở gần và xa,
từ sao chổi băng qua Hệ Mặt Trời,
đến các thiên hà xa xôi ở tận ngoài rìa không gian và thời gian,
cho chúng ta nhiều hiểu biết mới mẻ và một cái nhìn ấn tượng về Vũ Trụ.
Một Vũ trụ đầy ắp những bí ẩn và cả sự huyền bí.
Và mang một vẻ đẹp kinh ngạc.
Từ những đỉnh núi xa xôi ở Chile,
Các nhà thiên văn học châu Âu đang vươn tới những vì sao.
Nhưng sao lại là Chile?
Điều gì đã khiến các họ phải đi về phía Nam?
Đài thiên văn phía Nam của châu Âu có trụ sở chính tại Garching, Đức.
Nhưng ở châu Âu, ta chỉ có thể thấy một phần của bầu trời.
Để có thể lấp đầy khoảng trống, bạn phải đi về phía nam.
Qua hàng thế kỷ, có thể thấy nhiều khoảng trống rộng lớn trên tấm bản đồ sao ở phía nam này -
Trong tập Terra Incognita of the heavens.
Vào năm 1595.
Lần đầu tiên, các thương nhân người Hà Lan bắt đầu chuyến hải trình đến miền Đông Ấn.
Vào ban đêm, nhà hàng hải Pieter Keyser và Frederik de Houtman
đo vị trí của hơn 130 ngôi sao trên bầu trời phía nam.
Không lâu sau, 12 chòm sao mới xuất hiện trên thiên cầu và bản đồ sao,
những chòm sao từ trước tới nay chưa từng được nhà thiên văn học châu Âu nào quan sát.
Nhiều trạm quan sát thiên văn đầu tiên ở bán cầu nam
đã được người Anh xây dựng
Đài thiên văn Hoàng gia tại Mũi Hảo Vọng được thành lập vào năm 1820.
Không lâu sau, John Herschel xây dựng đài quan sát của riêng ông,
gần ngọn núi Mặt Bàn nổi tiếng ở Nam Phi.
Một cảnh tượng thật lộng lẫy!
Bầu trời đêm, cụm sao sáng và đám mây sao ở vút trên cao.
Cũng không có gì lạ khi Đài thiên văn Harvard, Yale và Leiden
cũng cho xây dựng các trạm quan sát phía nam.
Nhưng, để khám phá bầu trời phía nam
đòi hỏi chúng ta phải có nhiều dũng khí, niềm đam mê và sự kiên trì.
Khoảng năm mươi năm trước,
phần lớn kính thiên văn đều nằm ở bán cầu bắc.
Vậy tại sao bầu trời phương nam lại quan trọng đến như vậy?
Đầu tiên, ở đây có khá nhiều khu vực trên bầu trời vẫn chưa được khám phá.
Ở châu Âu, bạn không thể quan sát cả bầu trời.
Điển hình như vùng trung tâm của Thiên hà Milky Way (Dải Ngân Hà), thiên hà của chúng ta.
Rất khó quan sát ở bán cầu bắc,
nhưng ở phía nam, nó nằm ngay trên chúng ta.
Và thứ hai, hai đám mây Magellan -
hai thiên hà đồng hành nhỏ của Dải Ngân Hà.
Vô hình ở phía Bắc,
nhưng rất dễ thấy nếu bạn ở phía nam từ đường xích đạo trở xuống.
Và cuối cùng,
Các nhà thiên văn học châu Âu bị cản trở bởi ô nhiễm ánh sáng và cả thời tiết xấu.
Thế nên đi về phía nam sẽ giải quyết hầu hết các vấn đề của họ.
Một chuyến du ngoạn trên thuyền với nhiều cảnh đẹp tại Hà Lan, tháng 6 năm 1953.
Ngay đây, tại hồ IJsselmeer,
nhà thiên văn người Đức / Mỹ Walter Baade
cùng nhà thiên văn học người Hà Lan Jan Oort
trao đổi với các đồng nghiệp về kế hoạch cho một đài thiên văn của châu Âu
ở bán cầu nam.
Không một quốc gia châu Âu nào có thể cạnh tranh nổi với Hoa Kỳ.
Nhưng cùng nhau, thì lại có thể.
Bảy tháng sau, 12 nhà thiên văn học đến từ sáu quốc gia quy tụ về đây,
tại Phòng Ban điều hành đầy trang nghiêm của Trường Đại học Leiden.
Họ đã ký một bản tuyên bố,
thể hiện mong muốn thành lập một đài thiên văn của châu Âu tại Nam Phi.
Tuyên bố trên đã mở đường cho sự ra đời của ESO.
Nhưng chờ chút! ... Nam Phi ư?
Vâng, tất nhiên rồi.
Lúc đó ở Nam Phi đã có Đài thiên văn Cape,
và, sau năm 1909,
Đài thiên văn Transvaal ở Johannesburg được thành lập.
Đài thiên văn Leiden thì có hẳn một trạm phía nam riêng ở Hartebeespoort.
Vào năm 1955,
các nhà thiên văn học lắp đặt thiết bị kiểm tra
để tìm vị trí tốt nhất có thể cho một chiếc kính thiên văn cỡ lớn.
Zeekoegat ở Đại Karoo.
Hay Tafelkopje, ở Bloemfontein.
Nhưng thời tiết tại đây không thuận lợi cho lắm.
Vào năm 1960, mọi tập trung đổ dồn về mảnh đất gồ ghề của miền bắc Chile.
Các nhà thiên văn học Hoa Kỳ cũng lên kế hoạch
cho xây nhiều đài thiên văn tại vùng đất nam bán cầu này.
Sau chuyến đi khảo sát đầy khổ cực trên lưng ngựa,
có thể thấy điều kiện ở đây tốt hơn nhiều so với ở Nam Phi.
Năm 1963, quyết định đã được đưa ra. Chile sẽ là điểm đến.
Sáu tháng sau, Cerro La Silla được chọn
làm địa điểm tương lai cho Đài thiên văn phía Nam của châu Âu.
ESO không còn là một giấc mơ xa vời nữa.
Cuối cùng, năm quốc gia châu Âu cũng đã ký Công ước ESO, vào ngày 5 tháng 10 năm 1962 -
ngày thành lập chính thức của Đài thiên văn phía Nam của châu Âu.
Bỉ, Đức, Pháp, Hà Lan và Thụy Điển
cam kết vững chắc cùng nhau khám phá những vì sao ở phương nam.
Vùng đất La Silla được mua từ chính phủ Chile.
Một con đường được xây dựng giữa đồng không mông quạnh.
Kính thiên văn đầu tiên của ESO được định hình, tại một công ty thép ở Rotterdam.
Và vào tháng 12 năm 1966,
Đài thiên văn phía Nam của châu Âu đã cho quan sát đầu tiên của bầu trời.
Châu Âu đã bắt đầu tham gia vào chuyến hành trình khám phá Vũ Trụ bao la.
Tôi là Tiến sĩ J., đồng hành cùng chương trình ESOcast.
Lần sau hãy cùng tôi tham gia một cuộc phiêu lưu khác vào Vũ trụ .
ESOcast được sản xuất bởi ESO,
Đài thiên văn phía Nam của châu Âu.
ESO, Đài thiên văn phía Nam của châu Âu,
là tổ chức khoa học và công nghệ liên chính phủ ưu việt trong thiên văn học,
thiết kế, xây dựng và vận hành nhiều chiếc kính thiên văn trên mặt đất tiên tiến nhất thế giới.
Transcription by ESO; translation by — Thanh Sang Mai
Cảm ơn bạn đã đồng hành cùng ESO.
Hãy cùng bay ra khỏi thế giới này với Hubble.
Chương trình Hubblecast giới thiệu nhiều khám phá mới mẻ cùng đài quan sát ngoài không gian nổi tiếng nhất
và danh giá nhất thế giới,
Kính thiên văn Không gian Hubble của NASA/ESA.