Đây là chương trình ESOcast!
Với nền khoa học tiên tiến và những chuyện hậu trường tại ESO,
Đài thiên văn phía Nam của châu Âu,
cùng khám phá ranh giới tận cùng của Vũ Trụ với Tiến sĩ J., hay Tiến sĩ Joe Liske.
Xin chào và hoan nghên đến với tập đặc biệt thứ bảy của ESOcast.
Hoà mình cùng chương trình kỷ niệm 50 năm thành lập ESO vào tháng 10 năm 2012,
chúng tôi sẽ giới thiệu 8 nét đại diện đặc trưng
của ESO trong 50 năm khám phá bầu trời phía nam.
Truy tìm Sự sống
Đã bao giờ bạn tự hỏi về sự sống ở đâu đó trong Vũ Trụ?
Những hành tinh có sự sống quay quanh những vì sao xa xôi?
Các nhà thiên văn học cũng nghĩ vậy - qua hàng thế kỷ.
Thực tế, có rất nhiều thiên hà, và mỗi thiên hà chứa rất nhiều ngôi sao,
Làm sao Trái Đất là hành tinh duy nhất có sự sống được?
Vào năm 1995, nhà thiên văn học người Thụy Sĩ Michel Mayor và Didier Queloz
là những người đầu tiên phát hiện một ngoại hành tinh quay quanh một ngôi sao bình thường.
Kể từ đó, nhiều thợ săn hành tinh đã tìm thấy hàng trăm thế giới xa xôi ở ngoài không gian.
Lớn và nhỏ, nóng và lạnh, và với nhiều quỹ đạo khác nhau.
Hiện tại, chúng ta đang truy tìm chị em sinh đôi của Trái Đất.
Và trong tương lai: tìm thấy một hành tinh có sự sống
mục tiêu đầy thử thách của các nhà sinh học Vũ Trụ.
Đài thiên văn phía Nam của châu Âu đóng một vai trò quan trọng
trong việc tìm kiếm ngoại hành tinh.
Nhóm của Michel Mayor đã phát hiện hàng trăm hành tinh tại Cerro La Silla,
Cơ sở đầu tiên của ESO.
Đây là quang phổ kế CORALIE,
gắn trên Kính thiên văn Leonhard Euler của Thụy Sĩ.
Nó đo những dao động nhỏ của ngôi sao, gây ra bởi lực hấp dẫn của hành tinh quay quanh chúng.
Kính thiên văn 3,6 m nổi tiếng của ESO cũng đang săn lùng ngoại hành tinh.
Quang phổ kế HARPS là thiết bị có độ chính xác cao nhất trên thế giới.
Cho đến nay, HARPS đã phát hiện hơn 150 hành tinh.
Chiến công vang dội nhất của HARPS:
một hệ sao chứa ít nhất là 5 và có thể lên đến 7 ngoại hành tinh.
Nhưng có nhiều cách khác để truy tìm ngoại hành tinh.
Vào năm 2006, kính thiên văn Đan Mạch 1,5 m đã giúp khám phá một hành tinh xa xôi
nó chỉ lớn hơn Trái Đất năm lần.
Bằng cách nào ư?
Sử dụng phương pháp khuếch đại hấp dẫn.
Hành tinh và ngôi sao mẹ của nó đi ngang qua một ngôi sao sáng hơn ở phía sau,
phóng đại hình ảnh của nó.
Và trong một vài trường hợp, bạn thậm chí có thể chụp được ngoại hành tinh bằng máy ảnh.
Vào năm 2004, NACO, máy ảnh quang học thích ứng gắn trên Kính thiên văn Rất Lớn,
đã chụp được hình ảnh đầu tiên của một ngoại hành tinh.
Dấu chấm màu đỏ trong bức ảnh này là một hành tinh khổng lồ quay quanh một sao lùn nâu.
Vào năm 2010, NACO đã tiến thêm một bước xa hơn.
Ngôi sao này cách Trái Đất 130 năm ánh sáng.
Nó trẻ hơn và sáng hơn Mặt Trời và có bốn hành tinh quay quanh với quỹ đạo rộng.
Tầm nhìn rộng như mắt đại bàng của NACO cho phép đo đạc ánh sáng của hành tinh c
-- một khối khí khổng lồ lớn gấp mười lần Sao Mộc.
Dẫu ánh sáng của ngôi sao mẹ có chói loá đến đâu,
ánh sáng yếu ớt của hành tinh vẫn có thể được kéo dài thành một dãy quang phổ,
tiết lộ chi tiết về bầu khí quyển.
Ngày nay, nhiều ngoại hành tinh được phát hiện khi chúng quá cảnh ngang qua ngôi sao chủ.
Nếu chúng ta tình cờ thấy quỹ đạo của hành tinh,
theo chu kỳ hành tinh sẽ quá cảnh qua phía trước ngôi sao.
Do đó, ánh sáng nhỏ bé của hành tinh chìm vào ánh sáng chói loá của ngôi sao
che khuất sự hiện diện của một hành tinh quay quanh nó.
Kính thiên văn TRAPPIST tại La Silla sẽ giúp tìm kiếm những đường đi khó nắm bắt này.
Trong khi đó,
Kính thiên văn Rất Lớn đã nghiên cứu một hành tinh quá cảnh một cách chi tiết.
Đây là GJ1214b, một siêu Trái Đất lớn gấp 2,6 lần hành tinh của chúng ta.
Trong quá trình quá cảnh, bầu khí quyển của hành tinh hấp thụ một phần ánh sáng từ ngôi sao chủ.
Quang phổ kế FORS nhạy bén của ESO tiết lộ rằng GJ1214b
có khả năng là một thế giới nóng và đầy hơi ẩm như một lò xông hơi.
Những khối cầu khí khổng lồ và những thế giới nóng như lò hơi ấy lại không thích hợp cho sự sống.
Nhưng cuộc săn lùng vẫn chưa kết thúc.
Sắp tới, thiết bị mới có tên SPHERE sẽ được lắp đặt tại VLT.
SPHERE có khả năng phát hiện nhiều hành tinh mờ nhạt chìm trong ánh sáng chói loá của ngôi sao chủ.
Vào năm 2016, quang phổ kế ESPRESSO sẽ đến VLT
và có độ chính xác vượt xa cả thiết bị HARPS hiện tại.
Và Kính thiên văn Cực Lớn của ESO, khi hoàn thành,
cũng có thể tìm thấy bằng chứng về sinh quyển ngoài Trái Đất.
Trên Trái Đất, sự sống rất phong phú.
Vùng đất Bắc Chile là nhà của thần ưng Andes,
lạc đà vicuñas, chuột vizcachas
và nhiều giống xương rồng khổng lồ.
Ngay cả nắm đất khô cằn của sa mạc Atacama chứa đến vô số vi sinh vật.
Chúng ta đã phát hiện nhiều khối vật liệu của sự sống trong không gian liên sao.
Chúng ta đã biết được về sự đa dạng của hành tinh.
Hàng tỷ năm về trước, sao chổi đã mang nước và các phân tử hữu cơ đến Trái Đất.
Đó có phải là điều chúng ta mong đợi sẽ xảy đến tại một nơi nào đó trong Vũ Trụ?
Hay chúng ta chỉ là những con người đơn độc?
Đó là câu hỏi hóc búa nhất từ ​​trước đến nay.
Và câu trả lời là gần như trong tầm tay.
Tôi là Tiến sĩ J., đồng hành cùng chương trình ESOcast.
Lần sau hãy cùng tôi tham gia một cuộc phiêu lưu khác vào Vũ trụ.
ESOcast được sản xuất bởi ESO,
Đài thiên văn phía Nam của châu Âu.
ESO, Đài thiên văn phía Nam của châu Âu,
là tổ chức khoa học và công nghệ liên chính phủ ưu việt trong thiên văn học,
Trong số đài quan sát trên mặt đất và trong không gian, ESO là đài thiên văn tiên tiến nhất thế giới.
Transcription by ESO; translation by — Thanh Sang Mai.