Ова е ESOcast!
Врвна технологија и животот зад сцената во ЕЅО, Европската Јужна Опсерваторија.
ЕЅО располага со три прво - класни опсерватории во Чиле.
Астрономите ги користат овие телескопи за да ги проучуваат објектите кои се блиску до нас во Соларниот Систем,
како и оние кои се наоѓаат во најоддалечените делови од познатата Вселена.
Опсервациите со телескопите на ЕЅО придонеле за повеќе откритија во астрономијата,
и во текот на минатото придонеле за неколку навистина маркантни откритија.
Еве ја листата на досегашните 10 врвни достигнувања на ЕЅО.
Со помош на Многу Големиот Телескоп на ЕЅО биле пронајдени најсјајните галаксии во раната Вселена
и биле пронајдени докази дека во овие галаксии се наоѓаат ѕвезди од првата генерација-
ѕвезди кои до тој момент постоеле само теоретски.
Овие големи, сјајни објекти биле творци на првите тешки елементи -
елементи кои се неопходни за создавање на денешните ѕвезди,
планетите кои орбитираат околу нив и воопшто на целиот живот.
Телескопите на ЕЅО пронашле непобитен доказ за постоењето на експлозиите на гама - зраци
и ги поврзале со експлозиите на масивните ѕвезди, со што била решена уште една мистерија.
Телескопот од Ла Сила ја регистрирал првата видлива светлина од кратки експлозии на гама - зраци,
со што било покажано дека оваа фамилија на објекти најверојатно потекнуваат од колизијата на неутронски ѕвезди.
Со помош на инструментот HARPS, астрономите од ЕЅО во 2010 година откриле планетарен систем со најмалку пет планети,
кои орбитирале околу ѕвездата HD 10180, која е слична на нашето Сонце.
Тие исто така откриле доказ за постоењето на уште две планети,
од кои едната, доколку се докаже нејзиното постоење, ќе биде егзо - планета со најмала маса.
Новите опсервации, како и повторната анализа на податоците укажуваат дека е можно околу ѕвездата да орбитираат уште повеќе ѕвезди.
Со помош на Многу Големиот Телескоп на ЕЅО биле откриени молекули на јаглерод моноксид во една далечна галаксија,
како што постоела пред 11 милијарди ѕвезди,
нешто што не можело да биде докажано во последните 25 години.
Ова откритие им овозможило на астрономите да извршат прецизни мерења на температурата во Вселената во дамнешни времиња,
која се совпаднала со температурата предвидена во теоријата на Големата експлозија.
Со Многу Големиот Телескоп била за прв пат анализирана атмосферата околу една егзо - планета од типот на супер - Земја.
Оваа планета, позната како GJ 1214b,
била проучувана во моментот кога поминувала пред нејзината родителска ѕвезда и дел од нејзината светлина била филтрирана преку атмосферата на планетата.
Било пронајдено дека атмосферата во најголем дел била изградена од вода во форма на пареа,
кои биле групирани во густи облаци или магла.
Со помош на Многу Големиот Телескоп, астрономите на ЕЅО ја измериле староста на најстарата ѕвезда во Млечниот пат.
Оваа ѕвезда е стара 13.2 милијарди ѕвезди, што значи дека била формирана во раните стадиуми од создавањето на Вселената.
Во една од ѕвездите во Млечниот пат бил откриен ураниум.
Со МГТ била направена првата слика од планета надвор од Соларниот систем.
Оваа планета, со маса за пет пати поголема од онаа на Јупитер, орбитира околу кафено џуџе-
на растојание кое е за 55 пати поголемо од растојанието помеѓу Земјата и Сонцето.
Во 2014, Големата атакамска милиметарска / субмилиметарска мрежа (ALMA),
открила неверојатни детали за еден соларен систем кој е во фаза на создавање.
Сликите од ХЛ Бик биле најбистрите, направени на субмилиметарски бранови должини.
На нив е прикажано како со создавањето на планетите доаѓа до поврзување на меѓу - ѕвездената прашина и гас во прото - планетарен диск.
Еден од најгордите моменти за ЕЅО се случил кога два независни истражувачки тима,
во кои бил вклучен и персоналот на ЕЅО, дошле до едно навистина неверојатно откритие:
не само што Вселената се проширува, таа се проширува со темпо кое постојано се зголемува.
Откритието на двата тима се базирало на опсервации на експлозии на ѕвезди или супер - нови,
вклучително и на мерењата направени со помош на телескопите на ЕЅО во Ла Сила и Паранал.
Ова откритие добило Нобелова награда за физика во 2011 година.
И на крај....
Неколку клучни телескопи на ЕЅО биле користени во 20 - годишната студија за добивање на детален преглед на чудовиштетото кое живее во центарот на нашата галаксија -
супер - масивна црна дупка.
Астрономијата постојано оди напред, а врвните 10 откритија на ЕЅО не се запишани на камен.
Се додека астрономите ја проучуваат Вселената од опсерваториите на ЕЅО,
ќе следат неочекувани и сјајни откритија.
Кој знае какви откритија допрва ќе се случат и како ќе се најдат на нашата листа во иднина.
Транскрипција на ЕЅО; превод на Андреј Стојчевски.