Bu bir ESOcast'dir!
ESO, Avrupa Güney Gözlemevi'nin perde arkasındaki ileri bilim ve yaşam.
ESO, Şili'de dünya standartlarındaki üç gözlemevini işletmektedir.
Astronomlar hem Güneş Sistemi'nde bulunan eve yakın nesneleri,
hem de bilinen evrenin en uzak köşelerine uzanan her türlü nesneyi çalışmak için bu teleskopları kullanmaktadır.
ESO teleskoplarıyla yapılan gözlemler astronomideki birçok buluşa da önderlik etmektedir,
ve senelerdir bazı olağanüstü keşiflerden de sorumludur.
İşte ESO'nun şimdiye kadarki en iyi 10 astronomi keşfinden oluşan listemiz.
ESO'nun Çok Büyük Telekopu'nu kullanan astronomlar erken Evrende henüz bulunan en parlak gökadayı keşfetmiştir
ve onun içinde gizlenen, önceden sadece teorik olarak bilinen
ilk nesil yıldızlara ait örnekleri sunan güçlü bir kanıt bulmuştur.
Bu büyük kütleli, parlak nesneler tarihte ilk ağır elementlerin yaratıcılarıydılar —
ki bu elementler bugün çevremizde gördüğümüz yıldızları, etrafında dolanan gezegenleri
ve bildiğimiz anlamda yaşamı oluşturmak için gereklidir.
ESO teleskopları uzun gama-ışın patlamalarının büyük kütleli yıldızların can alıcı patlamalarıyla ilişkili olduğunu,
bu nedenle uzun süren bir gizemi çözdüğüne dair kesin bir kanıt sunmaktadır.
La Silladaki bir teleskop, bu nesne grubunun daha çok çarpışan nötron yıldızlarından kaynaklandığını gösteren,
kısa gama ışın patlamalarından gelen görünür ışığı ilk defa gözlemleyebildi.
2010 yılında ESO'nun HARPS aygıtını kullanan astronomlar en azından beş gezegen içeren
ve güneş-benzeri bir yıldız olan HD 10180'nin etrafında dolanan bir gezegen sistemi keşfetti.
Onlar ayrıca, biri, eğer doğrulanırsa bugüne kadar bulunan en düşük kütleli ötegezegenler arasında olması muhtemel olan
diğer iki gezegenin de mevcut olabileceğini keşfetti.
Daha yeni gözlemler ve verinin yeniden analiz edilmesi bu yıldızın etrafında daha fazla gezegenin bile olabileceğini ileri sürmekte.
ESO'nun Çok Büyük Teleskopu, 11 milyar yıl önce olduğu görülen uzak bir gökadada bulunan,
karbon monoksit moleküllerini tespit etmek için kullanıldı.
25 yıldır yakalanması zor olan bir başarı.
Bu, astronomlara böylesi bir uzak çağdaki kozmik sıcaklıklara dair en hassas ölçümleri elde etme olanağı sağladı
ve Büyük Patlama teorisi tarafından öngörülen sıcaklıkla örtüştüğünü gösterdi.
Bir süper-dünya ötegezegeni etrafındaki atmosfer ilk defa VLT kullanılarak analiz edildi.
GJ 1214b olarak bilinen gezegen,
ana yıldızı önünden geçerken incelendi ve yıldız ışığının bir kısmı gezegenin atmosferi içinde filtrelendi.
Atmosferde çoğunlukla ya su buharının olduğu ya da,
kalın bulutlar veya sisin hakim olduğu bulundu.
ESO'nun VLT'sini kullanan astronomlar Samanyolu'ndaki bilinen en yaşlı yıldızın yaşını ölçtüler.
13.2 milyar yıl önce, Evrendeki en erken yıldız oluşum devrinde doğan bir yıldız.
Ayrıca Samanyolu'nda bulunan bir yıldızda Uranyum tespit edildi ve gökada yaşının bağımsız bir tahmini olarak kullanıldı.
VLT Güneş Sistemimiz dışındaki bir gezegenin bugüne kadarki ilk görüntüsünü elde etti.
Jupiter'inkinden beş kat daha fazla kütleye sahip gezegen başarısız bir yıldızın —bir kahverengi cücenin— etrafında
Dünya ve Güneş arasındaki ortalama mesafenin 55 katı uzaklığında dolanmaktadır.
2014'de, ALMA, Atacama Büyük Milimetre/Milimetre-altı Dizisi,
oluşmakta olan bir güneş sistemine dair olağanüstü detayları açığa çıkardı.
HL Tauri'nin görüntüleri milimetre-altı dalga boylarında bugüne kadarki elde edilen en keskin görüntülerdi.
Görüntüler oluşan gezegenlerin bir ilkel-gezegen diskindeki toz ve gazı nasıl süpürdüğünü göstermektedir.
ESO'nun en gurur verici anlarından biri de ESO personeli dahil, iki bağımsız araştırma takımının,
gerçekten de devrimsel bir buluşa ulaştığı zaman geldi:
kozmosun sadece genişlemesi değil ancak bunu artan bir hızla yapıyor olması.
Bağımsız takımların buluşları, patlayan yıldızların veya süpernovaların
La Silla ve Paranal'daki ESO teleskoplarından elde edilen ölçümlerin de dahil olduğu gözlemlere dayanıyor.
Bu keşif 2011 yılında Nobel Fizik Ödülü'yle ödüllendirildi.
Ve sonunda....
ESO'nun en iyi teleskoplarından birkaçı gökadamızın kalbinde gizlenen canavarın çevresine dair bugüne kadarki en ayrıntılı görünümünü elde etmek için 20 yıllık bir çalışmada kullanıldı —
süper kütleli bir kara delik.
Astronomi daima ileri gidiyor ve ESO'nun en iyi on bilimsel keşfi de yerinde saymıyor.
Astronomlar ESO'nun gözlemevlerinde Evren'i çalışmaya devam ettiği sürece,
beklenmedik ve aydınlatıcı keşifler gelmeye devam edecek.
Heyecan verici keşiflerin hangisinin beklediğini ve gelecekte bu listede yer bulacağını kim bilebilir ki!
Transkripsiyon: ESO; Çeviri: Görkem Koray Öz