Телескопите на ЕЅО се користат во потрагата по најсуптилните знаци на магнетите полиња на други ѕвезди
па дури и за мапирање на темни дамки на нивните површини.
Овие информации откриваат зошто се повеќе ѕвезди, вклучително и нашето Сонце, се магнетни,
и какви импликации можат да имаат врз животот на Земајта и во остатокот од Вселената.
Ова е ESOcast! Врвна технологија и животот зад сцените во ЕЅО, Европската Јужна Опсерваторија.
Пред повеќе од 400 години, Галилео Галилеј станал еден од првите астрономи
кои забележале дека на сончевата површина постојат одредени недостатоци, денес познати како темни дамки.
Во тоа време Галилео не знаел дека овие темни дамки биле индикатор за тоа дека Сонцето е магнетна ѕвезда.
Темните дамки изгледаат темни бидејќи силното магнетно поле во тие региони
ја ограничуваат дистрибуцијата на топлината до површината.
Овој процес предизвикува намалување на температурата во местата каде се појавуваат темните дамки, па поради тоа истите изгледаат потемни
отколку остатокот од сончевата површина.
Со развојот на темните дамки доаѓа до зголемување на силата и сложеноста на магнетното поле на Сонцето
и воедно доаѓа до негово зголемено заплеткување.
Со тек на време доаѓа до прекин на магнетното поле околу некои од овие темни дамки
и на тој начин доаѓа до моментално ослободување на енергија складирана во овие темни дамки и тоа во форма на силен сјај.
Оваа енергија, во форма соларни нишки и соларни бури, се емитира во Вселената.
Кога е насочена кон Земјата, оваа енергија пристигнува во форма на наелектризирани честички,
и во најголем дел е одбиена со помош на земјиното магнетно поле.
Но некои од овие наелектризирани честички поминуваат низ магнетното поле и создаваат прекрасни аурори
на северниот и јужниот пол.
Овде убавината воедно значи и опасност.
Соларните бури, доколку се доволно силни, можат да се претворат во гео-магнетни бури на Земјата
кои можат да ги уништат сателитите, да ја нарушат комуникацијата во воздушниот сообраќај и да ги оштетат мрежите на електрична енергија.
Во технолошката ера, оваа опасност е доволна причина за проучување на соларниот магнетизам.
Магнетизмот на Сонцето го прави да биде посебно.
Најголем број ѕвезди во нашата галаксија имаат некаков вид на магнетно поле.
Иако во целост не го разбираме процесот на создавање на магнетното поле на Сонцето
други ѕвезди кои се нему слични можеби имаат слични карактеристики.
Сепак, процесот кој го движи магнетизмот на некои класи на далечни ѕвезди
како оние кои се значително потопли и помасивни од Сонцето, можат да бидат сосем различни.
Но, познато е дека соларните нишки и соланите бури можат да влијаат врз животот на Земјата на значителен начин.
Со мерење на магнетните карактеристики на ѕвездите астрономите можат да утврдат
дали планетата која орбитира околу ѕвездата може да поддржи услови за живот.
Магнетото поле на една ѕведа може да се мери со помош на Зимановиот ефект.
Хемиските елементи создаваат тесни темни апсорпциони линии во спектарот на една ѕвезда.
Кога ќе се утврди постоење на магнето поле на една ѕвезда, овие линии се делат на три или повеќе дела.
Оваа делба може да се мери и користи од астрономите за да се мери силата на магнетото поле.
Но Зимановиот ефект води до друг ефект, бидејќи ѕвездената светлина станува поларизирана.
Овој поларизиран сигнал може да биде искористен од астрономите
за да се утврди постоење на ѕвездено магнетно поле.
Телескопите и инструментите на ЕЅО, како FORS и Многу Големиот Телескоп
можат да откријат таква поларизација.
Тие се силни инструменти со помош на кои може да се мери ѕвезденото магнетно поле.
Ист таков инструмент е и HARPS, односно Трагач по планети со голема прецизност и радијална брзина.
Се наоѓа во опсерваторијата Ла Сила на ЕЅО во Чиле.
HARPS многу прецизно го мери Доплеровиот ефект на ѕвездените спектрални линии
и на тој начин трага по егзо-планети.
Но HARPS исто така може да ја мери поларизацијата на спектралните линии и на тој начин да врши откривање на ѕвездени магнетни полиња.
За некои ѕвезди, овој спектограф може да мери илјадници спектрални линии во исто време,
со што се откриваат сигнали и од најслабите магнетни полиња.
Со набљудување на една ѕвезда додека истата ротира,
научните можат да ги искористат мерењата на поларизацијата за да создадат
мапи на темните дамки на далечните ѕвезди.
Вакви слики не можат да се добијат со големите телескопи
бидејќи речиси сите ѕвезди се премногу оддалечени.
Но, благодарение на големиот број на информации кои се содржат со поларизационите сигнали,
можеме да откриеме многу работи за ѕвездените магнетни полиња
и да откриеме важни информации за да ја откриеме вистината.
Астрономите откриле дека поголемиот број од ѕвездите се магнетни, но секоја на свој посебен начин.
Па поради тоа може да се каже дека различни процеси придонесуваат за да се создаде и оддржува магнетното поле на една ѕвезда.
Сега знаеме дека ваквите магнетни полиња можат да имаат големо влијание врз начинот на кој се одвива животот на ѕвездите.
Тие играат голема улога во сложените ѕвезди на формирање на ѕвездите.
На другата страна од животот на ѕвездите, тие се клучни за објаснување
на чудното поведение на експлозиите на гама зраци, пулсари и магнетари.
Астрономите сега ги проучуваат ѕвездените магнетни полиња
за да го проценат нивното влијание врз животот врз каменестите егзо-планети околу нив.
Ѕвезденото магнетно поле може во голема мера да има влијание врз радијацијата која доаѓа до површината на планетата.
Интензивните соларни нишки можат да емитираат ултра - виолетова радијација која е опасна
за најголем број на примитивни и напредни форми на живот.
Магнетизмот има влијание и врз остатокот од Вселената,
од површината на Земјата па се до најоддалечените супер-нови.
Со мерење на поларизацијата астрономите можат полесно да ги разберат
магнетните карактеристики на нашата ѕвезда и другите ѕвезди во Вселената.
Транскрипција од ЕЅО; Превод од Андреј Стојчевски.