Środek lata na chilijskiej Pustyni Atacama.
Kiedy zapada noc, teleskopy w obserwatoriach ESO właśnie rozpoczynają nocne obserwacje.
Jednak nagle dziwne zjawisko pojawia się w oddali.
Cóż mogło to być?
Przyjrzyjmy się temu bliżej!
To jest ESOcast!
Najnowsze osiągnięcia naukowe i życie za kulisami w ESO, Europejskim Obserwatorium Południowym.
Jest 20 stycznia 2015r., zaś foto-ambasador ESO Petr Horalek
fotografuje piękno Drogi Mlecznej w Obserwatorium La Silla.
Nagle seria krótkotrwałych błysków czerwonego światła pojawia się znikąd na horyzoncie.
W tym samym czasie, prawie 600 kilometrów od La Silla,
gromada potężnych burz szaleje nad północną Argentyną.
Kierując aparat w stronę błysków,
Petr fotografuje bardzo rzadkie i osobliwe zjawisko znane jako "czerwone duszki" lub chochliki.
To czyni go jednym z nielicznej grupy ludzi którym udało się je zarejestrować
i jest to pierwszy przypadek kiedy zaobserwowano je w dużym obserwatorium astronomicznym.
Tydzień później, Petr udaje się w podróż dalej na północ by sfotografować nocne niebo nad Obserwatorium Paranal.
Zaledwie kilka godzin przed świtem,
ponownie jest świadkiem lawiny tych dziwnych rozbłysków nad Andami.
Z perspektywy Petra, one wydają się pochodzić z kierunku wschodzącego centralnego zgrubienia Drogi Mlecznej.
Ale w rzeczywistości pochodzą od innego ogromnego skupiska burz nad Argentyną,
ponad 600 kilometrów od Paranal.
Burze są tak silne, że Petr może obserwować i udokumentować kolejny pokaz ich aktywności.
Wysoko w atmosferze, fale grawitacyjne są generowane przez te burze
i tworzą fale na zielonej warstwie poświaty.
Ale czym są te ciekawe, powietrzne duszki?
Podczas burz, większość wyładować chmura-ziemia jest nazywana negatywnymi błyskawicami
ponieważ przenoszą negatywne ładunki do ziemi.
Zaledwie pięć procent wszystkich wyładowań stanowią dodatnie błyskawice chmura-ziemia,
przenoszące pozytywne ładunki z chmury burzowej do ziemi.
Nawet do 10 razy silniejsze niż pioruny ujemne,
pioruny dodatnie wydają się tym co czyni atmosferę Ziemi miejscem zabaw dla "czerwonych duszków".
Czerwone duszki są odzwierciedleniem złożonych procesów elektrycznych zachodzących na dużych wysokościach.
Pojawiają się - tańcząc na ciemnym nocnym niebie -
jako czerwone postacie, składające się z korali, chmurek i kosmyków światła.
Te niezwykłe rozbłyski powstają na wysokościach sięgających 90 kilometrów
i zawdzięczają swoją czerwoną barwę wzbudzonym cząsteczkom azotu w atmosferze.
Istnienie czerwonych duszków zaproponował po raz pierwszy w 1925r.
szkocki fizyk Charles Wilson.
Ale dopiero w 1989 roku naukowcy z Uniwersytetu Minnesota
zdołali uchwycić pierwszy obraz "duszka" na filmie kiedy fotografowali zorze.
A kilka lat później, należący do NASA Teleskop Kosmiczny Comptona (CGRO)
zdołał odkryć impulsy gamma których źródło leżało ponad burzami
- kolejny skutek aktywności błyskawic w niższej atmosferze.
Astronauci mają szczególnie dobry punkt widokowy z kosmosu
i także sfotografowali duszki używając zwykłych aparatów cyfrowych.
Z kosmosu, duszki pojawiają się zaraz po odpowiadającym im uderzeniu pioruna.
Na tym zdjęciu z przestrzeni kosmicznej, zarejestrowano błysk zarówno duszka jak i pioruna.
Jest wiele różnych rodzajów błysków atmosferycznych występujących na dużych wysokościach,
znanych powszechnie jako błyskawice górno-atmosferyczne.
Naukowcy przypuszczają nawet, że podobne zjawiska mogą występować na innych planetach Układu Słonecznego.
Czerwone duszki mogą być najczęściej fotografowanym zjawiskiem błyskawicy w górnej atmosferze Ziemi,
ale wyglądają dość słabo na zdjęciach.
Co więcej, dokładny czas i miejsce ich pojawienia się na niebie są raczej nieprzewidywalne.
Odkryto, że pojawiały się nad potężnymi, dużymi burzami -
ale zaledwie na ułamek sekundy.
Te czynniki sprawiają, że bardzo trudno je dokumentować i badać.
"Czerwone duszki" pozostają tajemnicze,
a każde ich nowe zdjęcie jest wartościowe dla naukowców próbujących badać te ulotne duchy
które tańczą ponad burzami.
ESO także dołożyło mały element do tej intrygującej zagadki atmosfery ziemskiej...
Transkrypcja: ESO; tłumaczenie: Mariusz Herbich.