Pustynia Atacama w północnym Chile słynie ze swego ciemnego nocnego nieba,
które można podziwiać w całej okazałości dzięki brakowi zanieczyszczenia światłem.
Jednak nawet najciemniejsze niebo nie jest całkowicie ciemne.
Astronomowie w obserwatoriach ESO często dostrzegają naturalne zjawisko ponad teleskopami ESO
znane jako światło zodiakalne.
To jest ESOcast!
Najnowsze odkrycia naukowe i życie codzienne w ESO, Europejskim Obserwatorium Południowym.
Badanie ostatecznej granicy z prowadzącym Dr J, czyli Dr Joe Liske.
Witajcie w kolejnym odcinku ESOcast!
Obserwatoria ESO to tak niesamowicie ciemne miejsca
że zwykle jedyną rzeczą która je rozświetla w bezksiężycową noc
jest nikłe światło miliardów gwiazd Drogi Mlecznej.
Ale istnieje grupa innych ciekawych zjawisk
które można zaobserwować na niebie ponad teleskopami.
Te zawierają, na przykład, nikłą poświatę niebieską,
oraz sporadyczne pojawienia się czerwonych duszków gdzieś ponad odległą burzą.
No i, każdej nocy, szczególnie tuż po zachodzie lub przed świtem,
ta nikła, rozmyta kolumna światła pojawia się na niebie,
tuż nad horyzontem, rozciągając się w górę.
Ta widmowa poświata jest znana jako światło zodiakalne.
Krótko po zachodzie, kiedy gwiazdy zaczynają być widoczne na niebie,
widoczne stają się też pierwsze oznaki światła zodiakalnego.
Kiedy ciemność nadciąga nad pustynię, światło staje się bardziej wyraźne
i może być widoczne jako jasna kolumna światła sięgająca w górę od horyzontu.
Ta świetlana kolumna podąża za gwiazdami po niebie,
ostatecznie znikając za horyzontem obracającej się wokół osi Ziemi.
Nawet kiedy najjaśniejsza część światła zodiakalnego zniknie za horyzontem,
jego ślady są nadal obecne.
Choć przypomina wtedy niezmiernie słaby i cienki most który rozjaśni się znów wczesnym rankiem,
tuż przed świtem.
Źródła światła zodiakalnego należy szukać w wewnętrznym Układzie Słonecznym.
Słońce jest otoczone maleńkimi drobinami lodu i pyłu,
które są ciągle zasilane przez rozpadające się komety i zderzające asteroidy.
Te drobiny są rozprowadzone w tym samym płaskim dysku przestrzeni który zamieszkują planety.
Widziany z Ziemi, ten dysk jawi się jako wąska ścieżka na niebie,
zwana ekliptyką, po której Słońce, Księżyc i planety wydają się wędrować przemieszczając się po niebie.
Światło zodiakalne powstaje kiedy światło pochodzące ze Słońca zostaje dalej rozproszone przez cząsteczki w dysku
w kierunku Ziemi.
Widziane z Ziemi, sprawia wrażenie ciągłego pasma światła wzdłuż ekliptyki,
które jest słabsze im dalej od Słońca.
Gwiazdozbiory Zodiaku oczywiście także leżą wzdłuż ekliptyki,
i dlatego właśnie nazywamy tę poświatę światłem zodiakalnym.
Wzdłuż ekliptyki, wysoko na niebie, może się też pojawić owalna plama jasnego światła,
znana jako Gegenschein lub przeciwny blask.
Nazwane przez niemieckiego badacza Aleksandra von Humboldt,
to zjawisko powstaje kiedy światło słoneczne jest rozpraszane do tyłu przez drobiny pyłu międzyplanetarnego.
Może ono być obserwowane w punkcie przeciwległym do położenia Słońca.
Podobne zjawisko można zaobserwować na Ziemi.
Kiedy odwrócisz się tyłem do Słońca w mglisty dzień,
halo świetlne zwane aureolą czasem pojawia się wokół twojego cienia na ziemi.
Zjawisko światła zodiakalnego było chyba po raz pierwszy zbadane pod koniec XVII wieku,
przez włoskiego astronoma, Giovanniego Cassini oraz szwajcarskiego matematyki Nicolasa Fatio de Duillier.
Byli oni zafascynowani tym dziwnym światłem na niebie, i oczywiście, w XVII wieku,
było bardzo mało zanieczyszczenia światłem, więc było im dość łatwo
obserwować to zjawisko, nawet w miastach.
Współczesne obserwacje wykazały
że Układ Słoneczny nie jest jedynym miejscem gdzie może pojawiać się światło zodiakalne.
Dane z Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) w obserwatorium ESO Paranal
ujawniły, że liczne inne układy planetarne są także spowite w międzyplanetarnym pyle.
Światło zodiakalne jest bardzo fotogenicznym zjawiskiem
nic więc dziwnego że stało się popularnym tematem dla fotografów nocnego nieba na Pustyni Atacama.
Zaś fakt że jest tak wyraźne nad obserwatoriami ESO
pięknie ukazuje jak szczególnie dobre są warunki obserwacyjne w tych miejscach.
Żegna was Dr J, prowadzący ESOcast. Spotkajmy się znów na kolejnej kosmicznej przygodzie.
Transkrypcja: ESO tłumaczenie: Mariusz Herbich