Kuzey Şili'de bulunan Atacama Çölü, ışık kirliliğinin olmaması sayesinde
tüm ihtişamıyla keyfi çıkarılabilen gece karanlık göğüyle meşhurdur.
Ancak en karanlık gökyüzü bile tamamen karanlık değildir.
ESO gözlemevlerindeki astronomlar, ESO'nun teleskopları üzerinde sıklıkla burçlar ışığı olarak bilinen
doğal bir ışık olayıyla karşılaşırlar.
Bu bir ESOcast'dir!
ESO, Avrupa Güney Gözlemevi'nin perde arkasındaki ileri bilim ve yaşam.
Sunucumuz Dr. J (Dr. Joe Liske olarak da bilinir) ile en uzak sınırları keşfedin.
Merhaba, ESOcast'in başka bir bölümüne hoşgeldiniz!
ESO'nun gözlemevleri o kadar karanlık bölgelerdir ki
normalde aysız bir gecede onları aydınlatan yegane şey
Samanyolu'ndaki milyarlarca yıldızdan gelen sönük ışık.
Ancak teleskopların üzerinde gökyüzünde gözlemlenen
diğer ilginç olaylar da var.
Bunlara, örneğin, soluk gök aydınlığı ve
tuhaf, uzak fırtınaların üzerinde nadiren görünen kızıl periler dahil edilebilir.
Ve ayrıca her gece, özellikle şafaktan önce ve alacakaranlıktan hemen sonraki saatlerde,
gökyüzünde ufkun hemen üzerinde yukarı doğru uzanan
sönük, belirsiz bir ışık sütunu görünür.
Bu belli belirsiz ışıltı burçlar ışığı olarak bilinir.
Gün batımından kısa süre sonra yıldızlar gökyüzünde henüz belirmeye başlarken,
burçlar ışığının ilk ipuçları da görünür hale geliyor.
Karanlık çölün üzerini süpürdükçe, bu ışık da daha belirgin olur
ve ufkun üzerinde yukarıya doğru uzanan parlak bir ışık sütunu olarak görülebilir.
Bu aydınlık sütun gökyüzü boyunca yıldızlı fonu takip eder,
dünya kendi ekseninde döndükçe ufkun altında sonunda kaybolur.
Burçlar ışığının en parlak kısmı ufkun altına düştüğünden sonra bile,
izleri hâlâ belirgindir.
Şimdi seher vakti, gün ağarmadan hemen önce parlayan son derece sönük
ufak bir köprüye benzemektedir.
Burçlar ışığının kaynağı iç Güneş Sistemi'nde bulunmaktadır.
Güneş, parçalanan buzlu kuyrukluyıldızlar ve çarpışan asteroidler tarafından
sıkça yenilenen küçük buz ve toz tanecikleriyle çevrelenmiştir.
Bu tanecikler gezegenlerin bulunduğu aynı uzay düzleminde dağılmışlardır.
Ekliptik olarak adlandırılan bu disk Dünya'dan bakıldığında gökyüzü boyunca
Güneş, Ay ve gezegenlerin takip ettikleri dar bir yol olarak görünür.
Burçlar ışığı, Güneş'ten gelen ışığın bu diskteki parçacıkların ilerisinde Dünya yönünde
saçıldığı zaman oluşur.
Dünya'dan bakıldığında bu, ekliptik boyunca Güneş'ten uzaklaştıkça sönükleşen
sürekli bir ışık bandı görünümü oluşturur.
Burçlar kuşağı takımyıldızları elbette ekliptik boyunca uzanır
ve bu nedenle bu belirsiz ışıltıya burçlar ışığı deriz.
Ekliptik boyunca gökyüzünde yüksekte, Gegenschein ya da karşıgün olarak bilinen
oval şeklinde aydınlık bir parçası görünebilir.
Alman kaşif Alexander von Humboldt tarafından isimlendirilen,
bu olay, güneş ışığının gezegenlerarası toz parçacıklarının gerisine doğru saçılmasıyla oluşur.
Gökyüzünde Güneş'in aksi yönüne karşılık gelen noktada görülebilir.
Benzer bir olay Dünya'da da tecrübe edilebilir.
Sisli bir havada Güneş'e sırtınızı dönüp baktığınızda,
bazen yerde, gölgenizin etrafında hale olarak isimlendirilen bir ışık halkası görünür.
Burçlar ışığı görünüşe göre ilk defa 1600'lü yılların sonlarında
İtalyan astronom Giovanni Cassini ve İsviçreli matematikçi Nicolas Fatio de Duillier tarafından incelendi.
Onlar gökyüzündeki bu ışıktan kesinlikle büyülenmiş görünüyor ve tabii ki 17. yüzyılda
çok az ışık kirliliği vardı ve onlar için bu fenomeni
şehirlerden bile gözlemlemek nispeten kolaydı.
Modern gözlemevleri gösterdi ki
burçlar ışığı sadece Güneş Sistemi'ne özgü olmayabilir.
ESO'nun Paranal Gözlemevi Çok Büyük Teleskop Girişimölçer'inden alınan veriler
diğer sayısız gezegen sistemlerinin de gezegenlerarası tozla çevrili olduğunu ortaya çıkardı.
Burçlar ışığı gerçekten fotojenik bir olgudur
ve Atacama Çölü'ndeki gece fotoğrafçıları için popüler bir konu olması sürpriz değildir.
Gerçek şu ki bunun ESO'nun gözlemevlerinde çok belirgin olması
bu yerlerdeki gözlem şartlarının ne kadar iyi olduğunun çok güzel bir göstergesidir.
Sunucunuz Dr. J. ESOcast'i sonlandırıyor. Başka bir kozmik macerada görüşmek üzere.
Transkripsiyon: ESO; Çeviri: Görkem Koray Öz