eso1432tr — Bilim Bülteni

Yakın Yıldızın Etrafında İki Kuyrukluyıldız Ailesi Bulundu

Beta Pictoris etrafındaki öte-kuyrukluyıldızlara dair en büyük fikir birliğine varıldı

22 Ekim 2014

ESO'nun Şili'de bulunan La Silla Gözlemevi'ndeki HARPS aygıtının kullanıldığı gözlemler sayesinde başka bir yıldızın etrafında meydana gelen kuyrukluyıldızlar hakkında tartışmasız fikir birliğine varılması sağlandı. Bir Fransız gökbilimciler ekibi Beta Pictoris etrafındaki 500 tekil kuyrukluyıldızı gözleyerek bunların iki ayrı öte-kuyrukluyıldız ailesine ait olduklarını keşfettiler: yaşlı öte-kuyrukluyıldızlar yıldızın yakınlarından birçok kez geçiş yapmış olabilir, daha genç aile ise son zamanlardaki bir ya da daha fazla sayıdaki nesneden koparak meydana gelmiş olabilir. Yeni sonuçlar Nature dergisinin 23 Ekim 2014 sayısında yayımlanacak.

Beta Pictoris Güneş'ten yaklaşık 63 ışık-yılı uzaklıkta yer alan genç bir yıldızdır. Yaşı sadece 20 milyon yıl olup dev bir madde diski ile çevrelenmektedir — burası kuyrukluyıldızların buharlaşması ve asteroid çarpışmalarının sonucunda meydana gelen gaz ve toz nedeniyle oldukça hareketli genç bir gezegen sistemine döşmektedir.

Flavien Kiefer (IAP/CNRS/UPMC), çalışmanın yürütücüsü manzarayı şu şekilde açıklıyor: "Beta Pictoris çok heyecan verici bir hedef! Buradaki öte-kuyrukluyıldızlar bu tür genç gezegen sistemlerinde ne tür süreçlerin meydana geldiği hakkında bizlere ipuçları verecek."

Gökbilimciler neredeyse 30 yıldır Beta Pictoris'ten gelen ışık miktarındaki küçük değişimlere neden olan şeyin yıldızın önünden geçiş yapan kuyrukluyıldızlar olduğunu düşünüyorlardı. Kuyrukluyıldızlar birkaç kilometre genişliğindeki küçük nesneler olsalar da, buz açısından zengin oldukları için yıldızlarına yakın geçiş yaptıkları sırada ürettikleri dev gaz ve toz kuyrukları ile üzerlerine gelen bir miktar ışığı soğurmaktadırlar. Öte-kurukluyıldızlardan gelen ışık parlak yıldız ışığı içinde kaybolduğu için Yeryüzü'nden doğrudan görülemiyorlar.

Araştırma ekibi Beta Pictoris öte-kuyrukluyıldızlarını incelemek için ESO'nun Şili'de bulunan La Silla Gözlemevi'ndeki ESO 3.6-metre teleskopu üzerinde bulunan HARPS aygıtı ile 2003-2011 yılları arasında gerçekleştirilen 1000'den fazla gözlemin analizlerini gerçekleştirdiler.

Araştırmacılar 493 farklı öte-kuyrukluyıldız örneği seçtiler. Bunlardan bazıları birçok kez ve birkaç saat süresince gözlendi. Dikkatli analizler gaz bulutlarının büyüklük ve hız ölçümlerinin yapılmasını sağladı. Bu öte-kuyrukluyıldızlardan her birinin bazı yörünge özellikleri, örneğin yörüngenin şekli ve yönelimi gibi bilgilere ek olarak yıldıza olan uzaklığı da elde edilebildi.

Yüzlerce öte-kuyrukluyıldızın bulunduğu tek bir öte-gezegen sistemine ait bu analizler eşsizdir. Burada iki ayrı öte-kuyrukluyıldız ailesinin bulunduğu ortaya çıkarılmıştır: yaşlı olan ailenin yörüngesi büyük kütleli bir gezegen tarafından kontrol edilmektedir [1], diğeri ise büyük olasılıkla yakınlarda parçalanmış olan bir ya da birkaç büyük nesneden kalan enkaz sayesinde meydana geldi. Güneş Sistemi'nde de farklı kuyrukluyıldız aileleri bulunmaktadır.

İlk ailenin öte-kuyrukluyıldızları farklı yörüngelere sahipler ve düşük gaz ve toz üretimi ile görece zayıf aktivite göstermektedir. Bu kuyrukluyıldızların Beta Pictoris önünden geçişleri sırasında buz tedariklerini tükettikleri düşünülüyor [2].

İkinci ailenin üyesi olan öte-kuyrukluyıldızlar ise çok daha aktifler ve neredeyse aynı yörünge üzerindeler [3]. Buna göre ikinci ailenin üyeleri aynı kökenden geliyor olmalı: büyük olasılıkla parçalanan daha büyük bir nesneye ait enkazın Beta Pictoris yıldızını sıyırıp geçmesiyle.

Flavien Kiefer Son olarak şöyle diyor: "İlk kez istatistiksel bir çalışma ile çok sayıda öte-kuyrukluyıldıza ait yörünge bilgileri ve fiziksel süreçler belirlenmiş oldu. Bu çalışma ile 4.5 milyar yıl önce Güneş Sistemi'nin oluşumundan hemen sonraki mekanizmalara dikkat çekici bakış açıları sağlamış olduk."

Notlar

[1] Bir dev gezegen olan Beta Pictoris b'de yıldızdan yaklaşık bir milyar kilometre uzaklıkta keşfedilmiştir ve uyarlamalı optik ile elde edilen yüksek çözünürlüklü görüntüler kullanılarak araştırılmıştır.

[2] Üstelik, kuyrukluyıldızların yörüngeleri (dış merkezlik ve yönelimleri) büyük bir gezegenle yörüngeleri kilitlenen (rezonans) kuyrukluyıldızların bilgileri ile tam olarak uyuşuyor. İlk kuyrukluyıldız ailesinden elde edilen özelliklere göre rezonans halindeki bu gezegen, yıldızdan yaklaşık 700 milyon kilometre uzaklıkta bulunmalı — Beta Pictoris b'nin keşfedildiği yere yakın bir yörünge.

[3] Bu, kuyrukluyıldızları Güneş Sistemi'ndeki Kreutz ailesine benzer hale getiriyor, ya da 1994 Temmuz ayında Jüpiter'e çarpan Shoemaker-Levy 9 Kuyrukluyıldızı'nın parçalarına.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma "Two families of exocomets in the Beta Pictoris system" başlıklı bir makale olarak Nature dergisinin 23 Ekim 2014 tarihli sayısında yayımlanacaktır.

Araştırma ekibinde F. Kiefer (Institut d’astrophysique de Paris [IAP], CNRS, Université Pierre & Marie Curie-Paris 6, Paris, Fransa), A. Lecavelier des Etangs (IAP), J. Boissier (Institut de radioastronomie millimétrique, Saint Martin d’Hères, Fransa), A. Vidal-Madjar (IAP), H. Beust (Institut de planétologie et d'astrophysique de Grenoble [IPAG], CNRS, Université Joseph Fourier-Grenoble 1, Grenoble, Fransa), A.-M. Lagrange (IPAG), G. Hébrard (IAP) ve R. Ferlet (IAP) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 15 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın Avrupalı ortağıdır. ESO şu anda "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak 39-metre ayna çaplı Avrupa Aşırı Büyük optik/yakın kırmızı ötesi Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmeyi planlıyor.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Ankara Üniversitesi (Ankara), Çağ Üniversitesi (Mersin), Başkent Üniversitesi (Ankara), İstanbul Üniversitesi (İstanbul), İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitesi (İzmir) ve Max Planck Yer-Ötesi Fiziği Enstitüsü’nden (Almanya) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Alain Lecavelier des Etangs
Institut d'astrophysique de Paris (IAP)/CNRS/UPMC
France
Tel: +33-1-44-32-80-77
Cep: +33 6 21 75 12 03
E-posta: lecaveli@iap.fr

Flavien Kiefer
Institut d'astrophysique de Paris (IAP)/CNRS/UPMC and School of Physics and Astronomy, Tel Aviv University
France / Israel
Tel: +972-502-838-163
E-posta: kiefer@iap.fr

Richard Hook
ESO education and Public Outreach Department
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1432.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1432tr
Adı:Beta Pictoris
Tür:Milky Way : Star : Circumstellar Material : Disk
Facility:ESO 3.6-metre telescope
Instruments:HARPS
Science data:2014Natur.514..462K

Görüntüler

Artist’s impression of exocomets around Beta Pictoris
Artist’s impression of exocomets around Beta Pictoris
sadece İngilizce
Beta Pictoris as seen in infrared light
Beta Pictoris as seen in infrared light
sadece İngilizce
Exoplanet caught on the move
Exoplanet caught on the move
sadece İngilizce
Around Beta Pictoris
Around Beta Pictoris
sadece İngilizce

Videolar

Artist’s impression of exocomets around Beta Pictoris
Artist’s impression of exocomets around Beta Pictoris
sadece İngilizce
Artist’s impression of exocomets around Beta Pictoris (Full Dome)
Artist’s impression of exocomets around Beta Pictoris (Full Dome)
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...