eso1505tr — Bilim Bülteni

Yıldız Arkadaşlığının Kaçınılmaz Felaketi

Süpernova ile sonuçlanacak birleşen ilk yıldız çifti bulundu

09 Şubat 2015

ESO tesisleri ve Kanarya Adaları’ndaki teleskopları aynı anda kullanan gökbilimciler gezegenimsi bulutsu Henize 2-428’in merkezinde büyük kütleli iki şaşırtıcı yıldız tespit ettiler. Birbirlerinin etrafında dolanan yıldızların zamanla yavaşlayarak birbirlerine yakınlaşması bekleniyor, ve yaklaşık 700 milyon yıl içerisinde bir araya geldiklerinde büyük bir süpernova patlamasına neden olacak kadar kütleye ulaşmış olacaklar. Sonuçlar Nature dergisinin 9 Şubat 2015 tarihli sayısında yayımlanacak.

M. Santander-García (Ulusal Gökbilim Gözlemevi, Alcalá de Henares, İspanya; Madrid Malzeme Bilimleri Enstitüsü (CSIC), Madrid, İspanya) liderliğindeki gökbilimciler ekibi toplam kütleleri Güneş’in 1.8 katı kadar olan yakın bir beyaz cüce yıldız —oldukça küçük, olağanüstü yoğun yıldızsal kalıntı— çifti keşfettiler. Bu çift şimdiye kadar bulunan en ağır yıldız çifti olup [1] gelecekte bir araya geldiklerinde kontrolden çıkmış bir termonükleer Tür Ia süpernova patlamasına yol açacaklar [2].

Bu ağır çifti bulan ekip aslında başka bir problemi çözmeye çalışıyordu. Nasıl olup da bazı yıldızların yaşamlarının sonunda garip şekilli asimetrik bulutsulara yol açtıklarını bulmak istiyorlardı. Üzerinde çalıştıkları nesnelerden birisi de Henize 2-428 olarak bilinen gezegenimsi bulutsuydu [3].

ESO’nun Çok Büyük Teleskopu ile bu nesnenin merkezindeki yıldıza baktığımızda, garip asimetrisi ile parıldayan bulutun merkezinde bir tane değil iki tane yıldız olduğunu gördük,” diyor ESO’dan ekip üyesi Henri Boffin.

Bu bazı bulutsuların iki yıldızlı merkezlerinin garip şekillerini açıklayabileceği teorisini destekliyor, ancak bu arada daha ilginç sonuçlar ortaya çıkıyor.  

Kanarya Adaları’ndaki diğer teleskoplarla sürdürülen gözlemler yıldızların yörüngelerinin belirlenmesini, kütlelerinin ve aralarındaki mesafenin bulunmasını sağladı.İşte o zaman büyük sürpriz ortaya çıktı,” diyor diğer bir ekip üyesi araştırmacı Romano Corradi (Kanarya Astrofizik Enstitüsü, Tenerife, IAC).

Bulgulara göre her iki yıldızın da kütlesi Güneş’ten biraz daha küçük ve yıldızlar birkaç saatte bir yörünge turlarını tamamlıyor. Einstein’in  genel görelilik teorisine göre yıldızlar birbirlerine yeterince yakın olduklarından, zamanla daha da yakınlaşacak, kütleçekim dalgaları nedeniyle sarmallar çizerek önümüzdeki 700 milyon yıl içerisinde tek bir yıldız olarak birleşecekler.  

Ortaya çıkacak olan yıldızın kütlesi kendisini hiçbir şeyin durduramayacağı bir noktaya gelerek bir süpernova şeklinde patlayacak. “İki beyaz cüce çiftinden oluşan Tür Ia süpernovalarının oluşumu sadece teorik olarak biliniyordu, şimdiye kadar,” diyor veriler alındığı sırada ESO’da araştırmacı olan ekip üyesi David Jones. “Henize 2-428’deki yıldız çifti gerçek bir olgu!

Sistem tam bir bulmaca gibi” diyerek sonlandırıyor Santander. “Tür Ia süpernova araştırmaları için önemli yan etkileri olacaktır, çünkü bu tür süpernovalar gökbilimsel uzaklık ölçümleri ve Evrenin genişlemesi, karanlık enerji sayesinde genişlemesinin ivmelenmesi gibi konularda anahtar konumundalar”.

Notlar

[1] Chandrasekhar limiti bir beyaz cücenin sahip olabileceği en büyük kütle değeri olup, kütleçekimsel çökmeye karşı korunabilmesi içindir. Değeri Güneş’in kütlesinin yaklaşık 1.4 katı kadardır.

[2] Tür Ia süpernovaları bir beyaz cüce daha fazla kütle kazandığında meydana gelirler — ya bir yıldızsal yoldaştan gelen yığılma diski ile ya da başa bir beyaz cüce yıldız ile birleşerek. Kütle bir kez Chandrasekhar limitini geçerse yıldız (dışarıya doğru olan yıldız basıncı ve içeriye doğru olan kütleçekimi) denge kabiliyetini kaybederek kendi üzerine çökmeye başlar. Bu sayede sıcaklık artmaya başlar ve kontrol edilemeyen bir çekirdek tepkimesi meydana gelerek yıldızı parçalarına ayırır.

[3] Gezegenimsi bulutsuların gezegenlerle hiçbir alakaları yoktur. 18. yy.da bu nesnelerden bazılarına küçük teleskoplarla bakıldığında sanki uzak gezegenlerin disklerini andırıyorlardı.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma M. Santander-García ve arkadaşlarınca hazırlanan “The double-degenerate, super-Chandrasekhar nucleus of the planetary nebula Henize 2-428” başlık bir makale olarak Nature dergisinin 9 Şubat 2015 tarihli sayısında yayımlanacaktır.

 

Araştırma ekibinde M. Santander-García (Observatorio Astronómico Nacional, Alcalá de Henares, Spain; Instituto de Ciencia de Materiales de Madrid (CSIC), Madrid, İspanya), P. Rodríguez-Gil (Instituto de Astrofísica de Canarias, La Laguna, Tenerife, İspanya [IAC]; Universidad de La Laguna, Tenerife, İspanya), R. L. M. Corradi (IAC; Universidad de La Laguna), D. Jones (IAC; Universidad de La Laguna), B. Miszalski (South African Astronomical Observatory, Observatory, Güney Afrika [SAAO]), H. M. J. Boffin (ESO, Santiago, Şili), M. M. Rubio-Díez (Centro de Astrobiología, CSIC-INTA, Torrejón de Ardoz, İspanya) ve M. M. Kotze (SAAO) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Ankara Üniversitesi (Ankara), Çağ Üniversitesi (Mersin), Başkent Üniversitesi (Ankara), İstanbul Üniversitesi (İstanbul), İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitesi (İzmir) ve Max Planck Yer-Ötesi Fiziği Enstitüsü’nden (Almanya) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: @arifsolmaz

Miguel Santander-García
Observatorio Astronómico Nacional
Alcalá de Henares, Spain
Tel: +34 670243627
E-posta: m.santander@oan.es

Henri Boffin
ESO
Santiago, Chile
Tel: +49 89 3200 3126
E-posta: hboffin@eso.org

Richard Hook
ESO education and Public Outreach Department
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1505.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1505tr
Adı:Hen 2-428
Tür:Milky Way : Star : Evolutionary Stage : Supernova
Milky Way : Nebula : Type : Planetary
Facility:Gran Telescopio CANARIAS, Isaac Newton Telescope, Mercator Telescope, Very Large Telescope
Instruments:FORS2
Science data:2015Natur.519...63S

Görüntüler

Artist’s impression of two white dwarf stars destined to merge and create a Type Ia supernova
Artist’s impression of two white dwarf stars destined to merge and create a Type Ia supernova
sadece İngilizce
Image of the planetary nebula Henize 2-428 from the Very Large Telescope
Image of the planetary nebula Henize 2-428 from the Very Large Telescope
sadece İngilizce
The planetary nebula Henize 2-428 in the constellation of Aquila
The planetary nebula Henize 2-428 in the constellation of Aquila
sadece İngilizce
Wide-field view of the sky around the planetary nebula Henize 2-428
Wide-field view of the sky around the planetary nebula Henize 2-428
sadece İngilizce

Videolar

Artist’s impression of two white dwarf stars merging and creating a Type Ia supernova
Artist’s impression of two white dwarf stars merging and creating a Type Ia supernova
sadece İngilizce
Zooming in on the unusual planetary nebula Henize 2-428
Zooming in on the unusual planetary nebula Henize 2-428
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...