eso1506tr — Bilim Bülteni

Kayıp Cücenin İlginç Durumu

Yeni SPHERE aygıtı gücünü gösterdi

18 Şubat 2015

ESO’nun Çok Büyük Teleskopu üzerindeki SPHERE aygıtı, alışılmadık bir çift yıldız sistemi olan V471 Tauri etrafında dolanan bir kahverengi cüce yıldızı araştırmak için kullanıldı. Gökbilimciler SPHERE aygıtı ile yapılan gözlemler sonunda bu şaşırtıcı nesnenin etrafındaki maddeye ait en iyi görüntüleri elde ettiler ve hiçbir şey bulamadılar. Varlığından emin olunduğu halde bir kahverengi cücenin bulunamamış olması, V471 Tauri’nin ilginç davranışları hakkındaki geleneksel açıklamaların yanlış olduğunu ortaya çıkardı. Bu beklenmedik sonuçlar SPHERE ile yapılan gözlemlere dayanan ilk bilimsel makalede ele alındı.

Bazı yıldız çiftleri kütleleri birbirlerinden biraz farklı olan iki normal yıldızdan oluşurlar. Biraz daha büyük kütleye sahip olan yıldız yaşlandığında ve kırmızı dev bir yıldız olarak genişlemeye başladığında, bu yıldız üzerindeki madde diğer yıldıza doğru akmaya başlar ve sonunda her iki yıldızı da çevreleyen dev gaz zarfları meydana gelir. Bu gaz bulutu dağıldığında ise iki yıldız daha da yakınlaşır ve çok sıkışık bir beyaz cüce ile, başka bir normal yıldızdan oluşan çifte dönüşürler [1].

Bu tür çiftlerden biri de V471 Tauri’dir [2]. Boğa Takımyıldızı doğrultusundaki Öküz yıldız kümesinin üyelerinden biri olup, yaşının 600 milyon yıl, uzaklığının ise yaklaşık 163 ışık-yılı olduğu tahmin edilmektedir. Yıldızlar çok yakın oldukları için birbirleri etrafındaki turlarını 12 günde tamamlamaktadırlar. Her bir yörünge turunda bir yıldız diğerinin önünden iki kez geçiş yapmaktadır —bu da Yeryüzü’nden gözlenen çiftlerin tutulmalar nedeniyle ışık eğrilerinde düzenli parlaklık azalmalarına yol açmaktadır.     

Adam Hardy (Valparaíso Üniversitesi, Valparaíso, Şili) liderliğindeki  bir gökbilimciler ekibi bu parlaklık değişimindeki ölçümleri hassas bir şekilde elde etmek için ilk önce ESO’nun Yeni Teknoloji Teleskopu üzerindeki ULTRACAM sistemini kullandılar. Tutulmaların zamanı iki saniye daha az bir duyarlılıkla ölçüldü — bu  daha önceki gözlemlere göre büyük bir ilerlemeydi.

Tutulma zamanları düzenli değildi, ancak bu çiftin etrafında dolanarak yıldızların yörüngelerini kütleçekimsel etkilerle bozan bir kahverengi cücenin olabileceği önerisi bu durumu açıklayabilirdi. Ayrıca ikinci ve daha küçük boyutlarda başka bir nesnenin de olabileceğine dair ipuçlarına da rastladılar.

Bununla birlikte , şimdiye kadar, kendilerinden çok daha parlak olan yıldızların etrafında sönük bir kahverengi cüceyi bulmak henüz mümkün olmadı.Ancak ESO’nun Çok Büyük Teleeskopu üzerine yeni kurulan SPHERE aygıtının gücü ile ekip kahverengi cücenin olması gerektiği bölgeyi görüntüledi.SPHERE’den elde edilen yüksek görüntü kalitesi kolayca ortaya çıkaracak olsa da hiçbir şey göremediler [3].

Çift üyeli sistemlerin yörüngesinde bulunan bu tür nesnelere dair birçok makale bulunsa da, elde edilen sonuçlar bu hipoteze karşı olumsuz kanıtlar içeriyor,” diye belirtiyor Adam Hardy.

Eğer yörüngede bir nesne bulunmuyorsa, çiftin yörüngesindeki garip değişimlere sebep olan nedir? Birçok teori ortaya atıldı, ve bunlardan bazıları çoktan göz ardı edilse de, bu etkilere çitteki büyük yıldızın manyetik alanındaki değişimler neden olabilir [4], Güneş’te görülen daha küçük değişimlere benzer şekilde.

Bu tür bir çalışmaya yıllardır gerek duyuluyordu,ancak bu SPHERE gibi güçlü, yeni aygıtların ortaya çıkması ile mümkün olabilirdi. Bilim bu şekilde ilerliyor: daha yeni teknolojilerle yapılan gözlemler daha önceki fikirleri ya doğruluyor ya da bu durumdaki gibi yanlışlıyor. Bu harika aletin gözlemsel yaşamına başlaması için bu mükemmel bir ilerleme,” diye sonlandırıyor Adam Hardy.

Notlar

[1] Bu tür çiftler ortak-zarf-sonrası çift yıldızlar olarak bilinmektedirler.

[2] Bu ismin anlamı Boğa takımyıldızında (doğrultusunda) tespit edilen 471. nesnenin bir değişen yıldız (ya da daha yakın analizlerin gösterdiği gibi yıldız çifti) olduğudur.

[3] SPHERE aygıtı o kadar hassas ki, merkezi yıldızdan 70 000 kez daha sönük, ve sadece 0.26 yay-saniyesi uzağındaki, bu tür bir kahverengi cüce yoldaşı kolaylıkla ortaya çıkarabilirdi. Bu sistem için tahmini yoldaş cüce parlaklığı çok daha fazlaydı.

[4] Bu etkiye Applegate mekanizması adı verilmektedir ve yıldızın şeklinde düzenli değişimlere neden olmaktadır, bu da çift yıldız sistemi Yeryüzü’nden görüntülendiğinde görünür parlaklıkta değişimlere neden olmaktadır.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma A. Hardy ve arkadaşlarınca kaleme alınan “The First Science Results from SPHERE: Disproving the Predicted Brown Dwarf around V471 Tau” başlıklı bir makale olarak 18 Şubat 2015 tarihinde Astrophysical Journal Letters adlı dergide yayımlanmıştır.

Araştırma ekibinde  A. Hardy (Universidad Valparaíso, Valparaíso, Şili), M.R. Schreiber (Universidad Valparaíso), S.G. Parsons (Universidad Valparaíso), C. Caceres (Universidad Valparaíso), G. Retamales (Universidad Valparaíso), Z. Wahhaj (ESO, Santiago, Şili), D. Mawet (ESO, Santiago, Chile), H. Canovas (Universidad Valparaíso), L. Cieza (Universidad Diego Portales, Santiago, Şili; Universidad Valparaíso), T.R. Marsh (University of Warwick, Coventry, Birleşik Krallık), M.C.P. Bours (University of Warwick), V.S. Dhillon (University of Sheffield, Sheffield, Birleşik Krallık) ve A. Bayo (Universidad Valparaíso) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Ankara Üniversitesi (Ankara), Çağ Üniversitesi (Mersin), Başkent Üniversitesi (Ankara), İstanbul Üniversitesi (İstanbul), İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitesi (İzmir) ve Max Planck Yer-Ötesi Fiziği Enstitüsü’nden (Almanya) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: @arifsolmaz

Adam Hardy
Universidad Valparaíso
Valparaíso, Chile
Tel: +56 32 2508457
E-posta: adam.hardy@postgrado.uv.cl

Matthias Schreiber
Universidad de Valparaíso
Valparaíso, Chile
Tel: +56 32 2399279
E-posta: matthias@dfa.uv.cl

Richard Hook
ESO education and Public Outreach Department
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1506.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1506tr
Adı:SPHERE, V471 Tauri
Tür:Milky Way : Star : Grouping : Binary
Unspecified : Technology : Observatory : Instrument
Facility:New Technology Telescope, Very Large Telescope
Instruments:SPHERE
Science data:2015ApJ...800L..24H

Görüntüler

The SPHERE instrument attached to the VLT
The SPHERE instrument attached to the VLT
sadece İngilizce
The unusual binary star V471 Tauri in the constellation of Taurus
The unusual binary star V471 Tauri in the constellation of Taurus
sadece İngilizce
Wide-field view of the sky around the unusual binary star V471 Tauri
Wide-field view of the sky around the unusual binary star V471 Tauri
sadece İngilizce

Videolar

Zooming in on the unusual binary star V471 Tauri
Zooming in on the unusual binary star V471 Tauri
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...