eso1512tr — Bilim Bülteni

Karadelikten Kurtulan Toz Bulutu

VLT gözlemleri merkeze doğru ilerleyen G2’nin yoğun bir nesne olduğunu ve hala yok olmadığını doğruladı

26 Mart 2015

Tozlu gaz bulutu G2’ye ait şimdiye kadarki en iyi gözlemlere göre bulut Mayıs 2014’te Samanyolu’nun merkezindeki karadeliğe en yakın geçişini gerçekleştirdi ve kurtulmayı başardı. ESO’nun Çok Büyük Teleskopu ile alınan yeni sonuçlara göre nesnenin çok gerilmediği ve yoğun bir nesne olduğu görülüyor. Büyük olasılıkla etrafından halen madde toplayan büyük kütleli bir çekirdeğe sahip genç bir yıldız olabilir.

Samanyolu’nun merkezinde Güneş’ten dört milyon kez daha ağır süper-kütleli bir karadelik bulunuyor.Çevresinde küçük bir grup parlak yıldızın yanısıra geçtiğimiz birkaç yıldır takip edilen G2 adı verilen gizemli bir toz bulutu da bulunuyor. Karadeliğe en yakın geçiş olayının Mayıs 2014’te olacağı tahmin edilmişti.

Bu bölgedeki güçlü kütleçekiminden kaynaklanan büyük gel-git kuvvetlerinin bulutu parçalarına ayırarak yörüngesi boyunca dağıtacağı bekleniyordu. Bu maddenin bir kısmının karadeliği besleyerek ani bir parlamaya yol açması ve diğer kanıtlar canavarın seyrek görülen yemeğini gözler önüne serecekti. Bu eşsiz olayları gözlemek için gökada merkezindeki bölge birkaç yıl boyunca dünya genelindeki büyük teleskoplar kullanılarak birçok araştırma ekibi tarafından dikkatli bir şekilde gözlendi.

Andreas Eckart (Cologne Üniversitesi, Almanya) liderliğindeki bir ekip bölgeyi ESO’nun Çok Büyük Teleskop’unu (VLT) [1] kullanarak yıllardır gözlüyor, bu süre içerisinde Mayıs 2014’teki karadeliğe en yakın geçiş dönemini de içeren Şubat ile Eylül 2014 tarihleri arasındaki yeni gözlemler de yer alıyor.  Bu yeni gözlemlerin daha önce Hawaii’deki Keck Teleskopu ile gerçekleştirilen gözlemlerle uyumlu olduğu görülüyor [2].

Parlayan hidrojenden gelen kırmızı-ötesi ışık görüntüleri karadeliğin etrafında dolanan bulutun en yakın geçiş etkinliğinden önce ve sonra yoğun olarak kaldığını gösteriyor.      

VLT üzerindeki SINFONI keskin görüntüler elde etmesinin yanısıra gelen ışığı kırmızı-ötesi renk bileşenlerine de ayırarak  bulutun hızının tahmin edilebilmesini de sağlıyor [3]. En yakın geçişten önce, bulutun Yeryüzü’nden saatte yaklaşık on milyon kilometre hızla uzaklaştığı, ve karadelik etrafında dolandıktan sonra ise Yeryüzü’ne saatte yaklaşık oniki milyon kilometre hızla yaklaşmakta olduğu bulundu.  

Cologne Üniversitesi’nde (Almanya) doktora çalışması yapan ve gözlemlerin çoğunu gerçekleştiren Florian Peissker şunları söylüyor: “Teleskopun başında olmak ve alınan verileri gerçek zamanlı olarak görmek etkileyici bir deneyimdi,” ve alınan verileri inceleyen yine Cologne Üniversitesi’nden doktora-sonrası araştırmacı Monica Valencia-S ise şunları aktarıyor: “Karadeliğin etrafında dolanan toz bulutundan gelen ışığın yakın geçiş olayından önce ve sonra yoğunluğunu değiştirmediğini görmek heyecan vericiydi.

Daha önce yapılan gözlemlerle G2 nesnesinin bir miktar gerildiği öngörülse de, yeni gözlemlere göre, bulut dikkate değer bir değişim geçirmedi, ne görünür bir genişleme ne de hız değişkenlerinde bir dağılım.  

SINFONI aygıtının gözlemlerine ilave olarak, araştırma ekibi ayrıca VLT üzerindeki NACO aygıtını kullanarak karadelik bölgesinden gelen ışığın kutuplanmasına ait uzun bir ölçüm serisi de gerçekleştirdi. Bu sayede karadeliğe doğru düşen madde davranışının oldukça dengeli olduğu — şimdiye kadar — ve G2 bulutundan kaynaklanan madde nedeniyle de bozulmadığı ortaya çıkarıldı.

Tozlu bulutun karadelik yakınlarındaki olağanüstü  kütleçekimsel gel-git kuvvetine karşı dayanıklılığı, aslında nesnenin serbest dolaşan bir buluttan ziyade, büyük kütleli bir çekirdeği olan yoğun bir nesne olduğunu ima ediyor.

Sonuçları özetleyen Andreas Eckart şunları söylüyor: “Elimizdeki en son verileri ve özellikle 2014 yılında gerçekleşen karadeliğe yakın geçiş olayını inceledik. Kaynakta herhangi bir gerilme göremedik. Kesinlikle merkezi olmayan bir bulut gibi davranmıyor. Tozla çevrili genç bir yıldız olması gerektiğini düşünüyoruz.

Notlar

[1] Gözlem bölgesi kalın bulutlarla örtülü olduğu için bunlar oldukça zor gözlemler olup, kırmızı-ötesi ışıkta gözlem yapılması gereklidir. Ve ilave olarak, olay karadeliğe oldukça yakın olduğundan, yeterince keskin görüntüler için uyarlamalı optik teknolojisi gerektirmektedir. Araştırma ekibi Çok Büyük Teleskop üzerindeki SINFONI aygıtını ve NACO aygıtını kullanarak merkezdeki karadeliğin davranışlarını kutuplanmış ışıkla görüntülemiştir.

[2] Her iki VLT gözlemleri de daha keskindi (daha kısa dalgaboylarında gerçekleştirildiği için) ve SINFONI sayesinde ilave hız gözlemlerine ve NACO sayesinde kutuplanma  ölçümlerine sahipti.

[3] Tozlu bulutun göreceli hareketi nedeniyle — karadeliğe en yakın noktaya varmadan önce Yeryüzü’nden uzaklaşmakta, sonrasında ise yakınlaşmaktadır — ışığın gözlenen dalgaboyunda Doppler kayması nedeniyle değişimler olmaktadır. Dalgaboyundaki bu değişimler VLT üzerindeki SINFONI gibi duyarlı tayölçerler yardımıyla ölçülebilmektedir. Ayrıca buradaki bileşenlerin hız dağılımlarını ölçmek için de kullanılabilmektedir, bu da bulutun yörüngesi boyunca, daha önce rapor edildiği gibi, kayda değer ölçüde uzaması sonucunda beklenmektedir.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma M. Valencia-S.ve arkadaşlarınca kaleme alınan “Monitoring the Dusty S-Cluster Object (DSO/G2) on its Orbit towards the Galactic Center Black Hole” başlıklı bir makale olarak Astrophysical Journal Letters adlı dergide yayımlanacaktır.

Araştırma ekibinde M. Valencia-S. (Physikalisches Institut der Universität zu Köln, Almanya), A. Eckart (Universität zu Köln; Max-Planck-Institut für Radioastronomie, Bonn, Almanya [MPIfR]), M. Zajacek (Universität zu Köln; MPIfR; Astronomical Institute of the Academy of Sciences Prague, Çek Cumhuriyeti), F. Peissker (Universität zu Köln), M. Parsa (Universität zu Köln), N. Grosso (Observatoire Astronomique de Strasbourg, Fransa), E. Mossoux (Observatoire Astronomique de Strasbourg), D. Porquet (Observatoire Astronomique de Strasbourg), B. Jalali (Universität zu Köln), V. Karas (Astronomical Institute of the Academy of Sciences Prague), S. Yazici (Universität zu Köln), B. Shahzamanian (Universität zu Köln), N. Sabha (Universität zu Köln), R. Saalfeld (Universität zu Köln), S. Smajic (Universität zu Köln), R. Grellmann (Universität zu Köln), L. Moser (Universität zu Köln), M. Horrobin (Universität zu Köln), A. Borkar (Universität zu Köln), M. García-Marín (Universität zu Köln), M. Dovciak (Astronomical Institute of the Academy of Sciences Prague), D. Kunneriath (Astronomical Institute of the Academy of Sciences Prague), G. D. Karssen (Universität zu Köln), M. Bursa (Astronomical Institute of the Academy of Sciences Prague), C. Straubmeier (Universität zu Köln) ve H. Bushouse (Space Telescope Science Institute, Baltimore, Maryland, ABD) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Ankara Üniversitesi (Ankara), Çağ Üniversitesi (Mersin), Başkent Üniversitesi (Ankara), İstanbul Üniversitesi (İstanbul), İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitesi (İzmir) ve Max Planck Yer-Ötesi Fiziği Enstitüsü’nden (Almanya) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: @arifsolmaz

Andreas Eckart
University of Cologne
Cologne, Germany
E-posta: eckart@ph1.uni-koeln.de

Monica Valencia-S.
University of Cologne
Cologne, Germany
E-posta: mvalencias@ph1.uni-koeln.de

Richard Hook
ESO, Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1512.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1512tr
Adı:Sgr A*
Tür:Milky Way : Galaxy : Component : Central Black Hole
Facility:Very Large Telescope
Instruments:SINFONI
Science data:2015ApJ...800..125V

Görüntüler

The dusty cloud G2 passes the supermassive black hole at the centre of the Milky Way
The dusty cloud G2 passes the supermassive black hole at the centre of the Milky Way
sadece İngilizce
The dusty cloud G2 passes the supermassive black hole at the centre of the Milky Way (annotated)
The dusty cloud G2 passes the supermassive black hole at the centre of the Milky Way (annotated)
sadece İngilizce

Videolar

The dusty cloud G2 passes the supermassive black hole at the centre of the Milky Way
The dusty cloud G2 passes the supermassive black hole at the centre of the Milky Way
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...