eso1543tr — Kurumsal Bülten

SEPIA Gözlemlerine Başladı

Evren’de suyu bulmak için yeni APEX aygıtı

04 Kasım 2015

Şili’nin And dağlarında deniz seviyesinden 5000 metre yükseklikteki bulunan 12-metrelik Atacama Öncül Deneyi (APEX) teleskopuna takılan yeni bir aygıt Evren’e daha önceden keşfedilmeyen bir pencere açıyor. İsveç–ESO PI APEX alıcısı (SEPIA) Samanyolu ve Evren’in erken dönemlerine ait diğer yakın gökadalarda bulunan su ve diğer moleküllere ait zayıf sinyalleri tespit edecek.

Bu yılın başında APEX’e kurulan SEPIA [1], dalgaboyları 1.4–1.9 milimetre aralığında olan ışığa karşı duyarlıdır [2]. Şili’nin kuzeyinde bulunan aşırı kuru Chajnantor Platosu’ndaki olağanüstü gözlem koşullarında, Yeryüzü’nün çoğu yerinde atmosferdeki su buharı tarafından soğurulan bu ışık, SEPIA tarafından halen uzaydan gelen sönük sinyaller şeklinde tespit edilebilecektir.

Bu dalgaboyu bölgesinin gökbilimciler için önemi bu sinyallerin uzaydaki sudan geliyor olmasıdır. Su birçok yıldız oluşumlarını da içeren birçok astrofiziksel süreç için önemli bir göstergedir, ve yaşamın kökeninde de önemi bir rol oynadığı düşünülmektedir. Uzaydaki suyu araştırmak — molekül bulutlarında, yıldız oluşum bölgelerinde ve hatta Güneş Sistemi içindeki kuyrukluyıldızlarda — Samanyolu’ndaki suyun görevi ve yeryüzündeki tarihi hakkında önemli bilgiler sağlayabilir. Buna ilave olarak SEPIA’nın duyarlılığı onu ayrıca Evren’in erken dönemlerindeki gökadalarda bulunan iyonlaşmış karbonu tespit etmek için de güçlü bir araç haline getiriyor.

Yeni SEPIA alıcısı 2015 yılı boyunca APEX’in gökbilim gözlemlerinde kullanılarak test edildi. Benzer alıcılar ALMA antenleri üzerinde de yer almaktadır. APEX üzerindeki yeni alıcının gayet iyi çalıştığı görüldü. Bu doğrulama sonrasında, SEPIA daha geniş bir bilimsel topluluğun kullanımına uygun hale getirildi. Artık SEPIA ile yapılacak gözlemler için gökbilim camiasından öneriler alınmaya başlandı.

APEX üzerindeki SEPIA ile yapılan ilk gözlemler gerçekten yeni bir pencere açtığımızı gösteriyor, bunun içinde yıldızlararası suya bakmak ta var — SEPIA ile, gökbilimciler aynı alıcılar ALMA dizgesinde çalışmaya başladıktan sonra, aynı nesneyi daha geniş uzaysal çözünürlükte araştırma şansı bulacaklar,” diyor İsveç’teki Chalmers Teknoloji Üniversitesi’ne bağlı Onsala Uzay Gözlemevi müdürü John Conway.

Görünür ışıkta karanlık nesneleri görmek için karanlık gökyüzü gerektiği gibi, evrende bulunan suya ait daha uzun dalgaboylarında sinyalleri tespit edebilmek için de çok kuru bir atmosfere ihtiyaç duyulmaktadır. Ancak kuru koşullar tek gereksinim değildir, alıcıların çalışabilmesi için de –269 santigrat derece gibi oldukça düşük sıcaklıklara kadar soğutulmaları gerekmektedir — mutlak sıfırın sadece 4 derece üstünde. Teknolojideki son ilerlemeler sayesinde bu tür alıcıların üretilebilmesi mümkün ve uygulanabilir hale gelmiştir.

APEX, Max Planck Radyo Gökbilim Enstitüsü (MPIfR), Onsala Uzay Gözlemevi (OSO) ve ESO arasındaki bir işbirliği olup, güney yarımkürede çalışmakta olan en büyük tek-çanak milimetre altı teleskoptur ve ALMA projesi için üretilen bir prototip anten esas alınmıştır.

Notlar

[1] SEPIA, İsveç–ESO PI APEX alıcısı anlamındadır. SEPIA İsveç’teki Chalmers Teknoloji Üniversitesi’ne bağlı olan Onsala Uzay Gözlemevi İleri Alıcı Geliştirme Grubu (GARD) tarafından tasarlanmış ve üretilmiştir, ve ESO tarafından da desteklenmiştir. SEPIA’da üç adet alıcı için yer vardır ve şimdilik bir tanesi kullanımdadır. Alıcı kutusu ilk olarak Avrupa Komisyonu tarafından desteklenen Çerçeve Programı FP6 (ALMA Geliştirme) projesinin bir parçası olarak ALMA 5 Bandı için geliştirilmiş ve test edilmiştir (ann15059). ESO yerel osilatör kaynağını sağlamış ve NRAO ise oda sıcaklığı elektronik ekipmanlarını üretmiştir (ann15059).

Sepya ayrıca su ile ilgili bir renktir. Hem İsveç hem de Şili sularında bulunan Sepya mürekkep balığından alınan pigmentin bir özelliği olan kırmızı-kahve tonu önceden mürekkep olarak kullanılmıştır ve sepya tonunun fotoğraf baskılarında daha uzun ömür sağladığı bilinmektedir.

[2] 158 ila 211 gigahertz arasındaki frekanslar.

Daha fazla bilgi

APEX, Max Planck Radyo Gökbilim Enstitüsü, Onsala Uzay Gözlemevi (OSO) ve ESO arasındaki bir işbirliğidir. APEX’in Chajnantor’daki işletişim ESO’ya aittir.

ALMA, NRC (Kanada), NSC ve ASIAA (Tayvan) ve KASI (Güney Kore) ile birlikte bir ESO (Üye Ülkeleri temsilen), NSF (ABD) ve NINS (Japonya) ortaklığıdır ve Şili Cumhuriyeti ile işbirliği yapılmaktadır. Ortak ALMA Gözlemevi ESO, AUI/NRAO ve NAOJ tarafından işletilmektedir.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Ankara Üniversitesi (Ankara), Çağ Üniversitesi (Mersin), Başkent Üniversitesi (Ankara), İstanbul Üniversitesi (İstanbul), İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitesi (İzmir) ve Max Planck Yer-Ötesi Fiziği Enstitüsü’nden (Almanya) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Carlos De Breuck
ESO APEX Programme Scientist
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6613
E-posta: cdebreuc@eso.org

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1543.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1543tr
Adı:First Light, SEPIA
Tür:Unspecified : Technology : Observatory : Instrument
Facility:Atacama Pathfinder Experiment
Instruments:SEPIA

Görüntüler

New APEX instrument for finding water in the Universe
New APEX instrument for finding water in the Universe
sadece İngilizce
New APEX instrument for finding water in the Universe
New APEX instrument for finding water in the Universe
sadece İngilizce
SEPIA instrument being installed on APEX
SEPIA instrument being installed on APEX
sadece İngilizce
Schematic drawing of the SEPIA instrument
Schematic drawing of the SEPIA instrument
sadece İngilizce
Observations of the star W Hydrae using SEPIA
Observations of the star W Hydrae using SEPIA
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...