eso1636tr — Bilim Bülteni

Samanyolu’nun Eski Kalbi

VISTA yaşlı küresel kümelerin izlerine rastladı

12 Ekim 2016

ESO’nun kırmızı-ötesi VISTA teleskopu ile Samanyolu’nun merkezinde ilk kez RR Lyrae olarak bilinen eski tür yıldızların izine rastlandı. RR Lyrae yıldızları genellikle yaşları 10 milyar yılın üzerinde olan yaşlı yıldızsal öbeklerde yer alırlar. Bu keşif Samanyolu’nun şişkin merkezinin ilksel yıldız kümelerinin birleşmesiyle oluştuğuna işaret ediyor. Bu yıldızlar belki de tüm Samanyolu’ndaki en büyük kütleli ve en yaşlı yıldız kümelerinden geriye kalmış olabilir.

Dante Minniti (Andres Bello Üniversitesi, Santiyago, Şili) liderliğindeki bir ekip ve Rodrigo Contreras (Pontificia Katolik Üniversitesi, Santiyago, Şili) Samanyolu’nun merkezi kısmını dikkatlice inceleyen açık erişimli ESO taraması Via Lactea Değişkenleri’nin  (VVV) bir parçası olarak VISTA kırmızı-ötesi tarama teleskopu ile alınan verileri kullandılar. Görünür ışığa göre kozmik tozdan daha az etkilenen kırmızı-ötesi ışıkta gözlem yapıldığında ve ESO’nun Paranal Gözlemevi’ndeki mükemmel gözlem koşulları kullanıldığında, ekip bu bölgenin şimdiye kadarki en net görüntüsünü elde etmeyi başardı. Samanyolu’nun merkezinde daha önceden bilinmeyen onlarca RR Lyrae yıldızı bulundu.

Gökadamız Samanyolu’nun merkezi yoğun bir nüfusa sahip — bu çoğu gökadada görülen bir özellik olsa da, yeterince yakın olduğu için derinlemesine çalışabilmek için eşsiz bir yer. RR Lyrae yıldızlarının keşfedilmesi gökbilimcilerin bu merkezi şişkinliklerin nasıl oluştuklarını söyleyen iki ana rakip teori arasında karar vermelerine yardım eden zorlayıcı kanıtlar sağlıyor.

RR Lyrae yıldızları genellikle yoğun küresel kümelerde bulunurlar. Tür olarak değişen yıldızlardır ve her RR Lyrae yıldızının parlaklığı düzenli bir şekilde azalır ve artar. Bir RR Lyrae yıldızının sergilediği bu parlaklık artışı ve sönükleşme çevrimlerinin uzunlukları gözlenerek ve yıldızın parlaklığı da ölçülerek gökbilimciler bu yıldızın uzaklığını tespit edebilir [1].

Maalesef bu mükemmel uzaklık-işaretçileri yıldızlar çoğu zaman daha genç, parlak yıldızlar tarafından gölgede bırakılmakta ve bazen de toz tarafından örtülerek gizli kalmaktadırlar. Bu nedenle, RR Lyrae yıldızlarının tam olarak Samanyolu’nun aşırı parlak merkezinde bulmak kırmızı ötesi ışıkta yapılan VVV taraması gerçekleştirilene kadar mümkün olmamıştır. Bu halde bile, ekip parlak yıldızların hâkim olduğu bir bölgede RR Lyrae yıldızlarını tespit etme görevi için “göz korkutucu” ifadesini kullanmıştır.

Yine de sıkı çalışmanın sonucunu onlarca RR Lyrae yıldızı tespit ederek aldılar. Keşifleri yaşlı küresel kümelerdeki kalıntıların Samanyolu’nun şişkin merkezi boyunca dağıldıklarına işaret ediyor.

Rodrigo Contreras şu ayrıntıyı aktarıyor: “Samanyolu’nun merkezinde keşfedilen RR Lyrae Yıldızları gökada çekirdeğinin oluşumu hakkında önemli anlamlar içeriyor. Kanıtlar şişkin bölgenin başlangıçta birkaç küresel kümenin birleşmesiyle oluştuğu senaryosunu destekliyor.

Şişkin gökada merkezlerinin küresel kümelerin birleşmesiyle oluştuğunu öne süren teori, aslında bu merkezlerin hızlı gaz yığışması nedeniyle oluştukları hipoteziyle mücadele etmektedir. Bu RR Lyrae yıldızlarının ortaya çıkarılması — neredeyse her zaman küresel kümelerde bulunurlar — Samanyolu’nun merkezinin aslında birleşme yoluyla oluştuğunu gösteren çok güçlü bir kanıttır. Bundan dolayı, diğer tüm benzer gökada merkezleri benzer şekilde oluşmuş olabilir.

Not only are these stars powerful evidence for an important theory of galactic evolution, they are also likely to be over 10 billion years old — the dim, but dogged survivors of perhaps the oldest and most massive star cluster within the Milky Way.

Gökada evrimi konusundaki önemli bir teori için bu yıldızların sadece varlığı güçlü bir kanıt olmasa da, neredeyse 10 milyar yılın üzerindeki yaşları ile — sönük, ancak Samanyolu’ndaki en yaşlı ve en büyük kütleli yıldız kümesinden geriye kalmayı başaran inatçı kesimi temsil etmektedirler.

Notlar

[1] RR Lyrae yıldızları, Sefeidler gibi bazı diğer düzenli değişen yıldızlara benzer şekilde, parlaklıklarındaki değişim hızına karşılık ne kadar parlak olduklarını gösteren basit bir ilişki sergilemektedirler. Daha uzun değişim dönemlerine sahip olanlar daha parlak olan yıldızlardır. Bu dönem-parlaklık ilişkisinden yıldızın uzaklığı; değişim dönemi ve görünür parlaklığı bilgilerinden bulunabilmektedir.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma Astrophysical Journal Letters adlı dergide yayımlanmak üzere bir makale olarak sunulmuştur.

Araştırma ekibinde D. Minniti (Instituto Milenio de Astrofísica, Santiago, Şili; Departamento de Física, Universidad Andrés Bello, Santiago, Şili; Vatican Observatory, Vatican City State, İtalya), R.C. Ramos (Instituto Milenio de Astrofísica, Santiago, Şili;  Pontificia Universidad Católica de Chile, Instituto de Astrofísica, Santiago, Şili), M. Zoccali (Instituto Milenio de Astrofísica, Santiago, Şili;  Pontificia Universidad Católica de Chile, Instituto de Astrofísica, Santiago, Şili), M. Rejkuba (European Southern Observatory, Garching bei Muenchen, Almanya; Excellence Cluster Universe, Garching, Almanya), O.A. Gonzalez (UK Astronomy Technology Centre, Royal Observatory, Edinburgh, BK), E. Valenti (European Southern Observatory, Garching bei München, Almanya) ve F. Gran (Instituto Milenio de Astrofísica, Santiago, Şili;  Pontificia Universidad Católica de Chile, Instituto de Astrofísica, Santiago, Şili) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Ankara Üniversitesi (Ankara), Çağ Üniversitesi (Mersin), Başkent Üniversitesi (Ankara), İstanbul Üniversitesi (İstanbul), İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitesi (İzmir) ve Max Planck Yer-Ötesi Fiziği Enstitüsü’nden (Almanya) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Dante Minniti
Universidad Andrés Bello
Santiago, Chile
E-posta: dante@astrofisica.cl

Rodrigo Contreras Ramos
Instituto Milenio de Astrofísica
Santiago, Chile
E-posta: rcontrer@astro.puc.cl

Mathias Jäger
Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Cep: +49 176 62397500
E-posta: mjaeger@partner.eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1636.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1636tr
Adı:RR Lyr
Tür:Milky Way : Star : Type : Variable
Facility:Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy
Instruments:VIRCAM
Science data:2016ApJ...830L..14M

Görüntüler

Variable stars close to the galactic centre
Variable stars close to the galactic centre
sadece İngilizce
RR Lyrae stars in the constellation of Sagittarius
RR Lyrae stars in the constellation of Sagittarius
sadece İngilizce
Wide-field view of the centre of the Milky Way
Wide-field view of the centre of the Milky Way
sadece İngilizce

Videolar

Variable RR Lyrae stars
Variable RR Lyrae stars
sadece İngilizce
Zoom on the galactic centre
Zoom on the galactic centre
sadece İngilizce
Pan across the galactic centre
Pan across the galactic centre
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...