eso1637tr — Bilim Bülteni

Eta Carinae Sistemine Yakından Bakış

VLT Girişimölçeri ünlü yıldız sistemindeki şiddetli rüzgârları görüntüledi

19 Ekim 2016

Çok Büyük Teleskop Girişimölçeri’ni kullanan uluslararası bir gökbilimciler ekibi Eta Carinae yıldız sisteminin şimdiye kadarki en ayrıntılı görüntüsünü elde etmeyi başardı. Çift sistemde yeni ve beklenmedik yapılarla karşılaşan ekip, iki yıldızın ortasında kalan bölgede çarpışmakta olan aşırı hızlı yıldız rüzgârları buldu. Yeterince gizemli olan bu yıldız sistemine ilişkin yeni bulgular çok büyük kütleli yıldızların evrimlerinin daha iyi anlaşılmasına ışık tutabilir.

Bonn’da bulunan Max Planck Radyo Gökbilim Enstitüsü’nden (MPIfR) Gerd Weigelt liderliğindeki bir gökbilimciler ekibi ESO’nun Paranal Gözlemevi’ndeki Çok Büyük Teleskop Girişimölçeri’ni kullanarak Karina Bulutsusu’nda bulunan Eta Carinae yıldız sisteminin eşsiz bir görüntüsünü elde etti.

Bu muazzam çift sistemde bulunan ve birbirleri etrafında dolanan iki büyük kütleli yıldız oldukça aktif olup, saatte on milyon kilometre hıza kadar çıkan yıldız rüzgârları üretmektedirler [1]. Rüzgârların çarpışmaya başladığı iki yıldız arasında kalan oldukça çalkantılı bölge ise ilk kez gözlenmiştir.

Eta Carinae çiftinin gücü çarpıcı bir olgu yaratmaktadır. Sistemdeki “Büyük Püskürme” gökbilimciler tarafından 1830’larda gözlenmiştir. Artık bunun çiftin büyük yıldızı tarafından kısa bir süre içinde dışarıya atılan çok miktarda gaz ve toz maddesi olduğunu biliyoruz. Sistemde şimdi görülen Homunculus Bulutsusu olarak bilinen ayrık lobların nedeni de budur. İki yıldız rüzgârının aşırı yüksek hızlarda çarpışmaları milyonlarca dereceye varan sıcaklıkları ve yoğun X-ışın radyasyonunu meydana getirmektedir.

Rüzgârların çarpıştığı merkezi bölge görece çok küçüktür — Homunculus Bulutsusu’nan bin kat daha küçük —  bu nedenle şimdiye kadar uzaydan ve yerden teleskoplarla ayrıntılı bir şekilde gözlenememiştir. Ancak VLTI aygıtı AMBER’in güçlü çözme yeteneğini kullanan ekip bu şiddetli alanın derinliklerine dalmayı ilk kez başarmıştır. VLT’deki dört Yardımcı Teleskop’un üçünden oluşan başarılı bir birleştirme — bir girişimölçer — işlemi ile tek bir VLT Birim Teleskopu’ndan on kat daha fazla çözme gücüne ulaşılmıştır. Bu sayede sistemin şimdiye kadarki en keskin görüntüsü elde edilmiş olup, iç kısımları hakkında da beklenmedik sonuçlara ulaşılmıştır.

Yeni VLTI görüntüsü iki Eta Carinae yıldızı arasındaki yapıyı açıkça göstermektedir. Küçük ve sıcak yıldızdan gelen şiddetli rüzgârın sistemin büyük çiftinden çıkan daha yoğun rüzgârla çarpıştığı yerde beklenmedik pervane-şeklindeki bir yapı gözlenmiştir.

Hayallerimiz gerçek oluyor, çünkü artık kırmızı-ötesinde de oldukça net görüntüler elde edebiliyoruz. VLTI’nin bizlere sunduğu eşsiz fırsatlar sayesinde Eta Carinae ve diğer önemli birçok nesnenin fiziksel özelliklerini daha iyi anlayabiliyoruz.” diyor Gerd Weigelt.

Görüntülemeye ek olarak, çarpışma bölgesinin tayfsal gözlemleri yoğun yıldız rüzgârlarının hız ölçümlerini de mümkün hale getirmiştir [2]. Bu hızları kullanarak, gökbilimciler hayranlık verici bu yıldız sisteminin iç kısımlarına ait hassas bilgisayar modelleri üretebilmekte, bu sayede benzer aşırı yüksek kütleli yıldızların evrimleştikleri sürece nasıl kütle kaybettiklerinin anlaşılması sağlanmaktadır.

Ekip üyelerinden Dieter Scherti (MPIfR) son olarak şu yorumu yapıyor: “Yeni VLTI aygıtları GRAVITY ve MATISSE sayesinde daha da hassas görüntüleri daha geniş dalgaboyu ölçeğinde elde edebileceğiz. Bu geniş dalgaboyu aralığı çoğu gökbilimsel nesnenin fiziksel özelliklerini bulmamızı sağlıyor.

Notlar

[1] Her iki yıldızın da oldukça büyük bir kütleye ve aşırı parlaklığa sahip olması ürettikleri ışınım nedeniyle yüzeylerinin sökülerek uzaya atılmasına yol açıyor. Yıldız maddesini dışarıya atan bu olaya yıldız “rüzgârı” adı veriliyor ve saatte milyonlarca kilometre hıza ulaşabiliyor.

[2] Ölçümler Doppler etksi ile gerçekleştirilmiştir. Gökbilimciler Doppler etkisini (ya da kaymasını) kullanarak nesnelerin Dünya’ya hangi hızlarda yaklaşıp uzaklaştıklarını hassas bir şekilde ölçebilmektedir. Bir nesnenin bize doğru yaklaşması ya da bizden uzaklaşması tayf çizgilerinde kaymaya neden olmaktadır. Nesnenin hızı bu kaymadan hesaplanabilmektedir.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma Astronomy and Astrophysics adlı dergide yayımlanmak üzere sunulmuştur.

Araştırma ekibnde G. Weigelt (Max Planck Institute for Radio Astronomy, Almanya), K.-H. Hofmann (Max Planck Institute for Radio Astronomy, Almanya), D. Schertl (Max Planck Institute for Radio Astronomy, Almanya), N. Clementel (South African Astronomical Observatory, Güney Afrika) , M.F. Corcoran (Goddard Space Flight Center, ABD; Universities Space Research Association, ABD), A. Damineli (Universidade de São Paulo, Brezilya), W.-J. de Wit (European Southern Observatory, Chile), R. Grellmann (Universität zu Köln, Almanya), J. Groh (The University of Dublin, İrlanda), S. Guieu (European Southern Observatory, Şili), T. Gull (Goddard Space Flight Center, ABD), M. Heininger (Max Planck Institute for Radio Astronomy, Almanya) , D.J. Hillier (University of Pittsburgh, ABD), C.A. Hummel (European Southern Observatory, Almanya), S. Kraus (University of Exeter, BK), T. Madura (Goddard Space Flight Center, ABD), A. Mehner (European Southern Observatory, Şili), A. Mérand ( European Southern Observatory, Şili), F. Millour (Université de Nice Sophia Antipolis, Fransa), A.F.J. Moffat (Université de Montréal, Kanada), K. Ohnaka (Universidad Católica del Norte, Şili), F. Patru (Osservatorio Astrofisico di Arcetri, İtalya), R.G. Petrov (Université de Nice Sophia Antipolis, Fransa), S. Rengaswamy (Indian Institute of Astrophysics, Hindistan) , N.D. Richardson (The University of Toledo, ABD), T. Rivinius (European Southern Observatory, Şili), M. Schöller (European Southern Observatory, Almanya), M. Teodoro (Goddard Space Flight Center, ABD) , ve M. Wittkowski (European Southern Observatory, Almanya) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Ankara Üniversitesi (Ankara), Çağ Üniversitesi (Mersin), Başkent Üniversitesi (Ankara), İstanbul Üniversitesi (İstanbul), İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitesi (İzmir) ve Max Planck Yer-Ötesi Fiziği Enstitüsü’nden (Almanya) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Gerd Weigelt
Max-Planck-Institut für Radioastronomie
Bonn, Germany
Tel: +49 228 525 243
E-posta: weigelt@mpifr-bonn.mpg.de

Dieter Schertl
Max-Planck-Institut für Radioastronomie
Bonn, Germany
Tel: +49 228 525 301
E-posta: ds@mpifr-bonn.mpg.de

Norbert Junkes
Public Information Officer, Max-Planck-Institut für Radioastronomie
Bonn, Germany
Tel: +49 228 525 399
E-posta: njunkes@mpifr-bonn.mpg.de

Mathias Jäger
Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 176 62397500
E-posta: mjaeger@partner.eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1637.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1637tr
Adı:Eta Carinae
Tür:Milky Way : Star : Grouping : Binary
Facility:Very Large Telescope Interferometer
Instruments:AMBER
Science data:2016A&A...594A.106W

Görüntüler

Detailed look on Eta Carinae
Detailed look on Eta Carinae
sadece İngilizce
Highest resolution image of Eta Carinae
Highest resolution image of Eta Carinae
sadece İngilizce
Digitized Sky Survey image of Eta Carinae Nebula
Digitized Sky Survey image of Eta Carinae Nebula
sadece İngilizce
The Carina Nebula in the constellation of Carina
The Carina Nebula in the constellation of Carina
sadece İngilizce
Panoramic view of the WR 22 and Eta Carinae regions of the Carina Nebula*
Panoramic view of the WR 22 and Eta Carinae regions of the Carina Nebula*
sadece İngilizce
Bir Fotoğraf, Birçok Öykü
Bir Fotoğraf, Birçok Öykü
The Carina Nebula imaged by the VLT Survey Telescope
The Carina Nebula imaged by the VLT Survey Telescope
sadece İngilizce
Eta Carinae
Eta Carinae
sadece İngilizce

Videolar

Zoom on Eta Carinae
Zoom on Eta Carinae
sadece İngilizce
Animation of Eta Carinae and its surrounding
Animation of Eta Carinae and its surrounding
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...