eso1638tr — Bilim Bülteni

ESO’nun VLT’si Uzaktaki Kuasarlar Etrafında Beklenmedik Dev Parıltılı Haleler Keşfetti

26 Ekim 2016

Uluslararası bir gökbilimciler ekibi, uzaktaki kuasarları çevreleyen parıltılı gaz bulutları keşfetti. Araştırmadaki her bir kuasarın bu haleleri sergiledikleri ilk kez gösterildi ve ESO’nun Çok Büyük Teleskopu üzerindeki MUSE aleti tarafından belirgin işaretler yakalandı. Bu şaşırtıcı keşifteki halelerin özellikleri aynı zamanda şu anda kabul gören evrenin erken dönemlerindeki gökada oluşum teorileriyle dikkat çekici bir uyuşmazlık içinde.

İsviçre Zürih’te bulunan İsviçre Federal Teknoloji Enstitüsü’ndeki (EHT) bir grup tarafından yönetilen uluslararası bir gökbilimciler ekibi, uzaktaki aktif gökadaların etrafındaki gazı araştırmak için ESO’nun Paranal Gözlemevi’ndeki Çok Büyük Teleskopu (VLT) üzerinde bulunan MUSE aletinin eşsiz gözlem gücünü kullandılar. Kuasarlar olarak isimlendirilen bu aktif gökadalar merkezlerinde, son derece yüksek bir oranda yıldız, gaz ve diğer materyalleri tüketen süper kütleli karadelikler içeriyorlar. Bu durum da gökada merkezinin büyük miktarda ışınım yaymasına neden oluyor ve kuasarları evrendeki en parlak ve aktif nesneler haline getiriyor.

Bu araştırma, MUSE ile gözlenebilen en parlak olanlar arasından seçilen 19 kuasar içeriyor. Önceki çalışmalar, incelenen tüm kuasarların yaklaşık %10’unun, gökadalar-arası ortam olarak bilinen gazdan oluşan haleler ile çevrelendiğini göstermişti. Bu haleler, kuasarların merkezinden 300 000 ışık yılı mesafeye kadar uzanıyor. Bu yeni araştırma, aynı zamanda gözlenen 19 kuasarın etrafındaki büyük halelerin saptanmasıyla birlikte bir sürprize yol açtı  —  istatistiksel olarak beklenen iki haleden çok daha fazlası vardı. Takım, bu büyük artışın ardındaki sebebin önceki benzer aletlere göre MUSE’nin gözlem gücü olduğundan şüpheleniyor. Ancak durumun böyle olup olmadığını belirlemek için daha fazla gözleme ihtiyaç duyuluyor.

“Bu durumun, yeni gözlem tekniğimiz mi yoksa örneğimizdeki kuasarlar hakkında olağandışı bir durum nedeniyle mi olduğunu söylemek için henüz çok erken. Bu yüzden öğrenecek daha çok şey var; biz sadece yeni bir keşif döneminin başındayız” , diyor ETH Zürih’ten başyazar Elena Borisova.

Araştırmanın asıl amacı, kuasarların parlak düğümler oluşturduğu bazen kozmik ağ olarak ifade edilen yapılar olan evrenin en büyük ölçeklerindeki gaz bileşenlerini analiz etmekti [1]. Bu ağın gaz bileşenleri normalde tespit edilmesi son derece zordur bu yüzden kuasarları çevreleyen gazın ışıklı halesi bu büyük ölçekli kozmik yapı içindeki gazı araştırmak için neredeyse eşsiz bir fırsat sunuyor.

Yeni tespit edilen bu 19 hale aynı zamanda yeni bir sürprizi daha ortaya koydu: göreli olarak soğuk gökadalar-arası gaz içeriyorlar — yaklaşık olarak 10 000 santigrat derece. Bu bulgu, gökadalara bu kadar yakın olan gazın milyon derecelik sıcaklıklara sahip olması gerektiğini söyleyen ve şu anda gökadaların yapısı ve oluşumuyla ilgili kabul edilen modeller ile güçlü bir görüş ayrılığı içinde.

Bu tür bir araştırma için MUSE ve onun benzersiz gözlem yetenekleri ilk defa kullanıldı. Keşif, bu tip objeleri gözlemek için aletin potansiyelini gösteriyor [2]. Ortak yazar Sebastiano Cantalupo yeni alet ve sağladığı fırsatlar için çok heyecanlı: “Bu araştırmada, gelecekteki araştırmaların yolunu açacak MUSE’nin benzersiz yeteneklerinden faydalandık. Yeni nesil teorik ve numerik modellerle birleştirildiğinde bu yaklaşım kozmik yapıların oluşumu ve gök ada evrimine yeni bir pencere sağlamaya devam edecektir.”

Notlar

[1] Kozmik ağ evrenin en büyük ölçeğindeki yapıdır. İlkel malzemenin çelimsiz iplikçiklerden (çoğunlukla hidrojen ve helyum gazı) ve gökadalarla bunların arasındaki devasa mesafeyi birbirine bağlayan karanlık maddeden oluşuyor. Bu ağdaki malzeme iplikçikler boyunca besleme yaparak gökadaların ve onların gelişimi ile evrimine yardımcı oluyor.

[2] MUSE bir toplam alan tayfölçeridir ve tayf ile görüntüleme yeteneklerini bir araya getirir. Tek bir seferde bir bütün olarak büyük gökbilimsel nesneleri gözleyebilir ve her bir piksel için ışığın dalga boyunun veya renginin bir fonksiyonu olarak yoğunluğunu ölçer.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma "Ubiquitous giant Lyα nebulae around the brightest quasars at z ~ 3.5 revealed with MUSE" başlıklı bir makale olarak Astrophysical Journal adlı dergide yayımlanmak üzere sunulmuştur.

The team is composed of Elena Borisova, Sebastiano Cantalupo, Simon J. Lilly, Raffaella A. Marino and Sofia G. Gallego (Institute for Astronomy, ETH Zurich, İsviçre), Roland Bacon and Jeremy Blaizot (University of Lyon, Centre de Recherche Astrophysique de Lyon, Saint-Genis-Laval, Fransa), Nicolas Bouché (Institut de Recherche en Astrophysique et Planétologie, Toulouse, Fransa), Jarle Brinchmann (Leiden Observatory, Leiden, Hollanda; Instituto de Astrofísica e Ciências do Espaço, Porto, Portekiz), C Marcella Carollo (Institute for Astronomy, ETH Zurich, İsviçre), Joseph Caruana (Department of Physics, University of Malta, Msida, Malta; Institute of Space Sciences & Astronomy, University of Malta, Malta), Hayley Finley (Institut de Recherche en Astrophysique et Planétologie, Toulouse, Fransa), Edmund C. Herenz (Leibniz-Institut für Astrophysik Potsdam, Potsdam, Almanya), Johan Richard (Univ Lyon, Centre de Recherche Astrophysique de Lyon, Saint-Genis-Laval, Fransa), Joop Schaye and Lorrie A. Straka (Leiden Observatory, Leiden, Hollanda), Monica L. Turner (MIT-Kavli Center for Astrophysics and Space Research, Massachusetts Institute of Technology, Cambridge, Massachusetts, ABD), Tanya Urrutia (Leibniz-Institut für Astrophysik Potsdam, Potsdam, Almanya), Anne Verhamme (University of Lyon, Centre de Recherche Astrophysique de Lyon, Saint-Genis-Laval, Fransa), ve Lutz Wisotzki (Leibniz-Institut für Astrophysik Potsdam, Potsdam, Almanya) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Ankara Üniversitesi (Ankara), Çağ Üniversitesi (Mersin), Başkent Üniversitesi (Ankara), İstanbul Üniversitesi (İstanbul), İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitesi (İzmir) ve Max Planck Yer-Ötesi Fiziği Enstitüsü’nden (Almanya) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Seda Baştürk
Orta Doğu Teknik Üniversitesi - Fizik Bölümü
Ankara, Türkiye
E-posta: astro.seda.basturk@gmail.com

Elena Borisova
ETH Zurich
Switzerland
Tel: +41 44 633 77 09
E-posta: borisova@phys.ethz.ch

Sebastiano Cantalupo
ETH Zurich
Switzerland
Tel: +41 44 633 70 57
E-posta: cantalupo@phys.ethz.ch

Mathias Jäger
Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 176 62397500
E-posta: mjaeger@partner.eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1638.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1638tr
Adı:Quasar
Tür:Early Universe : Galaxy : Activity : AGN : Quasar
Facility:Very Large Telescope
Instruments:MUSE
Science data:2016ApJ...831...39B

Görüntüler

Bright halos around distant quasars
Bright halos around distant quasars
sadece İngilizce

Videolar

Bright halos around distant quasars
Bright halos around distant quasars
sadece İngilizce
3D animation of quasar halo
3D animation of quasar halo
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...