eso1645tr — Kurumsal Bülten

ALMA 5. Bandında İlk Işık Alındı

Yeni algılayıcılar ALMA’nın Evren’de su arama yeteneğini geliştirecek

21 Aralık 2016

Şili’deki Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi (ALMA) elektromanyetik tayf üzerindeki yeni bir aralıkta gözlemlerine başladı. Bu teleskobun antenlerine yeni kurulan 1.4 ila 1.8 milimetre dalgaboylarındaki radyo dalgalarını tespit edebilen algılayıcılar sayesinde gerçekleşecek — ALMA tarafından şimdiye kadar kullanılmayan bir alan. Bu güncelleme sayesinde gökbilimciler yakın Evren’deki suya ait zayıf sinyalleri yakalayabilecek.

ALMA Evren’i elektromanyetik tayfın düşük-enerjili kısmında yer alan radyo dalgalarıyla gözlemektedir. Yeni kurulan 5. Bant alıcıları sayesinde, radyo tayfında tamamen yeni bir pencereye gözlerini açan ALMA yeni ve heyecan verici gözlemsel olasılıkları da beraberinde getirmiş olacak.

Avrupa ALMA Programı Bilimcisi Leonardo Testi, ilerlemeyi şu şekilde açıklıyor: “Yeni alıcılar suyun tespit edilebilmesini çok daha kolay bir hale getirecek, bildiğimiz gibi su hem Güneş Sistemi’nde hem de gökadamız ve ötesindeki bildiğimiz yaşam türü için bir öncelik. ALMA ayrıca Evren’in erken dönemlerindeki iyonlaşmış karbon gözlemleri için de uygun hale gelmiş olacak.

Bu tür bir gözlemi mümkün hale getiren ilk koşul ALMA’nın Şili’de 5000 metre yükseklikte Chajanontor platosunda yer alan eşsiz konumudur. Su, Dünya’nın atmosferinde de bulunduğundan, daha alçakta yer alan ve kuraklıktan yoksun yerlerdeki gözlemevlerinde, uzaydan gelen suya ait salınımların kökenini tespit etmek çok daha zordur. ALMA’nın duyarlılığı ve yüksek açısal çözünürlüğü yakın Evren’deki suya ait zayıf sinyallerin artık bu dalgaboyunda görüntülenebileceği anlamına geliyor [1].

5. Bant alıcısı, İsveç’teki Chalmers Teknoloji Üniversitesi, Onsala Uzay Gözlemevi’ndeki İleri Alıcı Geliştirme Grubu (GARD) tarafından geliştirilmiş olup, APEX teleskopuna bağlı SEPIA aygıtı üzerinde denenmiştir. Bu gözlemler ayrıca ALMA’nın ilk alıcı testlerindeki uygun hedeflerin seçilmesinde de kullanılmıştır.

ALMA için ilk alıcılar, 2015’in ilk yarısında Hollanda Gökbilim Araştırmaları Okulu (NOVA) ve GARD – Ulusal Radyo Gökbilim Gözlemevi – proje için yerel osilatörler sağlamaktadır – ortaklığındaki bir konsorsiyum tarafından üretilmiş ve kullanıma sunulmuştur. Alıcılar kurulu durumda olup gökbilim camiasının kullanımı için hazırlanmaktadır.

Yeni kurulan algılayıcıları test etmek için çok sayıda nesneye ait gözlemler gerçekleştirildi. Bunlar arasında Samanyolu’nun merkezine yakın bölgede yer alan yıldız oluşum bölgesi, çarpışan gökadalar Arp 220 ve yaşamının sonunda bir süpernova olarak patlayacak olan tozlu bir kırmızı süperdev yıldız da yer alıyor [2].

Alınan verileri işlemek ve kalitesini kontrol etmek için gökbilimcilerle birlikte ESO ve Avrupa ALMA Bölgesel Merkezi (ARC) ağından teknik uzmanlar İsveç’teki Onsala Uzay Gözlemevi’nde Kuzey ARC Merkezi evsahipliğinde “5. Bant Yoğun Haftası” etkinliğinde bir araya geldiler [3]. Sonuçlar daha sonra dünya genelindeki gökbilim topluluğunun kullanımına açık hale getirildi.

ESO’dan ekip üyesi Robert Laing ALMA 5. Bant gözlemleri konusunda oldukça iyimser: “Kısıtlı bir anten setiyle de olsa ALMA 5. Bant ile alınan ilk sonuçlar oldukça heyecan verici.Gelecekte tüm ALMA dizgesinin açısal çözünürlüğü ve yüksek duyarlılığı sayesinde, oluşmakta olan ve evrimleşmiş yıldızlarda, yıldızlar-arası ortamda ve süper-kütleli karadeliklere yakın bölgelerdeki gibi geniş çaplı nesnelerde suyun varlığına dair ayrıntılı çalışmalar yapılabilecek.

ALMA Evren’i elektromanyetik tayfın düşük-enerjili kısmında yer alan radyo dalgalarıyla gözlemektedir. Yeni kurulan 5. Bant alıcıları sayesinde, radyo tayfında tamamen yeni bir pencereye gözlerini açan ALMA yeni ve heyecan verici gözlemsel olasılıkları da beraberinde getirmiş olacak.

Avrupa ALMA Programı Bilimcisi Leonardo Testi, ilerlemeyi şu şekilde açıklıyor: “Yeni alıcılar suyun tespit edilebilmesini çok daha kolay bir hale getirecek, bildiğimiz gibi su hem Güneş Sistemi’nde hem de gökadamız ve ötesindeki bildiğimiz yaşam türü için bir öncelik. ALMA ayrıca Evren’in erken dönemlerindeki iyonlaşmış karbon gözlemleri için de uygun hale gelmiş olacak.

Bu tür bir gözlemi mümkün hale getiren ilk koşul ALMA’nın Şili’de 5000 metre yükseklikte Chajanontor platosunda yer alan eşsiz konumudur. Su, Dünya’nın atmosferinde de bulunduğundan, daha alçakta yer alan ve kuraklıktan yoksun yerlerdeki gözlemevlerinde, uzaydan gelen suya ait salınımların kökenini tespit etmek çok daha zordur. ALMA’nın duyarlılığı ve yüksek açısal çözünürlüğü yakın Evren’deki suya ait zayıf sinyallerin artık bu dalgaboyunda görüntülenebileceği anlamına geliyor [1].

5. Bant alıcısı, İsveç’teki Chalmers Teknoloji Üniversitesi, Onsala Uzay Gözlemevi’ndeki İleri Alıcı Geliştirme Grubu (GARD) tarafından geliştirilmiş olup, APEX teleskopuna bağlı SEPIA aygıtı üzerinde denenmiştir. Bu gözlemler ayrıca ALMA’nın ilk alıcı testlerindeki uygun hedeflerin seçilmesinde de kullanılmıştır.

ALMA için ilk alıcılar, 2015’in ilk yarısında Hollanda Gökbilim Araştırmaları Okulu (NOVA) ve GARD – Ulusal Radyo Gökbilim Gözlemevi – proje için yerel osilatörler sağlamaktadır – ortaklığındaki bir konsorsiyum tarafından üretilmiş ve kullanıma sunulmuştur. Alıcılar kurulu durumda olup gökbilim camiasının kullanımı için hazırlanmaktadır.

Yeni kurulan algılayıcıları test etmek için çok sayıda nesneye ait gözlemler gerçekleştirildi. Bunlar arasında Samanyolu’nun merkezine yakın bölgede yer alan yıldız oluşum bölgesi, çarpışan gökadalar Arp 220 ve yaşamının sonunda bir süpernova olarak patlayacak olan tozlu bir kırmızı süperdev yıldız da yer alıyor [2].

Alınan verileri işlemek ve kalitesini kontrol etmek için gökbilimcilerle birlikte ESO ve Avrupa ALMA Bölgesel Merkezi (ARC) ağından teknik uzmanlar İsveç’teki Onsala Uzay Gözlemevi’nde Kuzey ARC Merkezi evsahipliğinde “5. Bant Yoğun Haftası” etkinliğinde bir araya geldiler [3]. Sonuçlar daha sonra dünya genelindeki gökbilim topluluğunun kullanımına açık hale getirildi.

ESO’dan ekip üyesi Robert Laing ALMA 5. Bant gözlemleri konusunda oldukça iyimser: “Kısıtlı bir anten setiyle de olsa ALMA 5. Bant ile alınan ilk sonuçlar oldukça heyecan verici.Gelecekte tüm ALMA dizgesinin açısal çözünürlüğü ve yüksek duyarlılığı sayesinde, oluşmakta olan ve evrimleşmiş yıldızlarda, yıldızlar-arası ortamda ve süper-kütleli karadeliklere yakın bölgelerdeki gibi geniş çaplı nesnelerde suyun varlığına dair ayrıntılı çalışmalar yapılabilecek.

Notlar

[1] Suya dair özel bir tayfsal kısım bu genişlemiş aralıkta yer almaktadır — 1.64 milimetre dalgaboyunda.

[2] Gözlemler Şili’deki ALMA Yeti Genişletme ekibinin çalışmaları ile gerçekleştirilmiş ve mümkün olmuştur.

[3] ESO 5. Bant Bilimsel Doğrulama ekibinde: Elizabeth Humphreys, Tony Mroczkowski, Robert Laing, Katharina Immer, Hau-Yu (Baobab) Liu, Andy Biggs, Gianni Marconi and Leonardo Testi. The team working on processing the data included: Tobia Carozzi, Simon Casey, Sabine Koenig, Ana Lopez-Sepulcre, Matthias Maercker, Ivan Marti-Vidal, Lydia Moser, Sebastien Muller, Anita Richards, Daniel Tafoya and Wouter Vlemmings yer almaktadır.

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Leonardo Testi
European ALMA Programme Scientist, ESO
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6541
E-posta: ltesti@eso.org

Robert Laing
ESO ALMA Scientist
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6625
E-posta: rlaing@eso.org

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1645.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1645tr
Adı:Arp 220, First Light
Tür:Local Universe : Galaxy : Type : Interacting
Facility:Atacama Large Millimeter/submillimeter Array

Görüntüler

The merging galaxy system Arp 220 from ALMA and Hubble
The merging galaxy system Arp 220 from ALMA and Hubble
sadece İngilizce
Band 5 ALMA receiver
Band 5 ALMA receiver
sadece İngilizce
One of the Band 5 receivers for ALMA
One of the Band 5 receivers for ALMA
sadece İngilizce
One of the Band 5 receivers for ALMA
One of the Band 5 receivers for ALMA
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...