eso1729tr — Bilim Bülteni

Titanyum Havalı Cehennem Dünya

ESO’nun VLT tesisi ile ilk kez bir ötegezegende titanyum oksit tespit edildi

13 Eylül 2017, Mersin

ESO’nun Çok Büyük Teleskop’unu kullanan gökbilimciler ilk kez bir ötegezegen atmosferinde titanyum oksit tespiti gerçekleştirdi. Sıcak-jüpiter gezegen WASP-19b etrafındaki bu keşif FORS2 aygıtının gücünü ortaya çıkarmaktadır. Bulgular beklenmedik ve sıcak dünyanın atmosferine ait kimyasal bileşen, sıcaklık ve basınç yapısı hakkında bilgiler sağlamaktadır. Sonuçlar Nature dergisinde yayınlanacaktır.

Bir ESO çalışanı ve TU Berlin’den yeni mezun olan Elyar Sedaghati liderliğindeki bir gökbilimciler ekibi ötegezegen WASP-19b’nin atmosferini ayrıntılı bir şekilde inceledi. Jüpiter’le aynı kütledeki bu dikkat çekici gezegen, yıldızına çok yakın bir yörüngede dolanmakta olup, bir turunu sadece 19 saatte tamamlamaktadır ve atmosfer sıcaklığının 2000 santigrat derece olduğu tahmin edilmektedir.

WASP-19b yıldızının önünden geçtiği sırada, yıldız ışığının bir kısmı gezegenin atmosferinden geçerek Yeryüzü’ne ulaşan ışık içerisinde bir parmak izi bırakır. Çok Büyük Teleskop üzerindeki FORS2 aygıtını kullanarak bu ışığı dikkatlice analiz eden ekip, atmosferde az miktarda titanyum oksit, su ve sodyum izine, bunun yanısıra küresel ölçekte dağılmış sise rastladılar.

Bu tür molekülleri tespit edebilmek kolay bir iş değildir,” diyor ESO öğrencisi olarak bu projede 2 yılını harcayan Elyar Sedaghati. “Sadece oldukça kaliteli verilere değil, aynı zamanda özelleştirilmiş analiz yöntemlerine de ihtiyacımız var. Kullandığımız algoritma milyonlarca tayf içinde geniş bir aralıkta kimyasal bileşenleri, sıcaklıkları ve bulut ya da sis özelliklerini anlamamızı sağlıyor.

Titanyum oksit Yeryüzü’nde nadir bulunmaktadır. Soğuk yıldızların ise atmosferlerinde bulunduğu bilinmektedir. WASP-19b gibi sıcak gezegenlerin atmosferlerinde ısı soğurucu gibi davranırlar. Miktar olarak yeterince fazla ise bu moleküller ısının atmosferden girişini ya da kaçısını engelleyerek, ısısal çevrime neden olurlar — sıcaklık atmosferin üst kısımlarında daha yüksek, aşağılarda ise daha düşüktür, yani normal durumun tersi. Yeryüzü atmosferindeki ozon da benzer bir rol oynamakta, stratosferde çevrime neden olmaktadır.

WASP-19b’nin atmosferindeki titanyum oksit varlığı atmosferin sıcaklığı ve döngüsü üzerinde kayda değer etkilere neden olmaktadır,” diye açıklıyor İngiltere, Cambridge Üniversitesi’nden ekip üyesi gökbilimci Ryan MacDonald. “Ötegezegenleri bu kadar ayrıntılı bir şekilde inceleyebilmek ümit ve heyacan verici.

Gökbilimciler WASP-19b gözlemlerini bir yıldan uzun bir süre devam ettirdiler. Gezegenin yarıçapındaki göreli değişimleri ötegezegenin atmosferinden geçen ışığı farklı dalgaboylarında inceleyerek ölçtüler ve  gözlemleri atmosfer modelleri ile karşılaştırarak, ötegezegenin atmosferindeki kimyasal içeriğin farklı özelliklerini tahmin edebildiler.

Titanyum oksit gibi metal oksitlerin ve benzeri bileşenlerin varlığı hakkındaki yeni bilgiler ötegezegen atmosferlerinin çok daha iyi bir şekilde modellenebilmesini sağlayacak. Yakın gelecekte yaşama elverişli gezegenleri gözleyebilecek olan gökbilimciler daha gelişmiş modeller sayesinde gözlemleri nasıl  yorumlayabilecekleri hakkında daha iyi fikirlere sahip olacaklar.

Bu önemli keşif yenilenen FORS2 aygıtının tam da bu amaçla yapıldığının bir kanıtıdır,” diye ekliyor, yenileme projesini yürüten ESO’dan Henri Boffin. “Bu sayede, FORS2 yerden bu şekilde gözlemler yapabilecek en iyi aygıt haline geldi.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma Elyar Sedaghati ve arkadaşlarınca kaleme alınan “Detection of titanium oxide in the atmosphere of a hot Jupiter” başlıklı bir makale olarak Nature dergisinde yayımlanmak üzere sunulmuştur.

Araştırma ekibinde Elyar Sedaghati (ESO; Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt, Almanya; ve TU Berlin, Almanya), Henri M.J. Boffin (ESO), Ryan J. MacDonald (Cambridge University, BK), Siddharth Gandhi (Cambridge University, BK), Nikku Madhusudhan (Cambridge University, BK), Neale P. Gibson (Queen’s University Belfast, BK), Mahmoudreza Oshagh (Georg-August-Universität Göttingen, Almanya), Antonio Claret (Instituto de Astrofísica de Andalucía - CSIC, İspanya) ve Heike Rauer (Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt, Germany and TU Berlin, Almanya) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi, Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +903246514800 (1250)
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Elyar Sedaghati
ESO Fellow
Vitacura, Santiago, Chile
Tel: +56 2 2463 6537
E-posta: esedagha@eso.org

Henri Boffin
ESO
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6542
E-posta: hboffin@eso.org

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1729.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1729tr
Adı:WASP-19b
Tür:Milky Way : Star : Circumstellar Material : Planetary System
Facility:Very Large Telescope
Instruments:FORS2
Science data:2017Natur.549..238S

Görüntüler

Artist’s impression of the exoplanet WASP-19b
Artist’s impression of the exoplanet WASP-19b
sadece İngilizce
Infographic showing the path of stellar light through the atmosphere of WASP-19b
Infographic showing the path of stellar light through the atmosphere of WASP-19b
sadece İngilizce
The star WASP-19 in the constellation of Vela (The Sails)
The star WASP-19 in the constellation of Vela (The Sails)
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 126 Light: Titanium oxide in exoplanetary atmosphere (4K UHD)
ESOcast 126 Light: Titanium oxide in exoplanetary atmosphere (4K UHD)
sadece İngilizce
Flying from the Earth to the star WASP-19 in the constellation Vela
Flying from the Earth to the star WASP-19 in the constellation Vela
sadece İngilizce
Light passing through the atmosphere of WASP-19b
Light passing through the atmosphere of WASP-19b
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...