eso1731tr — Görüntülü Bülten

Satürn Bulutsusu’ndaki İlginç Yapılar

27 Eylül 2017, Mersin

Olağanüstü gezegenimsi bulutsu NGC 7009, ya da diğer adıyla Satürn Bulutsusu, bir dizi garip-şekilli küreye benzer şekilde, karanlığın içinden pembe ve mavi renklerde parıldıyor. Bu renkli görüntü, bir gezegenimsi bulutsunun tozlu iç kısmını ilk kez görüntüleyen çalışmanın bir parçası olarak, ESO’nun Çok Büyük Teleskopu (VLT) üzerindeki güçlü MUSE aygıtı ile alınmıştır. Toz içerisindeki, kabuklar, bir hale ve ilginç dalga benzeri karmaşık zenginlikleri ortaya çıkaran harita gökbilimcilerin gezegenimsi bulutsuların ilginç şekillerini ve simetrilerini nasıl geliştirdiklerini anlamalarına yardımcı olacak.

Satürn Bulutsusu yaklaşık 5000 ışık yılı uzaklıkta, Kova takımyıldızı doğrultsusunda yer almaktadır. İsmini herkesin yandan-görülen favori halkalı gezegenine benzeyen garip şeklinden almaktadır.

Aslında gezegenimsi bulutsuların gezegenlerle bir bağlantıları yoktur. Satürn Bulutsusu daha önce düşük-kütleli bir yıldızken, yaşamının sonunda genişleyerek bir kırmızı deve dönüştü ve dış tabakalarını atmaya başladı. Güçlü yıldız rüzgarları ile dışarıya üflenen bu madde, geride kalan sıcak yıldız çekirdeğinden çıkan mor-ötesi ışınımla enerji kazanarak, yıldızın çevresinde toz ve parlak renklere sahip sıcak gazdan oluşan bir bulutsu meydana getirmiştir. Satürn Bulutsusu’nun merkezinde, görünür halde olan ve beyaz cüce olma yolunda ilerleyen yıldız yer almaktadır [1].

Gezegenimsi bulutsuların bu şekilde garip görünümlere nasıl büründüklerini daha iyi anlamak üzere, ESO’dan Jeremy Walsh liderliğindeki uluslararası bir gökbilimciler ekibi Satürn Bulutsusu’nun toz örtüsünü kaldırmak üzere Çoklu Birim Tayf Kaşifi (MUSE) aygıtını kullandı. MUSE, ESO’nun Şili’deki Paranal Gözlemevi’nde bulunan Çok Büyük Teleskoplar’dan biri olan Birim Teleskop üzerine kurulu bir aygıttır. Güçlü özellikleri sayesinde gözlenen nesnenin sadece görüntüsünü değil aynı zamanda görüntünün her noktasında ışığın tayfı — renk aralığı — hakkında da bilgi toplayabilmektedir.

Ekip MUSE’yi ilk kez gezegenimsi bulutsu boyunca gaz ve tozun optik bölgedeki dağılımı ayrıntılı bir şekilde haritalamak için kullandı [2].

Şaşırtıcı bir şekilde, ekip ayrıca toz içerisinde henüz tam olarak anlaşılamayan dalga benzeri bir özellik te buldu. Toz bulutsu içinde her yere dağılmış haldeyken, iç halkanın sınırında miktar olarak kayda değer bir düşüş görülmektedir, bu da tozun yok edildiğini göstermektedir. Bu yıkım için birçok potansiyel mekanizma vardır. İç kabuk özünde genişleyen bir şok dalgasıdır, bu nedenle toz taneciklerine çarparak onları imha etmiş olabilir, ya da fazladan bir ısıtma etkisi üreterek tozu buharlaştırabilir.

Gezegenimsi bulutsulardaki gaz ve yoz yapılarını haritalamak, bunların düşük kütleli yıldızların yaşam ve ölümlerindeki rollerinin anlaşılmasına ve aynı zamanda gökbilimcilerin gezegenimsi bulutsuların ilginç ve karmaşık şekillerini nasıl aldıklarını anlamalarına yardımcı olacak.

Ancak MUSE’nin yetenekleri gezegenimsi bulutsuların çok ötesine geçmektedir. Bu hassas aygıt aynı zamanda erken Evren’deki yıldız ve gökada oluşumlarını araştırabilirken, yakın Evren’deki gökada kümelerinde bulunan karanlık madde dağılımını da haritalayabilmektedir.

Notlar

[1] Gezegenimsi bulutsular genellikle kısa ömürlüdür; Satürn Bulutsusu genişleyerek soğuyup bizim için görünmez hale gelene kadar yaklaşık birkaç on bin yıl daha yaşayacaktır. Sonrasında merkezdeki yıldız sıcak bir beyaz cüce olarak sönükleşecektir.

[2] NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu daha önceden Satürn Bulutsusu’nun dikkat çekici bir görüntüsünü almıştır — ancak, MUSE’nin tersine, tüm bulutsu boyunca her noktada tayf özelliklerini tespit edememektedir.

Daha fazla bilgi

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi, Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +903246514800 (1250)
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Jeremy Walsh
ESO
Garching bei München, Germany
E-posta: jwalsh@eso.org

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1731.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1731tr
Adı:NGC 7009, Saturn Nebula
Tür:Milky Way : Nebula : Type : Planetary
Facility:Very Large Telescope

Görüntüler

MUSE image of the Saturn Nebula
MUSE image of the Saturn Nebula
sadece İngilizce
Three-dimensional MUSE view of the Saturn Nebula
Three-dimensional MUSE view of the Saturn Nebula
sadece İngilizce
Annotated image showing features in the Saturn Nebula
Annotated image showing features in the Saturn Nebula
sadece İngilizce
The Saturn Nebula in the constellation of Aquarius
The Saturn Nebula in the constellation of Aquarius
sadece İngilizce
The sky around the Saturn Nebula
The sky around the Saturn Nebula
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 129 Light: The Strange Structures of the Saturn Nebula (4K UHD)
ESOcast 129 Light: The Strange Structures of the Saturn Nebula (4K UHD)
sadece İngilizce
Looking at the Saturn Nebula in 3D
Looking at the Saturn Nebula in 3D
sadece İngilizce
Zooming in on the Saturn Nebula
Zooming in on the Saturn Nebula
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...