eso1736tr — Bilim Bülteni

Sakin Yıldızın Etrafında En Yakın Ilıman Dünya Keşfedildi

ESO’nun HARPS aygıtı ile Ross 128’in etrafında Dünya-kütlesinde ötegezegen bulundu

15 Kasım 2017

ESO’nun benzersiz gezegen avcısı HARPS aygıtını kullanan bir ekip Güneş Sistemi’nden sadece 11 ışık-yılı uzaklıkta Dünya-boyutlarında ılıman bir gezegen keşfetti. Ross 128 b olarak isimlendirilen yeni gezegen Proxima b’den sonra tespit edilen en yakın ikinci ılıman dünya oldu. Gezegen aynı zamanda sakin bir kırmızı cüce yıldızın etrafında bulunan en yakın ötegezegen ünvanına sahip oldu, bu da gezegenin potansiyel olarak yaşam barındırma olasılığını artırıyor. Ross 128 b ESO’nun Aşırı Büyük Teleskopu için atmosferinde biyo-işaretçilerin aranacağı birincil hedeflerden biri olacak.

ESO’nun Şili’deki La Silla Gözlemevi’nde bulunan Yüksek Hassasiyetli Dikey Hız Gezegen Araştırıcısı (HARPS) ile çalışan bir ekip kırmızı cüce yıldız Ross 128’in etrafındaki turunu 9.9 günde tamamlayan küçük-kütleli bir gezegene sahip olduğunu buldu. Bu Dünya-boyutlarındaki gezegenin ılıman olması bekleniyor, yani yüzey sıcaklığı da Yeryüzü’ne benzer olabilir. Ross 128 ılıman bir ötegezegene ev sahipliği yapan “en sakin” yakın yıldızdır.

Bu keşif HARPS’ın on yıldan uzun süredir devam eden görüntüleme gözlemleri ile son teknoloji ürünü veri indirgeme ve analiz yöntemlerine dayanmaktadır. Yalnızca HARPS bu şekilde bir hassasiyete sahip olabilir ve çalışmaya başladığı 15 yıldan bu yana en iyi dikey hız aygıtı olarak kalmaya devam etmektedir,” diyor keşif makalesinin eş-yazarı Nicola Astudillo-Defru (Cenevre Gözlemevi, Cenevre Üniversitesi, İsviçre).

Aslında ekibin başındaki Xavier Bonfils (Grenoble Astrofizik ve Gezegenbilim Enstitüsü – Grenoble Üniversitesi-Alpes/CNRS, Grenoble, Fransa) HARPS programlarının adını diğer yıldızlara göre Güneş’e daha benzer olan ve Dünya’nın soğuk ikizlerini aramanın daha kolay olduğu mutluluk kısayolu şeklinde adlandırdılar [1].

Aralarında Proxima Centauri’nin de olduğu çoğu kırmızı cüce yıldız ara sıra yörüngelerindeki gezegenleri de etkileyen ölümcül mor-ötesi ve X-ışın radyasyonu şeklinde parlamalara maruz bırakır. Bununla birlikte, Ross 128 çok daha sakin bir yıldız gibi görünüyor, bu sayede gezegenleri olası bir yaşama ev sahipliği yapacak en rahat yerler olabilir.

Şu anda Dünya’dan 11 ışık-yılı uzaklıkta olsa da, bize doğru hareket ettiği için, kozmik ölçekte göz açıp-kapatma kadar sayılan, sadece 79 000 yıl içinde en yakın yıldızsal komşumuz olması beklenmektedir. Proxima b’nin tacını alacak olan Ross 128 b Dünya’ya en yakın ötegezegen haline gelecektir!

HARPS ile alınan verilere göre ekip Ross 128 b’nin yörüngesinin Dünya-Güneş arasındaki mesafenin 20’de biri kadar olduğunu buldu. Yıldızına yakın olmasına rağmen Ross 128 b, Dünya’dakinin sadece 1.38 katı kadar radyasyona maruz kalıyor. Bu sayede Ross 128 b’nin denge sıcaklığının -60 ila 20 santigrat derece arasında olduğu tahmin ediliyor. Bunun nedeni ev sahibi yıldızının soğuk ve sönük doğasıdır. Keşifte yer alan bilim insanları Ross 128 b’yi ılıman bir gezegen olarak görseler de, gezegenin, yüzeyinde sıvı halde su bulunabildiği yaşanabilir bölgenin [2] içinde, dışında ya da sınırlarında mı olduğu belirsizliğini koruyor.

Gökbilimcilerin tespit ettiği ılıman ötegezegenlerin sayısı artsa da, sonraki adımda atmosferlerinin, bileşimlerinin ve kimyalarının ayrıntılı araştırılması yer alıyor. Çok yakın ötegezegenlerin atmosferlerinde, oksijen gibi biyo-işaretçilerin olası tespiti hayati ve çok büyük bir adım olup, ESO’nun Aşırı Büyük Teleskopu (ELT) bunu yerine getirebilmek için ilk sıradadır [3].

ESO’daki yeni tesisler Dünya-kütlesindeki gezegenlerin ayırt edilmesinde ilk kritik adımları yerine getirecektir. Özellikle, HARPS’ın kırmızı ötesi kolu NIRPS, çoğunlukla kırmızı-ötesinde ışıma yapan kırmızı cüce gözlemlerindeki etkinliğimizi artıracak. Ve sonrasında, ELT sayesinde bu gezegenlerden çokça gözleyerek sınıflandırabileceğiz,” diye sonlandırıyor Xavier Bonfils.

Notlar

[1] Küçük-kütleli bir kırmızı cüce yıldızın etrafındaki bir gezegen yıldızı üzerinde kütleçekimsel olarak, benzer bir gezegenin çok daha uzakta Güneş gibi çok daha büyük bir yıldıza uyguladığından, daha büyük bir etkiye neden olur. Sonuç olarak bu “tepki hareketi” hızının tespiti çok daha kolaydır. Bununla birlikte, kırmızı cüce yıldızlar, çok hassas ölçümlerin gerektiği gözlemlerde yeterli sinyal toplamayı zorlaştıracak kadar sönüktürler.

[2] Yaşanabilir kuşak bir yıldızın etrafındaki yörünge aralıkları olup, gezegenin yüzeyindeki suyun sıvı halde kalabilmesi için gereken sıcaklıkları içermelidir.

[3] Bu sadece yıldızlarına yeterince yakın olan ve açısal olarak ayırt edilebilen birkaç ötegezegen için mümkündür.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma X. Bonfils ve arkadaşlarınca kaleme alınan “A temperate exo-Earth around a quiet M dwarf at 3.4 parsecs” başlıklı bir makale olarak Astronomy & Astrophysics adlı dergide yayımlanmak üzere sunulmuştur.

Araştırma ekibinde X. Bonfils (Univ. Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, Fransa [IPAG]), N. Astudillo-Defru (Observatoire de Genève, Université de Genève, Sauverny, İsviçre), R. Díaz (Universidad de Buenos Aires, Facultad de Ciencias Exactas y Naturales. Buenos Aires, Arjantin), J.-M. Almenara (Observatoire de Genève, Université de Genève, Sauverny, İsviçre), T. Forveille (IPAG), F. Bouchy (Observatoire de Genève, Université de Genève, Sauverny, İsviçre), X. Delfosse (IPAG), C. Lovis (Observatoire de Genève, Université de Genève, Sauverny, İsviçre), M. Mayor (Observatoire de Genève, Université de Genève, Sauverny, İsviçre), F. Murgas (Instituto de Astrofísica de Canarias, La Laguna, Tenerife, İspanya), F. Pepe (Observatoire de Genève, Université de Genève, Sauverny, İsviçre), N. C. Santos (Instituto de Astrofísica e Ciências do Espaço and Universidade do Porto, Portekiz), D. Ségransan (Observatoire de Genève, Université de Genève, Sauverny, İsviçre), S. Udry (Observatoire de Genève, Université de Genève, Sauverny, İsviçre) ve A. Wü̈nsche (IPAG) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi, Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Xavier Bonfils
Institut de Planétologie et d'Astrophysique de Grenoble – Université Grenoble-Alpes/CNRS
Grenoble, France
E-posta: xavier.bonfils@univ-grenoble-alpes.fr

Nicola Astudillo-Defru
Geneva Observatory – University of Geneva
Geneva, Switzerland
E-posta: nicola.astudillo@unige.ch

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1736.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1736tr
Adı:Ross 128
Tür:Milky Way : Star : Circumstellar Material : Planetary System
Facility:ESO 3.6-metre telescope
Instruments:HARPS

Görüntüler

Artist’s impression of the planet Ross 128 b
Artist’s impression of the planet Ross 128 b
sadece İngilizce
The sky around the red dwarf star Ross 128
The sky around the red dwarf star Ross 128
sadece İngilizce
The red dwarf star Ross 128 in the constellation of Virgo
The red dwarf star Ross 128 in the constellation of Virgo
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 137 Light: Temperate Planet Orbiting Quiet Red Dwarf (4K UHD)
ESOcast 137 Light: Temperate Planet Orbiting Quiet Red Dwarf (4K UHD)
sadece İngilizce
Zooming in on Ross 128
Zooming in on Ross 128
sadece İngilizce
Flying through the Ross 128 planetary system
Flying through the Ross 128 planetary system
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...