eso1806tr — Kurumsal Bülten

ESO’nun VLT’si İlk Kez 16-metrelik Bir Teleskop Gibi Çalışıyor

ESPRESSO aygıtı tüm dört Birim Teleskop ile ilk ışığını aldı

13 Şubat 2018

ESO’nun Şili’deki Çok Büyük Teleskopu üzerinde bulunan ESPRESSO aygıtı ilk kez 8.2-metrelik Birim Teleskop’ların tümünden gelen birleştirilmiş ışığı kullandı. Birim Teleskop’lardan gelen ışığın bu şekilde birleştirilmesi, toplama alanı bakımından VLT’yi var olan en büyük optik teleskop haline getirdi.

ESO’nun Çok Büyük Teleskop’unun (VLT) temel tasarım hedeflerinden biri de dört Birim Teleskoplar’ının (UT) bir arada dev bir teleskop gibi çalışmasıydı. ESPRESSO tayfölçerinin VLT’nin dört Birim Teleskop’unu kullanarak elde ettiği ilk ışıkla artık bu eşiğe ulaşılmış oldu [1].

ESPRESSO konsorsiyumu (Cenevre Üniversitesi Gökbilim Gözlemevi liderliğinde, İtalya, Portekiz, İspanya ve İsviçre’den araştırma merkezlerinin katılımıyla) ve ESO çalışanlarının yoğun çalışmalar sonrasında, ESO Genel Müdürü Xavier Barcon kontrol odasındaki düğmeye basarak bu tarihi gözlemleri başlatmış oldu.

ESO’da ESPRESSO aygıt bilimcisi olan Gaspare Lo Curto bu olayın tarihi başarısını şöyle açıklıyor: “ESO 1980’lerde daha VLT tasarım aşamasındayken hayal olan bir şeyi gerçeğe dönüştürdü: Cerro Paranal’da tek bir aygıtı beslemek için tüm dört Birim Teleskop’tan gelen ışığı birleştimek!”

Tüm dört 8.2-metrelik Birim Teleskoplar tek bir aygıtı beslemek üzere ışık-toplama güçlerini birleştirdiğinde, VLT toplama alanı bakımından dünyanın fiilen en büyük optik teleskopu haline geliyor.

ESPRESSO’nun iki ana bilimsel hedefi Dünya-benzeri gezegenleri keşfederek özelliklerini belirlemek ve temel fizik sabitlerindeki olası değişimleri araştırmak olacak. İkincil deneyler için özel olarak uzak ve sönük kuasarların gözlenmesi gerekiyor ve bu bilimsel amaç için tüm dört Birim Teleskop’tan gelen ışığın ESPRESSO’da birleştirilmesi gerekiyor. Her iki durumda da aygıtın oldukça yüksek kararlılığa ve aşırı durağan referans ışık kaynağına ihtiyaç duyuluyor.

Dört Birim Teleskop’tan gelen ışığın birleştirilmesi işinin doğasındaki karmaşıklık, “eş-uyumsuz odaklama” olarak bilinmektedir ve şimdiye kadar uygulanmamıştır. Bununla birlikte, teleskopların içindeki ve dağ tepesindeki yer altı yapısı başlangıçta bu şekilde tasarlanmıştı [2].

Aynalar, mercekler ve prizmalardan oluşan bir sistem her bir VLT Birim Teleskopu’ndan alınan ışığı 69 metreye varan ölçekte ESPRESSO tayfölçerine iletiyor. Bu karmaşık optik parçalar sayesinde ESPRESSO hem aynı anda tüm dört Birim Teleskop’tan gelen ışığı birleştirerek ışık-toplama gücünü artırabilir, hem de herhangi bir Birim Teleskop’tan gelen ışığı bağımsız şekilde kullanarak gözlem zamanının kullanımını daha esnek hale getirebilmektedir.ESPRESSO özellikle bu altyapıdan faydalanmak üzere geliştirilmiştir [3].

Dört Birim Teleskop’tan alınan ışık düzenli olarak VLT Girişimölçeri’nde toplanmakta bu da görece parlak nesnelerin aşırı ayrıntılı incelenmesinde kullanılmaktadır.

Proje bilimcisi Paolo Molaro şu yorumu yapıyor: “Bu önemli eşik çok sayıda bilim insanı ve mühendisin uzun yıllardır sürdürdüğü çabalarının zirve noktasıdır. ESPRESSO’nun dört Birim Teleskopla birlikte çalışabildiğini görmek harika bir şey, heyecan verici sonuçların gelmesini sabırsızlıkla bekliyorum.

Birleştirilmiş ışığı tek bir aygıtta toplamak gökbilimcilere şimdiye kadar olmayan bir erişim fırsatı sunuyor. Bu yeni tesis gökbilimdeki yüksek-çözünürlüklü tayf-ölçümü alanında oyunun kurallarını değiştirecek. Lazer frekans taraması yardımıyla dalgaboyu kalibrasyonu gibi yenilikçi yaklaşımları kullanması sayesinde şimdiye kadar görülmemiş hassasiyet ve tekrar edilebilirliğin yanı sıra, dört tekil Birim Teleskop’un ışık toplama gücünü de kullanarak kapasitesini oldukça arttırmış olacak [4].

Dört Birim Teleskop’la birlikte çalışan ESPRESSO bize birkaç yıl içinde çalışmaya başlayacak olan ESO’nun Aşırı Büyük Teleskopu gibi yeni nesil teleskopların nasıl olacağını gösteriyor,” diyor son olarak ESO Genel Müdürü Xavier Barcons.

Notlar

[1] Yeni nesil gezegen avcısı ESPRESSO ilk gözlemlerini VLT’yi meydana getiren 8.2-metrelik Birim Teleskoplar’dan sadece birini kullanarak 6 Aralık 2017 tarihinde gerçekleştirdi.

[2] “Eş-uyumsuz” kelimesinin anlamı dört teleskoptan gelen ışığın VLT Girişimölçerinden geçerek faz bilgisine bakılmaksızın basitçe birbirlerine eklenmesidir.

[3] Yeni eş-uyumsuz ışık birleştirme sayesinde ışık-toplama gücü 16-metrelik açıklığa sahip bir teleskopun gücüyle karşılaştırılabilir hale gelmektedir. Bununla birlikte, VLT Girişimölçeri’nin birleştirilen teleskoplar arasındaki maksimum uzaklığa bağlı olarak değişen etkin açıklığa sahip bir (sanal) teleskopla artan çözünürlüğüne rağmen, açısal çözünürlük tek bir 8-metrelik teleskopa eşit olacak şekilde sabit kalmaktadır.

[4] Lazer frekans taraması yöntemiyle çalışan dalgaboyu kalibrasyonu sistemi “AstroComb” Almanya’daki Martinsried’de bulunan Menlo Systems GmbH tarafından geliştirilmiş ve üretilmiştir.

Daha fazla bilgi

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi, Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Francesco Pepe
University of Geneva
Geneva, Switzerland
E-posta: Francesco.Pepe@unige.ch

Stefano Cristiani
INAF–Osservatorio Astronomico di Trieste
Trieste, Italy
E-posta: cristiani@oats.inaf.it

Nuno Santos
Instituto de Astrofísica e Ciências do Espaço and Universidade do Porto
Porto, Portugal
E-posta: Nuno.Santos@astro.up.pt

Rafael Rebolo
Instituto de Astrofísica de Canarias
Tenerife, Spain
E-posta: rrl@iac.es

Gaspare Lo Curto
ESO
Garching, Germany
E-posta: glocurto@eso.org

Antonio Manescau
ESO
Garching, Germany
E-posta: amanesca@eso.org

Florian Kerber
ESO
Garching bei München, Germany
E-posta: fkerber@eso.org

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1806.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1806tr
Adı:ESPRESSO
Tür:Unspecified : Technology : Observatory : Instrument
Facility:Very Large Telescope
Instruments:ESPRESSO

Görüntüler

ESPRESSO instrument achieves first light with all four Unit Telescopes
ESPRESSO instrument achieves first light with all four Unit Telescopes
sadece İngilizce
ESPRESSO instrument achieves first light with all four Unit Telescopes
ESPRESSO instrument achieves first light with all four Unit Telescopes
sadece İngilizce
ESPRESSO instrument achieves first light with all four Unit Telescopes
ESPRESSO instrument achieves first light with all four Unit Telescopes
sadece İngilizce
ESPRESSO instrument achieves first light with all four Unit Telescopes
ESPRESSO instrument achieves first light with all four Unit Telescopes
sadece İngilizce
ESPRESSO instrument achieves first light with all four Unit Telescopes
ESPRESSO instrument achieves first light with all four Unit Telescopes
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 152 Light: ESO’s VLT Working as 16-metre Telescope for First Time (4K UHD)
ESOcast 152 Light: ESO’s VLT Working as 16-metre Telescope for First Time (4K UHD)
sadece İngilizce
Schematic representation of the four VLT Unit Telescopes feeding light to ESPRESSO
Schematic representation of the four VLT Unit Telescopes feeding light to ESPRESSO
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...