eso1811tr — Görüntülü Bülten

SPHERE Genç Yıldızların Etrafındaki Büyüleyici Diskleri Ortaya Çıkardı

11 Nisan 2018

ESO’nun Çok Büyük Teleskopu üzerindeki SPHERE aygıtı ile alınan yeni görüntüler yakın genç yıldızların etrafında bulunan tozlu diskleri şimdiye kadar görülmemiş detaylarıyla gözler önüne serdi. Şekil, boyut ve yapı bakımından tuhaf görünümlere sahip olan disklerin halen oluşmakta olan gezegenleri de etkilediği görüldü.

ESO’nun Şili’deki Çok Büyük Teleskopu üzerinde bulunan SPHERE aygıtı gökbilimcilerin yakın yıldızların parlak ışığını engelleyerek onları çevreleyen bölgenin daha iyi görüntülerini almalarını sağlıyor. Bu yeni SPHERE görüntü koleksiyonu genç yıldızların etrafında bulunan çeşitli şekillerdeki tozlu disklerin sadece küçük bir örneğidir.

Boyut ve şekil bakımından oldukça farklı olan bu disklerin bazıları parlak halkalar, diğerleri karanlık halkalar içermekte olup, bir kısmı ise hamburgerleri andırmaktadır. Ayrıca gökyüzündeki yönlenmelerine bağlı olarak görünüşleri önemli ölçüde farklılaşmaktadır — bu yönelimler tam karşıdan görülen dairesel şekilde ya da kenardan görülen dar disklere kadar değişim göstermektedir.

SPHERE’in ana görevi doğrudan görüntüleme yöntemi ile yakın yıldızların etrafındaki dev ötegezegenleri keşfetmektir. Ancak aygıt aynı zamanda genç yıldızların etrafındaki disklerin görüntülerini elde etmek için de var olan en iyi araçlardan biridir — bu bölgeler aynı zamanda olası gezegen oluşum bölgeleridir. Bu şekildeki disklerin araştırılması, disk özellikleriyle gezegenlerin oluşumu ve varlığı arasındaki bağlantının araştırılmasında oldukça önemlidir.

Burada gösterilen çoğu genç yıldız, oldukça genç ve parlaklıkları değişen T Tauri adlı yıldız türlerinin yeni bir araştırmasıyla gözlenmiştir. Bu yıldızların etrafındaki diskler gaz, toz ve öncül-gezegenler içermektedir — yani gezegenlerin yapıtaşları ve gezegen sistemlerinin ilk halleri.

Bu görüntüler aynı zamanda kendi Güneş Sistemi’mizin dört milyar yıl önceki erken aşamalarının da neye benzediğini göstermektedir.

Burada sunulan görüntülerin çoğu DARTTS-S (SPHERE ile T Tauri Yıldızları Etrafındaki Diskler) taramasıyla elde edilmiştir. Hedeflerin Dünya’ya olan ortalama uzaklıkları 230 ila 550 ışık-yılı kadardır. Karşılaştırma için, Samanyolu gökadası ortalama 100 000 ışık-yılı genişliğinde olup, bu yıldızların Dünya’ya görece çok yakın olduklarını söyleyebiliriz. Ancak bu uzaklıklarda bile, sönük disklerden yansıyan zayıf ışığı, ev sahibi yıldızlarının parlak ışığından ayırabilmek oldukça zordur.

Diğer yeni bir SPHERE gözlemi SHINE (Ötegezegenler için Sphere Kırmızı-Ötesi Taraması) ile bulunan GSC 07396-00759 yıldızı etrafındaki kenardan-görülen disk keşfidir. Bu kırmızı yıldız bir çoklu sistemin üyesi olup DARTTS-S taramasında da yer almaktadır, ancak aynı yaşta olmalarına rağmen, bu yeni disk, aynı sistemdeki T Tauri yıldızının etrafındaki gaz-zengini diskten daha fazla evrimleşmiştir. Böylece aynı yaştaki iki yıldızın etrafındaki disklerin evrimsel zaman-ölçeği arasındaki fark gökbilimcilerin çözmek istediği bir bulmaca olarak kalmakta ve bu nedenle diskler ve özellikleri hakkında daha fazla gözlem yapma gereği duymaktadırlar.

SPHERE’i kullanan gökbilimciler ayrıca diğer etkileyici görüntüleri, diskin bir gezegenle olan etkileşimini, sistemdeki yörünge hareketlerini ve diskin zamanla evrimini de araştırmak için kullanıyor.

SPHERE ile elde edilen yeni sonuçlar, ALMA gibi diğer teleskoplardan alınan verilerle birlikte, genç yıldızlar ve gezegen oluşumu gibi karmaşık süreçlerin nasıl geliştiğini anlamaları konusunda gökbilimcilere devrimsel fikirler sağlıyor.

Daha fazla bilgi

T Tauri yıldız disklerine ait görüntüler H. Avenhaus ve arkadaşlarınca kaleme alınan “Disks Around T Tauri Stars With SPHERE (DARTTS-S) I: SPHERE / IRDIS Polarimetric Imaging of 8 Prominent T Tauri Disks” başlıklı bir makalede Astrophysical Journal adlı dergide yayımlanmak üzere sunulmuştur. Kenardan görülen disklerle ilgili keşif ise E. Sissa ve arkadaşlarınca kaleme alınan “A new disk discovered with VLT/SPHERE around the M star GSC 07396-00759” başlıklı bir makale ile Astronomy & Astrophysics adlı dergide yayımlanmak üzere rapor edilmiştir.

İlk araştırma ekibinde Henning Avenhaus (Max Planck Institute for Astronomy, Heidelberg, Almanya; ETH Zurich, Institute for Particle Physics and Astrophysics, Zurich, İsviçre; Universidad de Chile, Santiago, Şili), Sascha P. Quanz (ETH Zurich, Institute for Particle Physics and Astrophysics, Zurich, İsviçre; National Center of Competence in Research “PlanetS”), Antonio Garufi (Universidad Autonónoma de Madrid, Madrid, İspanya), Sebastian Perez (Universidad de Chile, Santiago, Şili; Millennium Nucleus Protoplanetary Disks Santiago, Şili), Simon Casassus (Universidad de Chile, Santiago, Şili; Millennium Nucleus Protoplanetary Disks Santiago, Şili), Christophe Pinte (Monash University, Clayton, Australia; Univ. Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, Fransa), Gesa H.-M. Bertrang (Universidad de Chile, Santiago, Şili), Claudio Caceres (Universidad Andrés Bello, Santiago, Şili), Myriam Benisty (Unidad Mixta Internacional Franco-Chilena de Astronomía, CNRS/INSU; Universidad de Chile, Santiago, Şili; Univ. Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, Fransa) ve Carsten Dominik (Anton Pannekoek Institute for Astronomy, University of Amsterdam, Holanda) yer almaktadır.

İkinci araştırma ekibinde E. Sissa (INAF-Osservatorio Astronomico di Padova, Padova, İtalya), J. Olofsson (Max Planck Institute for Astronomy, Heidelberg, Almanya; Universidad de Valparaíso, Valparaíso, Şili), A. Vigan (Aix-Marseille Université, CNRS, Laboratoire d’Astrophysique de Marseille, Marseille, Fransa), J.C. Augereau (Université Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, Fransa) , V. D’Orazi (INAF-Osservatorio Astronomico di Padova, Padova, Italya), S. Desidera (INAF-Osservatorio Astronomico di Padova, Padova, Italya), R. Gratton (INAF-Osservatorio Astronomico di Padova, Padova, Italya), M. Langlois (Aix-Marseille Université, CNRS, Laboratoire d’Astrophysique de Marseille Marseille, France; CRAL, CNRS, Université de Lyon, Ecole Normale Suprieure de Lyon, Fransa), E. Rigliaco (INAF-Osservatorio Astronomico di Padova, Padova, Italya), A. Boccaletti (LESIA, Observatoire de Paris-Meudon, CNRS, Université Pierre et Marie Curie, Université Paris Diderot, Meudon, Fransa), Q. Kral (LESIA, Observatoire de Paris-Meudon, CNRS, Université Pierre et Marie Curie, Université Paris Diderot, Meudon, Fransa; Institute of Astronomy, University of Cambridge, Cambridge, BK), C. Lazzoni (INAF-Osservatorio Astronomico di Padova, Padova, Italy; Universitá di Padova, Padova, Italya), D. Mesa (INAF-Osservatorio Astronomico di Padova, Padova, Italy; University of Atacama, Copiapo, Şili), S. Messina (INAF-Osservatorio Astrofisico di Catania, Catania, Italya), E. Sezestre (Université Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, Fransa), P. Thébault (LESIA, Observatoire de Paris-Meudon, CNRS, Université Pierre et Marie Curie, Université Paris Diderot, Meudon, Fransa), A. Zurlo (Universidad Diego Portales, Santiago, Şili; Unidad Mixta Internacional Franco-Chilena de Astronomia, CNRS/INSU; Universidad de Chile, Santiago, Şili; INAF-Osservatorio Astronomico di Padova, Padova, Italy), T. Bhowmik (Université Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, Fransa), M. Bonnefoy (Université Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, Fransa), G. Chauvin (Université Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, Fransa; Universidad Diego Portales, Santiago, Şili), M. Feldt (Max Planck Institute for Astronomy, Heidelberg, Almanya), J. Hagelberg (Université Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, Fransa), A.-M. Lagrange (Université Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, Fransa), M. Janson (Stockholm University, Stockholm, Sweden; Max Planck Institute for Astronomy, Heidelberg, Almanya), A.-L. Maire (Max Planck Institute for Astronomy, Heidelberg, Almanya), F. Ménard (Université Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, Fransa), J. Schlieder (NASA Goddard Space Flight Center, Greenbelt, Maryland, ABD; Max Planck Institute for Astronomy, Heidelberg, Almanya), T. Schmidt (Université Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, Fransa), J. Szulági (Institute for Particle Physics and Astrophysics, ETH Zurich, Zurich, İsviçre; Institute for Computational Science, University of Zurich, Zurich, İsviçre), E. Stadler (Université Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, Fransa), D. Maurel (Université Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, Fransa), A. Deboulbé (Université Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, Fransa), P. Feautrier (Université Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, Fransa), J. Ramos (Max Planck Institute for Astronomy, Heidelberg, Almanya) ve R. Rigal (Anton Pannekoek Institute for Astronomy, Amsterdam, Hollanda) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 15 Üye Ülke: Avusturya, Belçika,  Çekya, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere ile ev sahibi Şili ve stratejik ortak Avustralya tarafından desteklenmektedir. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi, Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Henning Avenhaus
Max Planck Institute for Astronomy
Heidelberg, Germany
E-posta: havenhaus@gmail.com

Elena Sissa
INAF - Astronomical Observatory of Padova
Padova, Italy
E-posta: elena.sissa@inaf.it

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1811.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1811tr
Adı:GSC 07396-00759
Tür:Milky Way : Star : Circumstellar Material : Disk
Facility:Very Large Telescope
Instruments:SPHERE
Science data:2018ApJ...863...44A
2018A&A...613L...6S

Görüntüler

SPHERE images a zoo of dusty discs around young stars
SPHERE images a zoo of dusty discs around young stars
sadece İngilizce
SPHERE images the edge-on disc around the star GSC 07396-00759
SPHERE images the edge-on disc around the star GSC 07396-00759
sadece İngilizce
SPHERE image of the dusty disc around IM Lupi
SPHERE image of the dusty disc around IM Lupi
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 156 Light: Weird and Wonderful Dusty Discs (4K UHD)
ESOcast 156 Light: Weird and Wonderful Dusty Discs (4K UHD)
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...