eso1825tr — Bilim Bülteni

Einstein’ın Genel Göreliliği Süper-kütleli Karadelik Etrafında İlk Kez Başarıyla Test Edildi

26 yıllık ESO gözlemlerinin Samanyolu’nun merkezindeki sonucu

26 Temmuz 2018

ESO’nun Çok Büyük Teleskopu ile yapılan gözlemler Samanyolu’nun merkezinde bulunan süper-kütleli karadeliğin etrafındaki aşırı güçlü kütleçekimsel alandan geçen bir yıldızın hareketine dair Einstein’ın genel görelilik teorisiyle tahmin edilen etkileri ilk kez gözler önüne serdi. Uzun süredir beklenen sonuçlar ESO’nun Şili’deki teleskoplarıyla 26-yıldır süren bir gözlem kampanyasının nihai noktasıdır.

Kalın soğurucu bulutlar tarafından örtülen Dünya’ya en yakın süper-kütleli karadelik Samanyolu’nun merkezinde 26 000 ışık-yılı uzaklıkta bulunmaktadır. Bu kütleçekimsel canavar Güneş’in 4 milyon katı kütleye sahip olup, çevresinde yüksek hızlarda dolanan bir grup yıldızla çevrilidir. Bu aşırı ortam — gökadamızdaki en güçlü kütleçekim alanı — kütleçekimin fiziğini keşfetmek ve özellikle Einstein’in genel görelilik teorisini test etmek için mükemmel bir ortamdır.

ESO’nun Çok Büyük Teleskopu (VLT) üzerindeki aşırı duyarlı GRAVITY [1], SINFONI, ve NACO aygıtlarıyla yapılan yeni kırmızı-ötesi gözlemleri gökbilimcilerin S2 adı verilen bu yıldızlardan birini Mayıs 2018’de karadeliğe oldukça yakın geçiş yaptığı sırada takip etmelerini sağladı. En yakın geçiş noktasında yıldızın karadeliğe uzaklığı 20 milyar kilometreye kadar düştü ve saatteki hızı 25 milyon kilometre olarak ölçüldü — neredeyse ışık hızının yüzde üçü kadar [2].

Ekip S2’nin daha önce diğer aygıtlarca yapılan gözlemlerini, GRAVITY ve SINFONI ile yapılan gözlemlerle birlikte kullanarak sırasıyla konum ve hız ölçümlerini Newtoncu kütleçekim, genel görelilik ve diğer çekim teorilerinin tahminleriyle  karşılaştırdı.

Bu aşırı hassas ölçümler Almanya, Garching’teki Max Planck Yer-ötesi Fiziği Enstitüsü’nden Reinhard Genzel liderliğinde, Paris Gözlemevi PSL, Grenoble Alpleri Üniversitesi, CNRS, Max Planck Radyo Gökbilim Enstitüsü, Cologne Üniversitesi, Portekiz Astrofizik ve Kütleçekimi Merkezi ve ESO gibi dünya genelindeki işbirlikleri ile uluslararası bir ekip tarafından gerçekleştirildi. Yapılan gözlemler ESO aygıtları kullanılarak Samanyolu’nın merkezine dair 26 yıllık gözlem serilerinin şimdiye kadarki en hassas neticesidir [3].

Bu S2’nin gökadamızın merkezindeki karadeliğin etrafında yaptığı yakın geçişin ikinci gözlemidir. Ancak bu kez çok gelişmiş aletler sayesinde yıldızı oldukça ayrıntılı bir şekilde inceleyebildik,” diye açıklıyor Genzel. “Yıllardır bu olay için hazırlanıyorduk, çünkü genel göreliliğin etkilerini gözlemek için bize eşsiz fırsatlar veriyor.

Yeni ölçümler kütleçekimsel kırmızıya-kayma adı verilen bir etkiyi açıkça gözler önüne seriyor. S2’nin ışığındaki dalgaboyu değişimi Einstein’in genel görelilik teorisinin tahminleriyle hassas bir şekilde uyuşuyor. Daha basit Newtoncu çekim teorisinin tahminlerinden olan bu sapma süper-kütleli bir karadelik etrafındaki yıldızın hareketinde ilk kez gözlenmiş oldu.

Ekip S2’nin Dünya’ya doğru ve tersi yöndeki hızını ölçmek için SINFONI aygıtını ve yıldızın yörüngesini tespit etmek için de GRAVITY girişimölçüm aygıtını kullanarak S2’nin konumundaki değişimlerin aşırı hassas ölçümlerini gerçekleştirdi. GRAVITY öyle net görüntüler elde etti ki, yeryüzünden 26 000 ışık-yılı uzaklıktaki karadeliğe yakın geçiş yapan yıldızın geceden geceye hareketi ortaya çıkarılabildi.

S2’nin iki yıl önce GRAVITY ile yaptğımız ilk gözlemleri bize zaten ideal bir karadelik laboratuvarında çalıştığımızı göstermişti,” diye ekliyor GRAVITY ve SINFONI tayfçekeri sorumlusu Frank Eisenhauer (MPE). “Yakın geçiş sırasında görüntülerin çoğunda karadeliğin etrafındaki sönük parıltıyı bile tespit edebiliyoruz, bu da bize yıldızın yörüngesini hassas bir şekilde sunarak, S2’nin tayfındaki kütleçekimsel kırmızıya kaymayı tespit edebilmemizi sağlıyor.

Genel görelilik denklemlerinin yer aldığı makalesi yayınlandıktan yüz yıldan fazla bir süre sonra Einstein’in haklı olduğu bir kez daha ispatlandı — hem de hayal edebileceğinden çok daha uç laboratuvar şartlarında!

ESO’da Sistem Mühendisliği başkanı olan Françoise Delplancke gözlemlerin önemini şu şekilde açıklıyor: “Biz Güneş Sistemi’nde ancak fizik yasalarını belirli koşullarda test edebiliyoruz. Bu nedenle gökbilimde bu yasaların çok yoğun kütleçekimsel alanlarda da halen geçerli olduğunu kontrol etmek oldukça önemli.

S2 karadelikten uzaklaştıkça devam eden gözlemlerin çok yakında başka bir göreli etkiyi ortaya çıkarması bekleniyor — yıldızın yörüngesinde  Schwarzschild presesyonu olarak bilinen küçük bir dönme.

ESO Genel Müdürü Xavier Barcons son olarak şunları söylüyor: “ESO Reinhard Genzel ve ESO Üye Ülkeleri’ndeki ekip arkadaşlarıyla çeyrek yüzyıldan uzun bir süredir birlikte çalışıyor. Bu tür gözlemleri yapabilmek için gerekli olan eşsiz güçteki aygıtların geliştirilmesi ve Paranal’daki VLT’ye ulaştırılması devasa zorluklar içeriyordu. Bugün duyurulan keşif bu dikkat çekici ortaklığın oldukça heyecan verici sonuçlarıdır.

Notlar

[1] GRAVITY Max Planck Yer-ötesi Fiziği Enstitüsü (Almanya), LESIA Paris Gözlemevi – PSL / CNRS / Sorbonne Üniversitesi / Paris Diderot Üniversitesi ve Grenoble Alpleri Üniversitesi IPAG / CNRS (Fransa), Max Planck Gökbilim Enstitüsü (Almanya), Cologne Üniversitesi (Almanya), Astrofizik ve Kütleçekim Merkezi CENTRA (Portekiz) ve ESO işbirliğinde geliştirilmiştir.

[2] S2’nin karadelik etrafındaki bir turu 16 yılda tamamlanmakta olup, yörüngesi oldukça basıktır ve karadeliğe en yakın olduğu noktada uzaklığı yirmi milyar kilometreye kadar düşmektedir — Dünya Güneş arasındaki uzaklığın 120 katı ya da Neptün Güneş arasındaki uzaklığın dört katı. Bu uzaklık karadeliğin Schwarzschild yarıçapının 1500 katına karşılık gelmektedir.

[3] Samanyolu’nun merkezine dair gözlemler uzun dalgaboylarında yapılmalıdır (örneğin kırmızı-ötesi) çünkü merkezi bölge ile Dünya arasındaki bulutlar görünür ışığı güçlü bir şekilde soğurmaktadır.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma GRAVITY İşbirliği ile “Detection of the Gravitational Redshift in the Orbit of the Star S2 near the Galactic Centre Massive Black Hole“ başlıklı bir makale şeklinde Astronomy & Astrophysics dergisinin 26 Temmuz 2018 sayısında yayımlanmak üzere sunulmuştur.

GRAVITY İşbirliği ekibinde: R. Abuter (ESO, Garching, Almanya), A. Amorim (Universidade de Lisboa, Lisbon, Portekiz), N. Anugu (Universidade do Porto, Porto, Portekiz), M. Bauböck (Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics, Garching, Almanya [MPE]), M. Benisty (Univ. Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, Fransa [IPAG]), J.P. Berger (IPAG; ESO, Garching, Almanya), N. Blind (Observatoire de Genève, Université de Genève, Versoix, Switzerland), H. Bonnet (ESO, Garching, Almanya), W. Brandner (Max Planck Institute for Astronomy, Heidelberg, Almanya [MPIA]), A. Buron (MPE), C. Collin (LESIA, Observatoire de Paris, PSL Research University, CNRS, Sorbonne Universités, UPMC Univ. Paris 06, Univ. Paris Diderot, Meudon, Fransa [LESIA]), F. Chapron (LESIA), Y. Clénet (LESIA), V. Coudé du Foresto (LESIA), P. T. de Zeeuw (Sterrewacht Leiden, Leiden University, Leiden, Hollanda; MPE), C. Deen (MPE), F. Delplancke-Ströbele (ESO, Garching, Almanya), R. Dembet (ESO, Garching, Almanya; LESIA), J. Dexter (MPE), G. Duvert (IPAG), A. Eckart (University of Cologne, Cologne, Almanya; Max Planck Institute for Radio Astronomy, Bonn, Almanya), F. Eisenhauer (MPE), G. Finger (ESO, Garching, Almanya), N.M. Förster Schreiber (MPE), P. Fédou (LESIA), P. Garcia (Universidade do Porto, Porto, Portekiz; Universidade de Lisboa Lisboa, Portekiz), R. Garcia Lopez (MPIA), F. Gao (MPE), E. Gendron (LESIA), R. Genzel (MPE; University of California, Berkeley, California, ABD), S. Gillessen (MPE), P. Gordo (Universidade de Lisboa, Lisboa, Portekiz), M. Habibi (MPE), X. Haubois (ESO, Santiago, Şili), M. Haug (ESO, Garching, Almanya), F. Haußmann (MPE), Th. Henning (MPIA), S. Hippler (MPIA), M. Horrobin (University of Cologne, Cologne, Almanya), Z. Hubert (LESIA; MPIA), N. Hubin (ESO, Garching, Almanya), A. Jimenez Rosales (MPE), L. Jochum (ESO, Garching, Almanya), L. Jocou (IPAG), A. Kaufer (ESO, Santiago, Şili), S. Kellner (Max Planck Institute for Radio Astronomy, Bonn, Almanya), S. Kendrew (MPIA), P. Kervella (LESIA; MPIA), Y. Kok (MPE), M. Kulas (MPIA), S. Lacour (LESIA), V. Lapeyrère (LESIA), B. Lazareff (IPAG), J.-B. Le Bouquin (IPAG), P. Léna (LESIA), M. Lippa (MPE), R. Lenzen (MPIA), A. Mérand (ESO, Garching, Almanya), E. Müller (ESO, Garching, Almanya; MPIA), U. Neumann (MPIA), T. Ott (MPE), L. Palanca (ESO, Santiago, Şili), T. Paumard (LESIA), L. Pasquini (ESO, Garching, Almanya), K. Perraut (IPAG), G. Perrin (LESIA), O. Pfuhl (MPE), P.M. Plewa (MPE), S. Rabien (MPE), A. Ramírez (ESO, Chile), J. Ramos (MPIA), C. Rau (MPE), G. Rodríguez-Coira (LESIA), R.-R. Rohloff (MPIA), G. Rousset (LESIA), J. Sanchez-Bermudez (ESO, Santiago, Şili; MPIA), S. Scheithauer (MPIA), M. Schöller (ESO, Garching, Almanya), N. Schuler (ESO, Santiago, Şili), J. Spyromilio (ESO, Garching, Almanya), O. Straub (LESIA), C. Straubmeier (University of Cologne, Cologne, Almanya), E. Sturm (MPE), L.J. Tacconi (MPE), K.R.W. Tristram (ESO, Santiago, Şili), F. Vincent (LESIA), S. von Fellenberg (MPE), I. Wank (University of Cologne, Cologne, Almanya), I. Waisberg (MPE), F. Widmann (MPE), E. Wieprecht (MPE), M. Wiest (University of Cologne, Cologne, Almanya), E. Wiezorrek (MPE), J. Woillez (ESO, Garching, Almanya), S. Yazici (MPE; University of Cologne, Cologne, Almanya), D. Ziegler (LESIA) ve G. Zins (ESO, Santiago, Şili) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 15 Üye Ülke: Avusturya, Belçika,  Çekya, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere ile ev sahibi Şili ve stratejik ortak Avustralya tarafından desteklenmektedir. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Reinhard Genzel
Director, Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 30000 3280
E-posta: genzel@mpe.mpg.de

Frank Eisenhauer
GRAVITY Principal Investigator, Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics
Garching bei München, Germany
Tel: +49 (89) 30 000 3563
E-posta: eisenhau@mpe.mpg.de

Stefan Gillessen
Max-Planck Institute for Extraterrestrial Physics
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 30000 3839
E-posta: ste@mpe.mpg.de

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: pio@eso.org

Hannelore Hämmerle
Public Information Officer, Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics
Garching bei München, Germany
Tel: +49 (89) 30 000 3980
E-posta: hannelore.haemmerle@mpe.mpg.de

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1825.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1825tr
Adı:Milky Way Galactic Centre
Tür:Milky Way : Galaxy : Component : Central Black Hole
Facility:Very Large Telescope
Instruments:GRAVITY, NACO, SINFONI
Science data:2018A&A...615L..15G

Görüntüler

Artist’s impression of S2 passing supermassive black hole at centre of Milky Way
Artist’s impression of S2 passing supermassive black hole at centre of Milky Way
sadece İngilizce
Artist’s impression of S2 passing supermassive black hole at centre of Milky Way - annotated
Artist’s impression of S2 passing supermassive black hole at centre of Milky Way - annotated
sadece İngilizce
Orbit diagram of S2 around black hole at centre of the Milky Way
Orbit diagram of S2 around black hole at centre of the Milky Way
sadece İngilizce
Orbits of stars around black hole at the heart of the Milky Way
Orbits of stars around black hole at the heart of the Milky Way
sadece İngilizce
The daily motion of the S2 star as seen with GRAVITY
The daily motion of the S2 star as seen with GRAVITY
sadece İngilizce
GRAVITY tracks star passing supermassive black hole
GRAVITY tracks star passing supermassive black hole
sadece İngilizce
NACO observation of the stars at the centre of the Milky Way
NACO observation of the stars at the centre of the Milky Way
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 173: First Successful Test of Einstein’s General Relativity Near Supermassive Black Hole
ESOcast 173: First Successful Test of Einstein’s General Relativity Near Supermassive Black Hole
sadece İngilizce
Artist's impression of star passing close to supermassive black hole
Artist's impression of star passing close to supermassive black hole
sadece İngilizce
Zooming in on the heart of the Milky Way
Zooming in on the heart of the Milky Way
sadece İngilizce
The star S2 makes a close approach to the black hole at the centre of the Milky Way
The star S2 makes a close approach to the black hole at the centre of the Milky Way
sadece İngilizce
Stars orbiting the black hole at the heart of the Milky Way
Stars orbiting the black hole at the heart of the Milky Way
sadece İngilizce
Simulation of the orbits of stars around the black hole at the centre of the Milky Way
Simulation of the orbits of stars around the black hole at the centre of the Milky Way
sadece İngilizce
Animation of the orbit of the star S2 around the galactic centre black hole
Animation of the orbit of the star S2 around the galactic centre black hole
sadece İngilizce
Fulldome view of stars orbiting the black hole at the heart of the Milky Way
Fulldome view of stars orbiting the black hole at the heart of the Milky Way
sadece İngilizce
Orbiting a black hole near the event horizon (fulldome)
Orbiting a black hole near the event horizon (fulldome)
sadece İngilizce
Close-up of a black hole near the event horizon (fulldome)
Close-up of a black hole near the event horizon (fulldome)
sadece İngilizce
Orbiting a black hole near the event horizon 2 (fulldome)
Orbiting a black hole near the event horizon 2 (fulldome)
sadece İngilizce
Orbiting a black hole near the event horizon 3 (fulldome)
Orbiting a black hole near the event horizon 3 (fulldome)
sadece İngilizce
Orbiting a black hole near the event horizon 4 (fulldome)
Orbiting a black hole near the event horizon 4 (fulldome)
sadece İngilizce
Flight from the Earth to the Milky Way Black Hole
Flight from the Earth to the Milky Way Black Hole
sadece İngilizce
Testing general relativity at the Galactic Centre — compilation
Testing general relativity at the Galactic Centre — compilation
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...