eso1833tr — Bilim Bülteni

En Büyük Gökada Öncül-Sümerkümesi Bulundu

ESO’nun Çok Büyük Teleskop’unu kullanan gökbilimciler erken Evren’de gizlenen kozmik canavarı ortaya çıkardı

17 Ekim 2018

ESO’nun Çok Büyük Teleskopu üzerindeki VIMOS aygıtını kullanan uluslararası bir gökbilimciler ekibi erken Evren’deki devasa bir yapıyı gözler önüne serdi. Bu gökada öncül-süperkümesi — takma isim olarak Hyperion verildi — yeni gerçekleştirilen ölçümlerle ve arşiv verilerinin karmaşık inceleme süresinden sonra ortaya çıkarıldı. Bu şimdiye dek bu kadar uzak geçmişte ve uzaklıkta bulunan kütle ve boyutları bakımından en büyük yapıdır — büyük patlamadan yaklaşık 2 milyar yıl sonra.

Bologna Ulusal Astrofizik Enstitüsü’nden (INAF) Olga Cucciati liderliğindeki gökbilimciler ekibi ESO’nun Çok Büyük Teleskopu (VLT) üzerindeki VIMOS aygıtını kullanarak Büyük Patlama’dan sadece 2.3 milyar yıl sonra, Evren’in erken dönemlerinde oluşan dev gökadalar öncül-süperkümesini tespit etmeye çalıştılar. Araştırmacıların Hyperion takma adını verdikleri bu yapı Evren’in oluşumunda bu kadar erken bir zamanda bulunan şimdiye kadarki en büyük boyutlu ve kütleli yapıdır [1]. Öncül-süperkümenin devasa kütlesinin bir milyar Güneş kütlesinden fazla olduğu hesaplandı. Bu miktarda bir kütle günümüz Evren’indeki en büyük yapılarınkine benzer olup, böyle büyük kütleli bir nesneyi Evren’in erken dönemlerinde bulmak gökbilimciler için şaşkınlık yarattı.

İlk kez bu derecede büyük bir yapıya bu şekilde yüksek bir kırmızıya kayma oranında rastlanıyor, Büyük Patlama’dan sadece 2 milyar yıl sonrasında,” diye açıklıyor keşif makalesinin ilk yazarı Olga Cucciati [2]. “Normalde bu tür yapılar daha düşük kırmızıya kayma değerlerine sahiptir, yani Evren’in buna benzer yapıları oluşturabilmesi için daha fazla zamana ihtiyacı vardır. Görece genç bir Evren’de bu kadar evrimleşmeyi başarmış bir nesne görmek gerçekten şaşırtıcıydı!

Altılık takımyıldızı doğrultusundaki COSMOS alanında bulunan Hyperion, Olivier Le Fèvre (Aix-Marseille Üniversitesi, CNRSCNES) liderliğinde, VIMOS aygıtı ile gerçekleştirilen Ultra-derin Alan Tarama verilerinin analizi ile ortaya çıkarıldı. VIMOS Ultra-Derin Alan Taraması ile uzak Evren’deki 10 000’den fazla gökadanın 3-boyutlu dağılımı ortaya çıkarıldı.

Farklı bir yapıya sahip olsa da, ekip Hyperion’un oldukça karmaşık görülen birbirlerine ipliksi yapılarla bağlı en az 7 yüksek yoğunluklu gökadalar bölgesi içerdiğini, kütle olarak ise yakın süper-kümelerle karşılaştırılabilir oranda olduğunu ortaya çıkardı.  

Dünya’ya yakın olan süper-kümeler çok daha kümelenmiş kütle dağılımına ve daha belirgin yapısal özelliklere sahiptir,” diye açıklıyor ekip üyesi, Davis, Kaliforniya Üniversitesi ve LAM’den gökbilimci Brian Lemaux. “Ancak Hyperion’da kütle birbirine bağlı bir dizi küre içinde, çok daha düzgün bir dağılım sergilemektedir.   

Bu karşıtlık büyük olasılıkla yakın süper-kümelerin sahip oldukları maddeyi daha yoğun bölgelerde toplaması için milyarlarca yıllık kütleçekim etkisi altında kalmalarından dolayıdır — çok daha genç olan Hyperion çok daha kısa bir sürede gerçekleşen bir süreç.

Evren’in erken dönemlerindeki boyutlarına bakarak Hyperion’un Sloan Büyük Duvarı ya da kendi gökadamız Samanyolu’nu da içeren Virgo Süperkümesi’ni meydana getiren süper kümeler gibi yerel Evren’deki uçsuz bucaksız yapılara dönüşmesi bekleniyor. “Hyperion’u anlamak ve benzer yeni yapılarla ne kadar benzediğini bulmak Evren’in geçmişte nasıl geliştiği ve gelecekte nasıl evrimleşeceği konularında bize yeni bakış açıları sağlayacak ve süper-küme oluşumları hakkındaki modelleri zorlama fırsatı sunacak,” diyor son olarak Cucciati. “Bu kozmik canavarları ortaya çıkarmak büyük-ölçekli yapıların tarihini anlamaya yardımcı olacak.

Notlar

[1] Hyperion takma adı öncül-süperkümenin kütlesi boyutlarından dolayı Yunan mitolojisindeki Titan isminden alınmıştır. Bu mitolojik isimlendirme daha önce Hyperion içinde keşfedilen öncül-kümenin Colossus olarak adlandırılmasından gelmiştir.Hyperion’daki tekil yküksek yoğunluklu bölgeler Theia, Eos, Selene ve Helios gibi isimler almıştır, sonuncusu eski Rodos Heykeli’ni andırmaktadır.

Hyperion’un bilimsel gösterimdeki 1015 bir milyon kere milyar güneş kütlesi devasadır.

[2] Dünya’ya aşırı uzak gökadalardan ulaşan ışık uzunca bir süre yol alarak bize ulaşır ve Evren’in erken dönemlerinden bilgiler taşır. Işığın bu dalgaboyu uzayda yol aldıkça Evren’in genişlemesi dolayısıyla uzatılır ve kozmolojik kırmızıya-kayma denilen bir etkiye uğrar. Daha da uzaktaki daha yaşlı yıldızların daha büyük kırmızıya kayma değerleri vardır bu da gökbilimcilerin kırmızıya kayma değerlerini yaş bilgisi olarak kullanmalarını sağlar. Hyperion’un kırmızıya kayma değeri 2.45 olup, bunun anlamı gökbilimcilerin bu öncül-süperkümeyi Büyük Patlama’dan 2.3 milyar yıl sonrasındayken gözledikleridir.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma “The progeny of a Cosmic Titan: a massive multi-component proto-supercluster in formation at z=2.45 in VUDS” başlıklı bir makale olarak Astronomy & Astrophysics adlı dergide yayımlanmak üzere sunulmuştur.

Araştırma ekibinde O. Cucciati (INAF-OAS Bologna, Italy), B. C. Lemaux (University of California, Davis, USA and LAM - Aix Marseille Université, CNRS, CNES, France), G. Zamorani (INAF-OAS Bologna, Italy), O.Le Fèvre (LAM - Aix Marseille Université, CNRS, CNES, France), L. A. M. Tasca (LAM - Aix Marseille Université, CNRS, CNES, France), N. P. Hathi (Space Telescope Science Institute, Baltimore, USA), K-G. Lee (Kavli IPMU (WPI), The University of Tokyo, Japan, & Lawrence Berkeley National Laboratory, USA), S. Bardelli (INAF-OAS Bologna, Italy), P. Cassata (University of Padova, Italy), B. Garilli (INAF–IASF Milano, Italy), V. Le Brun (LAM - Aix Marseille Université, CNRS, CNES, France), D. Maccagni (INAF–IASF Milano, Italy), L. Pentericci (INAF–Osservatorio Astronomico di Roma, Italy), R. Thomas (European Southern Observatory, Vitacura, Chile), E. Vanzella (INAF-OAS Bologna, Italy), E. Zucca (INAF-OAS Bologna, Italy), L. M. Lubin (University of California, Davis, USA), R. Amorin (Kavli Institute for Cosmology & Cavendish Laboratory, University of Cambridge, UK), L. P. Cassarà (INAF–IASF Milano, Italy), A. Cimatti (University of Bologna & INAF-OAS Bologna, Italy), M. Talia (University of Bologna, Italy), D. Vergani (INAF-OAS Bologna, Italy), A. Koekemoer (Space Telescope Science Institute, Baltimore, USA), J. Pforr (ESA ESTEC, the Netherlands), ve M. Salvato (Max-Planck-Institut für Extraterrestrische Physik, Garching bei München, Germany) bulunmaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 Üye Ülke: Avusturya, Belçika, Çekya, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere ile ev sahibi Şili ve stratejik ortak Avustralya tarafından desteklenmektedir. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1315)
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Olga Cucciati
INAF Fellow – Osservatorio di Astrofisica e Scienza dello Spazio di Bologna
Bologna, Italy
E-posta: olga.cucciati@inaf.it

Calum Turner
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6670
E-posta: pio@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1833.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1833tr
Adı:Hyperion
Tür:Early Universe : Galaxy : Grouping : Supercluster
Facility:Very Large Telescope
Instruments:VIMOS
Science data:2018A&A...619A..49C

Görüntüler

The Hyperion Proto-Supercluster
The Hyperion Proto-Supercluster
sadece İngilizce
Comparison of the Hyperion Proto-Supercluster and a standard massive galaxy cluster
Comparison of the Hyperion Proto-Supercluster and a standard massive galaxy cluster
sadece İngilizce
Wide-field view of the COSMOS field
Wide-field view of the COSMOS field
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 179 Light: Largest Galaxy Proto-Supercluster Found (4K UHD)
ESOcast 179 Light: Largest Galaxy Proto-Supercluster Found (4K UHD)
sadece İngilizce
The Hyperion Proto-Supercluster
The Hyperion Proto-Supercluster
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...